Nghề làm ghế mây truyền thống của người Thái ở Điện Biên
Chiếc ghế mây từ lâu đã trở nên thân quen trong đời sống sinh hoạt hàng ngày của bà con dân tộc Thái ở Mường Lay (Điện Biên). Không chỉ đơn thuần là một vật dụng trong cuộc sống hàng ngày, ghế mây còn xuất hiện trong những dịp lễ, tết và sự kiện quan trọng của gia đình, bản làng. Vì vậy mà nghề làm ghế mây trở thành nghề thủ công truyền thống đặc sắc của đồng bào nơi đây.
Theo ông Lò Văn Lấn ở bản Na Lát, nguyên liệu chính để làm nên chiếc ghế là cây mây. Loại mây này thường được mua từ người dân tộc Mông ở xã Sì Lở Lầu (Lai Châu) bán ở các phiên chợ. Để làm ghế, người thợ ưu tiên chọn những cây mây già, thân to nhằm đảm bảo độ bền chắc.
Sau khi mang về, mây được ngâm nước để tăng độ dẻo, rồi phơi và gác lên bếp. Công đoạn tiếp theo là uốn mây thành khung ghế. Phần mây dùng làm khung đế và mặt ghế được uốn tròn quanh cột nhà, với đường kính từ 25-30cm. Để cố định khung, người Thái sử dụng các thanh gỗ chắc, được cắt và mài nhẵn, sau đó gắn xung quanh hai vòng mây. Chiều cao của các thanh gỗ này dao động từ 20-30cm tùy theo kích thước ghế.
Một trong những công đoạn quan trọng là vót nan mây thường do phụ nữ đảm nhiệm. Bà Điêu Thị Xương cho biết, mây được vót mịn theo chiều dọc, sau đó bó lại và treo trên gác bếp từ 6 tháng trở lên. Chính quá trình này giúp nan mây có màu vàng óng tự nhiên và tăng độ bền; thời gian treo bếp càng lâu, nan càng đẹp và chắc.
Khi khung ghế đã hoàn thiện, người thợ bắt đầu công đoạn đan. Một vòng mây nhỏ được đặt dưới mặt ghế, sau đó các nan mây được đan theo hình mạng nhện để cố định toàn bộ khung. Tiếp đó, nghệ nhân tiếp tục đan hoàn thiện mặt ghế bằng kỹ thuật đan nong đôi cho đến khi phủ kín bề mặt.
Không chỉ dừng lại ở tính tiện dụng, ghế mây còn mang đậm giá trị văn hóa. Ông Đao Văn Quý, một người làm ghế mây lâu năm, cho biết các họa tiết đan trên ghế thường lấy cảm hứng từ hoa văn truyền thống của người Thái, giống như những họa tiết thêu trên trang phục. Đây cũng là cách đồng bào gìn giữ và truyền lại bản sắc văn hóa của dân tộc mình qua từng sản phẩm thủ công.
Sau khi hoàn thiện, ghế được hơ lửa để làm mịn bề mặt, rồi phun sơn nhằm tạo độ bóng và tăng tuổi thọ. Trung bình, một nghệ nhân mất từ 1-2 ngày để hoàn thành một chiếc ghế khi đã chuẩn bị đầy đủ nguyên liệu. Với những người có tay nghề cao, mỗi tháng có thể làm từ 35-40 chiếc.
Ngày nay, sản phẩm này không chỉ phổ biến trong đời sống của người Thái ở Mường Lay mà còn được ưa chuộng ở nhiều tỉnh miền xuôi. Đặc biệt, ghế mây và các sản phẩm từ mây đã trở thành những món quà lưu niệm hấp dẫn đối với du khách, với mức giá từ 300.000 đến 400.000 đồng/cái.
Có thể thấy, nghề làm ghế mây không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn góp phần gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống của người Thái ở Mường Lay, Điện Biên giữa nhịp sống hiện đại hôm nay./.
Bài: Ngân Hà- Ảnh: Tất Sơn, Trần Thanh Giang/Báo ảnh Việt Nam
Link : https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/nghe-lam-ghe-may-truyen-thong-cua-nguoi-thai-o-dien-bien-439754.html