Làng Củi Lũ – nơi nghệ thuật hồi sinh từ tàn tích của lũ
Nằm cạnh di sản thế giới Phố cổ Hội An, nơi dòng sông Thu Bồn muôn đời bồi đắp phù sa nhưng cũng hay trở mình giận dữ, có một không gian nghệ thuật kỳ lạ, nơi những khúc củi mục, những thân cây gãy đổ sau mỗi mùa mưa bão đã được hồi sinh để không bị lãng quên hay mục nát trong bùn lầy. Đó chính là Làng Củi Lũ – một dự án "nghệ thuật – xã hội" đầy nhân văn, nơi cái chết của những mầm xanh được "tái sinh" thành những tác phẩm nghệ thuật có linh hồn.
Tiếng gọi từ dòng sông sau từng mùa lũ
Hội An đẹp, nhưng Hội An cũng đầy nỗi lo mỗi khi mùa nước lũ tràn về. Sau mỗi trận lũ lịch sử, dòng Thu Bồn lại mang theo hàng tấn củi rác, cây cối gãy đổ trôi dạt về hạ nguồn, vây kín các bờ bãi, xóm làng, nhà cửa, ruộng đồng. Đối với người dân, đó là nỗi ám ảnh về tàn tích của thiên tai. Nhưng với những người nghệ sĩ có trái tim nhạy cảm, đó lại là món quà của Mẹ thiên nhiên – dù đó là một món quà mang màu sắc bi tráng.
Dự án Làng Củi Lũ ra đời từ chính sự thấu cảm đó. Không đơn thuần là việc tận dụng phế liệu, dự án được hình thành như một lời hồi đáp, tỉnh thức trước những tác động của biến đổi khí hậu, và trước cả sự tàn phá thiên nhiên của chính con người. Thay vì để mặc những "vết sẹo" của thiên tai biến thành rác thải, thành nỗi ám ảnh của con người, những người sáng lập đã quyết định nhặt nhạnh chúng, hong khô nỗi đau và thổi vào đó một sức sống mới.
Những người "thổi hồn" vào gỗ mục
Để có được một Làng Củi Lũ như ngày hôm nay, không thể không nhắc đến những con người đã dấn thân vì nghệ thuật bền vững. Đó chính là nghệ sĩ, nhà điêu khắc Lê Ngọc Thuận, người sáng lập và là "linh hồn" của dự án.
Với tư duy của một người làm nghệ thuật và lòng yêu quê hương xứ sở, Lê Ngọc Thuận đã nhìn thấy trong những thớ gỗ xù xì, mục nát nổi trôi trên dòng nước lũ ấy hình hài của những con vật, những gương mặt người và cả những câu chuyện thấm đẫm sác màu văn hóa Việt.
Năm 2020, Lê Ngọc Thuận quyết định thực hiện giấc mơ xây dựng làng Củi Lũ. Để biến giấc mơ thành hiện thực anh đã đi khắp nơi tìm hiểu về văn hóa tạc tượng gỗ của đồng bào Cơ Tu, kĩ thuật điêu khắc gỗ của các nghệ nhân làng mộc nổi tiếng Kim Bồng xứ Quảng. Năm 2022, làng Củi Lũ chính thức ra đời tạo thành một điểm đến đầy ấn tượng ở Hội An, nơi du khách có thể đến khám phá một kho tàng tác phẩm nghệ thuật điêu khắc gỗ độc đáo và giàu ý nghĩa nhân văn, thậm chí có thể tự tay trải nghiệm làm nên những tác phẩm theo cảm xúc riêng của mình để cảm nhận hơi thở của đời sống, thiên nhiên, con người qua từng đường vân, thớ gỗ.
Dự án ra đời là sự kết hợp tuyệt vời giữa tư duy nghệ thuật hiện đại và bàn tay tài hoa của những người thợ mộc truyền thống. Sự kết hợp này tạo nên một giá trị cộng đồng sâu sắc, đem lại công ăn việc làm cho nghệ nhân địa phương và bảo tồn giá trị nghề mộc truyền thống trong bối cảnh hiện đại.
Nơi củi lũ cất tiếng nói hồi sinh
Điểm đặc biệt nhất của các tác phẩm điêu khắc gỗ tại Làng Củi Lũ chính là sự tôn trọng vẻ đẹp nguyên bản ban sơ của vật liệu. Từ những khúc cũi được vớt từ dòng nước lũ về, người nghệ sĩ không cố gắng gò ép chúng vào một khuôn mẫu cứng nhắc. Họ quan sát đường vân, những vết nứt, những mảng mục do dòng nước bào mòn để nương theo đó mà tạo hình.
Vì vậy, mỗi sản phẩm hình thành là một tác phẩm độc bản, bởi lẽ không bao giờ có hai khúc củi lũ nào bị dòng sông bào mòn giống hệt nhau. Vậy nên, mỗi tác phẩm điêu khắc gỗ của Củi Lũ mang một sắc thái, diện mạo khác nhau, đó có thể là những chú cá gỗ, những đàn chim sẻ, hay những bức tượng mặt người… Tất thảy đều mang dáng vẻ, hình thù xù xì, thô ráp như vừa thoát thai từ những khối gỗ phế phẩm của thiên tai nhưng ẩn chứa một vẻ đẹp mang đậm hơi thở của dân gian lẫn tính thời đại.
Điều thú vị của không gian nghệ thuật Củi Lũ không chỉ là điêu khắc. Đó là sự kết hợp giữa hội họa (với những mảng màu rực rỡ nhưng vẫn mộc mạc) và nghệ thuật sắp đặt, biến cả không gian thành một bảo tàng nghệ thuật đầy sống động.
Thông điệp xanh từ những điều bình dị
Lê Ngọc Thuận từng chia sẻ: “Tôi mong muốn biến củi lũ thành ‘sứ giả Việt Nam của nghệ thuật tái sinh’ — mang thông điệp về sáng tạo, bền vững và vẻ đẹp của thiên nhiên đi khắp thế giới.”.
Làng Củi Lũ không chỉ là nơi thưởng lãm cái đẹp, mà còn là một "trạm phát tín hiệu" về ý thức môi trường. Củi lũ là phế phẩm của thiên tai, nhưng nếu chúng ta biết cách ứng xử, nó sẽ trở thành nghệ thuật, thậm chí là tài sản có giá trị kinh tế cao.
Thông qua dự án, thông điệp về kinh tế tuần hoàn và nghệ thuật tái chế được truyền tải một cách tự nhiên nhất. Nó nhắc nhở chúng ta về sự mong manh của thiên nhiên và trách nhiệm của con người trong việc giảm thiểu rác thải. Mỗi tác phẩm được khách hàng mang đi là một thông điệp bảo vệ môi trường được lan tỏa rộng khắp thế giới.
Vì vậy, trong những năm qua, Làng Củi Lũ đã trở thành một điểm đến không thể bỏ qua đối với người yêu nghệ thuật khi đến với Hội An. Dự án này sở hữu một sức hút kỳ lạ bởi nó chạm đến cảm xúc và tư duy bền vững của du khách hiện đại.
Ước tính mỗi tháng Củi Lũ đón tiếp khoảng 2.000 - 3.000 lượt khách đến tham quan và trải nghiệm. Nhiều tác phẩm từ Làng Củi Lũ đã theo chân du khách đi đến khắp các châu lục, hiện diện trong những không gian sang trọng từ Paris đến New York, minh chứng cho sức mạnh của văn hóa Việt Nam để tiếp tục kể về câu chuyện nghệ thuật có thể chữa lành và hồi sinh, tái tạo giữa một thế giới đang đối mặt với nhiều biến động về môi trường như ngày nay./.
- Bài, ảnh: Thanh Hòa/Báo ảnh Việt Nam
Link : https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/lang-cui-lu-–-noi-nghe-thuat-hoi-sinh-tu-tan-tich-cua-lu-445259.html