Những ngọn núi cát niềm tin của người Khmer vùng Ba Thê
Dưới chân núi Ba Thê, nơi từng là trung tâm rực rỡ của văn hóa Óc Eo cổ xưa, mỗi độ Tết cổ truyền Chol Chnam Thmay của đồng bào Khmer, chùa Kal Pô Prưk lại trở nên nhộn nhịp với nghi lễ đắp núi cát – một phong tục mang đậm dấu ấn tâm linh và triết lý nhân sinh sâu sắc.
Tọa lạc tại xã Óc Eo (An Giang), chùa Kal Pô Prưk là ngôi chùa Khmer duy nhất ở Thoại Sơn và thuộc hàng cổ nhất tại An Giang, với lịch sử hơn 200 năm. Không chỉ là điểm tựa tâm linh của đồng bào Khmer, chùa còn là không gian sinh hoạt văn hóa chung của cộng đồng địa phương, nổi bật với kiến trúc Angkor và sự giao thoa của văn hóa dân gian, Bà-la-môn và Phật giáo.
Không gian lễ hội và sắc màu văn hóa Khmer
Trong khuôn viên chùa, từ giữa trưa, đồng bào Khmer đã bắt đầu tề tựu, tay mang theo hoa, nhang đèn và những lễ vật để chuẩn bị cho nghi lễ đắp núi cát trong ngày thứ 2 của Tết Chol Chnam Thmay. Tiếng kinh kệ vang lên trầm bổng hòa cùng nhịp trống, tiếng cười nói rộn ràng tạo nên một không gian vừa linh thiêng, vừa gần gũi.
Nghi lễ đắp núi cát – hay còn gọi là “Pun Phnom Khsach” – là một trong những hoạt động quan trọng nhất trong dịp Tết Chol Chnam Thmay. Theo quan niệm dân gian, mỗi hạt cát được mang đến chùa tượng trưng cho việc bù đắp những lỗi lầm trong năm cũ, tích lũy công đức và cầu mong một năm mới an lành, may mắn.
Những “ngọn núi” nhỏ dần hình thành trong sân chùa, thường được đắp thành năm hoặc chín đỉnh, tượng trưng cho vũ trụ quan trong Phật giáo Nam tông Khmer. Xung quanh mỗi núi cát, người dân tạo hình, cắm cờ, kết hoa, rải nước thơm – gửi gắm vào đó những ước nguyện bình dị mà chân thành.
Giá trị tâm linh và triết lý nhân sinh
Không chỉ là một nghi thức tôn giáo, lễ đắp núi cát còn phản ánh triết lý sống hướng thiện, đề cao sự tích đức của cộng đồng Khmer. Trong dòng chảy của đời sống hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống có nguy cơ mai một, nghi lễ này vẫn được gìn giữ như một sợi dây kết nối giữa con người với tổ tiên và với chính nội tâm mình.
Các vị sư trong chùa đóng vai trò hướng dẫn nghi lễ, tụng kinh cầu an, đồng thời giảng giải cho Phật tử về ý nghĩa của từng hành động. Việc đắp núi cát không đơn thuần là “cho đi”, mà còn là quá trình mỗi người tự nhìn lại bản thân, thanh lọc tâm hồn và hướng đến những điều thiện lành trong dịp đầu năm mới.
Đặc biệt, hình ảnh những em nhỏ theo chân cha mẹ mang cát đến chùa, học cách chắp tay khấn nguyện hay cùng nhau vun đắp những ngọn núi nhỏ đã cho thấy sự tiếp nối tự nhiên của truyền thống qua các thế hệ.
Gìn giữ di sản trong dòng chảy đương đại
Chùa Kal Pô Prưk Ba Thê nằm trong không gian văn hóa – lịch sử đặc biệt của vùng Óc Eo – Ba Thê, nơi hội tụ nhiều tầng lớp di sản từ khảo cổ, tôn giáo đến đời sống dân gian. Chính vì vậy, lễ đắp núi cát không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng, mà còn là một phần của bức tranh văn hóa đa dạng, góp phần làm phong phú thêm bản sắc của vùng đất Nam Bộ.
Pun Phnom Khsach của người dân ở Ba Thê đến nay vẫn giữ được tinh thần nguyên bản của nghi lễ – không phô trương, không thương mại hóa, mà đặt trọng tâm vào giá trị tâm linh và cộng đồng.
Lễ đắp núi cát tại chùa Kal Pô Prưk vì thế không chỉ là một sự kiện văn hóa thường niên, mà còn là minh chứng cho sức sống bền bỉ của truyền thống. Từ những hạt cát nhỏ bé, người Khmer vun đắp nên niềm tin, sự gắn kết cộng đồng và gìn giữ bản sắc văn hóa qua từng thế hệ./.
- Bài: Huỳnh Trung Khánh/Báo ảnh Việt Nam
- Ảnh: Lê Minh - Nguyễn Luân - Thông Thiện/Báo ảnh Việt Nam
- Video: Huỳnh Trung Khánh/Báo ảnh Việt Nam
Link : https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/nhung-ngon-nui-cat-niem-tin-cua-nguoi-khmer-vung-ba-the-440708.html