Ngoại giao văn hóa – con đường đưa Việt Nam đến với thế giới và đưa thế giới đến với Việt Nam
Trong dòng chảy cuồn cuộn của toàn cầu hóa và sự chuyển dịch quyền lực trên thế giới, nếu ngoại giao chính trị đóng vai trò là bộ khung vững chãi, ngoại giao kinh tế là nguồn lực đẩy mạnh sự hưng thịnh, thì ngoại giao văn hóa chính là công cụ hiệu quả trong giảm thiểu bất đồng, tăng cường hiểu biết, xây dựng lòng tin, thúc đẩy hợp tác. Trên tinh thần ấy, Nghị quyết 59 và Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị ra đời khơi dậy mạnh mẽ nguồn lực nội sinh, biến di sản thành sức mạnh và biến văn hóa truyền thống thành những sứ giả hòa bình. Ngoại giao văn hóa giờ đây không chỉ đơn thuần là việc quảng bá hình ảnh đơn thuần, mà đã trở thành một chiến lược "sức mạnh mềm" góp phần làm cho bạn bè trên thế giới hiểu và yêu mến Việt Nam hơn để từ đó tin tưởng, ủng hộ sự nghiệp phát triển của đất nước.
Khơi nguồn nội lực, kết nối năm châu
Sức mạnh mềm của một quốc gia, theo cách hiểu hiện đại, chính là khả năng đạt được mục tiêu thông qua sự lôi cuốn và thuyết phục thay vì cưỡng chế hay mua chuộc. Với Việt Nam, sức mạnh quốc gia được kết tinh từ lòng hiếu khách, tinh thần nhân văn, yêu chuộng hòa bình và bề dày lịch sử hàng nghìn năm văn hiến.
Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế trong tình hình mới và Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam của Bộ Chính trị tạo ra một "cú hích" tư duy chiến lược, xác định văn hóa là nền tảng tinh thần, là động lực và là hệ điều tiết cho sự phát triển.
Trong kỷ nguyên hội nhập, văn hóa Việt Nam không chỉ dừng lại ở những con số về di sản được UNESCO vinh danh như Vịnh Hạ Long, Phố cổ Hội An hay Nhã nhạc cung đình Huế, mà nó còn là một thực thể sống động, hiện hữu trong từng nếp sống, hơi thở của con người. Đó là một nền văn hóa "thống nhất trong đa dạng", nơi tiếng đàn bầu trầm mặc hòa quyện cùng sự năng động của một quốc gia đang vươn mình mạnh mẽ. Chính sự thấu hiểu về giá trị nội sinh này đã giúp Việt Nam xây dựng được một phong cách ngoại giao đậm tính nhân văn. Đó là lấy văn hóa để giảm thiểu bất đồng, giảm thiểu sự khác biệt, tăng cường hiểu biết, xây dựng lòng tin, thúc đẩy hợp tác, và tạo nên sự khác biệt độc đáo trong lòng bạn bè quốc tế.
Đỉnh cao của chiến lược này chính là những khoảnh khắc ngoại giao văn hóa độc đáo, ấn tượng, thân tình, gần gũi và hiệu quả, vượt qua cả những nghi lễ ngoại giao thường thấy. Ví dụ như hình ảnh Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng mời Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình dự tiệc trà, đàm đạo về văn hóa, trong đó có văn hóa trà của hai nước; hay mới đây Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã mời Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung thưởng thức chương trình biểu diễn nghệ thuật truyền thống đặc biệt tại di sản thế giới Hoàng thành Thăng Long, hay việc Thủ tướng Lê Minh Hưng mời Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae trải nghiệm đánh trống truyền thống của Việt Nam.
Những khoảnh khắc ngoại giao văn hóa đặc biệt ấy đã góp phần cùng với ngoại giao chính trị và ngoại giao kinh tế không chỉ tạo nên dấu ấn thành công của một sự kiện ngoại giao cấp quốc gia mà còn tạo dựng niềm tin, sự hiểu biết, kết nối và thúc đẩy hơn nữa quan hệ giữa Việt Nam và các nước bạn.
Ngoại giao văn hóa không chỉ dừng lại ở những nghi lễ ngoại giao cấp cao mà còn lan tỏa trong từng khoảnh khắc đời thường của một quốc gia khi mà văn hóa được kết tinh, lan tỏa trong đời sống, trong cách ứng xử của người dân tạo nên hình ảnh một đất nước thân thiện, hòa hiếu, mến khách và an toàn.
Chính vì thế mà truyền thông quốc tế đã từng nhiều lần bùng nổ với hình ảnh nguyên thủ của các nước rũ bỏ những nghi thức ngoại giao cứng nhắc để hòa mình vào nhịp sống bình dị của người dân Việt Nam bằng cách thoải mái dạo chơi trên phố, giao lưu với người dân, khám phá văn hóa, cảnh đẹp, thưởng thức những món ăn đường phố bình dị mà đầy hấp dẫn, cuốn hút, như: hình ảnh Tổng thống Mỹ Barack Obama thoải mái ngồi thưởng thức món bún chả tại một quán nhỏ bình dân bên đường ở Hà Nội, Thủ tướng Australia Malcolm Turnbull thích thú thưởng thức bánh mì vỉa hè ở Đà Nẵng, Thủ tướng Singapore Lý Hiển Long vui vẻ dạo đêm ở bờ hồ Hoàn Kiếm, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Phu nhân hào hứng đi dạo đêm và giao lưu với người dân phố cổ Hà Nội, hay Thủ tướng Australia Anthony Albanese cùng các bạn trẻ Việt Nam hứng khởi thưởng thức bia hơi vỉa hè Hà Nội… Tất cả những hình ảnh ấn tượng ấy đã trở thành những biểu tượng đầy sinh động về một Việt Nam hòa bình, thân thiện, an toàn và mến khách.
Những câu chuyện sinh động về ngoại giao văn hóa của Việt Nam không chỉ phản ánh hình ảnh về một đất nước cởi mở, an toàn, thân thiện và mến khách mà còn truyền đi một thông điệp lớn hơn, đó là sự khẳng định rằng Việt Nam không chỉ là một quốc gia có lịch sử hào hùng, mà còn là một điểm đến của tương lai, một đối tác tin cậy đang dùng chính "sức mạnh mềm" để xóa nhòa khoảng cách, sự khác biệt và dẫn lối cho tình hữu nghị bền vững với bạn bè khắp năm châu.
Biến ngoại giao văn hóa thành thế mạnh đưa đất nước tiến lên
Để sức mạnh mềm văn hóa không chỉ dừng lại ở những lời khen ngợi hay hình ảnh đẹp mà thực sự trở thành lợi thế phục vụ lợi ích quốc gia, phát triển đất nước, Việt Nam cần một lộ trình hành động quyết liệt và đồng bộ hóa giữa các ngành, các cấp theo đúng tinh thần "văn hóa soi đường cho quốc dân đi".
Phát biểu tại Lễ kỷ niệm 80 năm ngày truyền thống ngành văn hóa, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh: “Tăng cường ngoại giao văn hóa, quảng bá hình ảnh quốc gia; chủ động tham gia các mạng lưới sáng tạo quốc tế; tổ chức các sự kiện, liên hoan, festival, tuần văn hóa quy mô khu vực và thế giới; đưa tinh hoa Việt Nam ra thế giới và đưa tinh hoa thế giới về với Việt Nam trên tinh thần hòa bình, hữu nghị, tôn trọng khác biệt, học hỏi lẫn nhau, hòa nhập chứ không hòa tan.”.
Nói ngắn gọn là chúng ta sử dụng “sức mạnh mềm” không phải chỉ dừng lại ở việc làm cho thế giới biết, yêu và thích Việt Nam hơn mà quan trọng hơn là từ sự yêu thích ấy phải dẫn dắt, đưa thế giới đến gần với Việt Nam hơn để cùng đồng thuận và có nhiều hành động thiết thực hơn trong việc ủng hộ con đường phát triển của Việt Nam.
Nếu như ở cấp Trung ương, Lãnh đạo cấp cao vận dụng ngoại giao văn hóa để phát đi thông điệp mạnh mẽ về đất nước con người Việt Nam, về chủ trương đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước; giành sự quan tâm và ủng hộ của công chúng quốc tế cho Việt Nam; và thắt chặt quan hệ giữa lãnh đạo cấp cao ta với nguyên thủ các nước thì ở các cấp bộ, ngành, địa phương và toàn dân cũng phải thay đổi tư duy để đổi mới và đẩy mạnh công tác ngoại giao văn hóa trong từng ngành, từng lĩnh vực và trong cả đời sống văn hóa – xã hội.
Bước đi đầu tiên và quan trọng nhất chính là việc hình thành và phát triển các ngành công nghiệp văn hóa dựa trên nền tảng di sản. Chúng ta không thể chỉ tự hào về quá khứ mà phải biết cách "đóng gói" di sản thành những sản phẩm giá trị cao trong các lĩnh vực điện ảnh, âm nhạc, thời trang, du lịch tâm linh và trò chơi trực tuyến… Khi các giá trị văn hóa được kinh tế hóa một cách bài bản, chúng sẽ tạo ra nguồn thu ngân sách lớn, đồng thời tự động lan tỏa sức ảnh hưởng của quốc gia mà không cần đến những chiến dịch quảng bá tốn kém. Việc xây dựng các thương hiệu quốc gia dựa trên đặc sản vùng miền, từ trà shan tuyết cổ thụ đến lụa tơ tằm Vạn Phúc, chính là cách biến "hồn dân tộc" thành lợi thế cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.
Song song với đó, Việt Nam cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong ngoại giao văn hóa để bắt kịp nhịp sống của kỷ nguyên 4.0. Sức mạnh mềm phải được hiện diện mạnh mẽ trên không gian số thông qua các bảo tàng ảo, các ứng dụng thực tế tăng cường tái hiện lịch sử, hay các chiến dịch truyền thông sáng tạo trên mạng xã hội nhắm vào giới trẻ toàn cầu. Chúng ta cần những "đại sứ văn hóa" thế hệ mới – đó là những trí thức, nghệ sĩ, vận động viên và thậm chí là những người có tầm ảnh hưởng trên Internet (KOLs), những người có khả năng kể câu chuyện Việt Nam bằng ngôn ngữ hiện đại và hấp dẫn. Đồng thời, giáo dục văn hóa phải được chú trọng ngay từ trong nước để mỗi công dân khi bước ra thế giới đều là một đại diện ưu tú, mang theo cốt cách, sự tử tế và lòng tự tôn dân tộc.
Bên cạnh đó, việc gắn kết ngoại giao văn hóa với ngoại giao kinh tế là một yêu cầu tất yếu. Văn hóa phải là "thanh nam châm" thu hút các nhà đầu tư và khách du lịch chất lượng cao. Khi một nhà đầu tư yêu mến văn hóa, ẩm thực và con người Việt Nam, họ sẽ có xu hướng lựa chọn Việt Nam làm điểm dừng chân lâu dài. Chúng ta cần xây dựng các trung tâm văn hóa Việt Nam tại các địa bàn chiến lược trên thế giới, không chỉ để trưng bày mà còn là nơi giao lưu, kết nối doanh nghiệp và hỗ trợ cộng đồng người Việt xa xứ – bộ phận không thể tách rời trong việc duy trì và quảng bá sức mạnh mềm Việt Nam.
Cuối cùng, học thuyết "Ngoại giao cây tre" cần được vận dụng nhuần nhuyễn trong văn hóa: giữ vững cái gốc bản sắc nhưng linh hoạt, uyển chuyển trong tiếp thu tinh hoa nhân loại. Bằng cách kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, Việt Nam sẽ tạo ra một sức hấp dẫn riêng biệt – một quốc gia không hòa tan trong cơn lốc toàn cầu hóa nhưng luôn sẵn sàng mở lòng đón nhận và đóng góp những giá trị tốt đẹp cho văn minh nhân loại. Đó chính là con đường ngắn nhất và bền vững nhất để đưa Việt Nam vững vàng bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc./.
- Bài: Thanh Hòa - Ảnh: Báo ảnh Việt Nam, TTXVN
Link : https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/ngoai-giao-van-hoa-–-con-duong-dua-viet-nam-den-voi-the-gioi-va-dua-the-gioi-den-voi-viet-nam-445115.html