Khởi Đăng Tác Khí: Gìn giữ hồn Trung thu qua các món đồ chơi xưa
Giữa nhịp sống hiện đại, khi những món đồ chơi Trung thu truyền thống ngày càng ít xuất hiện, một nhóm bạn trẻ ở Thành phố Hồ Chí Minh vẫn miệt mài phục dựng những chiếc đèn lồng và đồ chơi xưa bằng phương pháp thủ công. Với họ, mỗi sản phẩm không đơn thuần là một món đồ chơi, mà còn là cách nối dài ký ức và gìn giữ những giá trị văn hóa Việt.
Xuất phát từ tình yêu dành cho văn hóa truyền thống, đặc biệt là những chiếc đèn lồng và hình nhân giấy từng gắn với mùa Trung thu của nhiều thế hệ, năm 2022, chị Kim Thủy thành lập Khởi Đăng Tác Khí. Nhóm hướng đến việc phục dựng những món đồ chơi Trung thu cổ có tuổi đời hàng chục, thậm chí hàng trăm năm, từ những tư liệu và dấu tích còn lại của các nghệ nhân xưa.
Đèn lồng Cự Giải, đèn lồng cá chép, tiến sĩ giấy, hồ điệp, song thọ, ngư long... lần lượt được phục dựng qua đôi tay của những người trẻ. Từ việc tìm hiểu hình dáng, hoa văn, màu sắc đến lựa chọn vật liệu, tạo khung, dán giấy và hoàn thiện sản phẩm, hầu hết các công đoạn đều được thực hiện thủ công, đòi hỏi sự kiên nhẫn và tỉ mỉ.
Tên gọi Khởi Đăng Tác Khí được lấy cảm hứng từ điển tích “Nhất cổ tác khí”. Nếu “nhất cổ” là tiếng trống đầu tiên khơi dậy khí thế, thì “tác khí” mang ý nghĩa làm tinh thần phấn chấn, mạnh mẽ hơn. Thay “nhất cổ” bằng “khởi đăng”, chị Kim Thủy gửi gắm mong muốn những chiếc đèn được làm ra không chỉ thắp sáng đêm Trung thu, mà còn góp phần đánh thức tình yêu đối với văn hóa truyền thống.
Để làm được một chiếc đèn lồng tưởng như đơn giản, những người trẻ của Khởi Đăng Tác Khí đã phải trải qua không ít lần thử và sai. Chị Kim Thủy kể, ban đầu nhóm sử dụng ruột mây để làm khung vì vật liệu này mềm, dễ uốn. Tuy nhiên, khung không giữ được hình dáng như mong muốn. Nan tre truyền thống cũng được thử nghiệm nhưng lại quá giòn, dễ gãy. Sau nhiều lần tìm tòi, nhóm chuyển sang nan trúc và nhận thấy đây là vật liệu phù hợp nhất để tạo nên bộ khung chắc chắn mà vẫn giữ được độ mềm mại cần thiết.
Là một nhà thiết kế nội thất, Kim Thủy có thêm lợi thế trong việc xử lý hình khối, màu sắc và không gian. Trên nền dáng vẻ cổ truyền, chị tìm cách làm mới sản phẩm để những chiếc đèn vừa giữ được tinh thần xưa, vừa gần gũi hơn với thị hiếu hôm nay.
Nếu những chiếc đèn lồng truyền thống thường nổi bật với các gam đỏ, vàng, xanh lá, thì những sản phẩm của Khởi Đăng Tác Khí có thêm nhiều cách phối màu, họa tiết và tạo hình sinh động. Những con vật quen thuộc trong văn hóa dân gian được đưa lên đèn lồng, khiến nhiều người thích thú khi bắt gặp hình ảnh tưởng như chỉ còn trong ký ức của một mùa Trung thu xa xưa.
Những năm đầu, việc tìm đầu ra cho sản phẩm không dễ dàng. Giá mỗi chiếc đèn tùy thuộc kích thước, độ cầu kỳ và thời gian chế tác, từ khoảng 400.000 đồng đến 7 triệu đồng; những sản phẩm đặc biệt có thể lên tới hơn 40 triệu đồng. Đằng sau mức giá ấy là nhiều giờ lao động thủ công và cả quá trình nghiên cứu, thử nghiệm để tìm lại cách làm của người xưa.
Với Khởi Đăng Tác Khí, phục dựng đèn lồng không chỉ nhằm tạo ra những món đồ chơi đẹp. Quan trọng hơn, đó là cách để những câu chuyện văn hóa được kể lại bằng hình hài gần gũi, để trẻ em hôm nay có cơ hội chạm vào những giá trị mà cha ông từng gửi gắm qua từng món đồ chơi.
Mỗi hình tượng đều mang một lời chúc. Họa tiết vảy cá trên những chiếc đèn ngư long được lấy cảm hứng từ cánh hoa mẫu đơn, biểu trưng cho sự phú quý; đèn song thọ gửi gắm lời chúc sức khỏe, trường thọ; còn hình tượng hồ điệp mang theo mong ước về hạnh phúc, may mắn và bình an.
Vì thế, khi một chiếc đèn Trung thu được thắp sáng, đó không chỉ là ánh sáng của một mùa lễ hội. Đó còn là ánh sáng của ký ức, của những giá trị văn hóa đang được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Và trong hành trình ấy, những người trẻ như Kim Thủy đang góp một phần nhỏ để những món đồ chơi từng đứng trước nguy cơ bị lãng quên tiếp tục có chỗ đứng trong đời sống hôm nay./.
Bài và ảnh:Thông Hải/Báo Ảnh Việt Nam
Link : https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/khoi-dang-tac-khi-gin-giu-hon-trung-thu-qua-cac-mon-do-choi-xua-467247.html