Huế biến tiềm năng di sản thành nguồn lực công nghiệp văn hóa
Nghị quyết 80-NQ/TW mở ra cơ hội quan trọng để chuyển hóa tiềm năng văn hóa, di sản thành nguồn lực phục vụ phát triển bền vững, trong đó có công nghiệp văn hóa. Với Huế, thay vì triển khai dàn trải, thành phố này dự kiến tập trung vào sáu nhóm ngành phù hợp với lợi thế địa phương để phấn đấu đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 10% GRDP; đến năm 2045 trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp trên 20% GRDP.
Tiềm năng lớn, thách thức không hề nhỏ
Nhắc đến Huế là nhắc đến một cõi lòng hoài niệm, nơi thời gian dường như đọng lại trên những lớp rêu phong của Tử Cấm Thành, bên tiếng chuông Thiên Mụ ngân nga mỗi độ hoàng hôn, hay trong sự tinh tế của từng tà áo dài, từng món ngon cứ hễ gọi tên là nhớ mãi. Với 5 di sản thế giới được UNESCO công nhận – Quần thể di tích Cố đô Huế, Nhã nhạc cung đình Huế, Mộc bản triều Nguyễn, Châu bản triều Nguyễn và Thơ văn trên kiến trúc cung đình Huế – cùng hàng trăm di tích, nhà vườn, phủ đệ, làng cổ, chùa chiền, di sản văn hóa phi vật thể, và nhiều lễ hội truyền thống, làng nghề thủ công lâu đời, Huế đang nắm giữ một lợi thế rất lớn để phát triển kinh tế du lịch văn hóa.
Tuy nhiên, những lợi thế ấy cũng đi cùng với những thách thức không hề nhỏ bởi những điểm nghẽn đang cần được tháo gỡ. Đó chính là việc mặc dù sở hữu một khối lượng đồ sộ di sản có giá trị nhưng nhiều di tích, đặc biệt là nhóm di tích thuộc sở hữu cộng đồng, dòng họ, tổ chức tôn giáo hoặc cá nhân đang bị xuống cấp nhưng khả năng tự đầu tư tu bổ, sửa chữa, bảo tồn còn hạn chế, trong khi cơ chế thu hút nguồn lực xã hội thì lại chưa đủ hấp dẫn và chưa tạo được sự ổn định lâu dài.
Đi cùng với đó là hệ thống cơ chế, chính sách liên quan đến di sản vẫn chưa thật sự đồng bộ bởi hoạt động bảo tồn thường chịu sự điều chỉnh của nhiều lĩnh vực như di sản văn hóa, đất đai, đầu tư, xây dựng, quy hoạch, tài chính và quản lý tài sản công. Trong khi đó một số quy định còn chồng chéo, quy trình phối hợp qua nhiều cơ quan nên thời gian chuẩn bị và triển khai dự án kéo dài. Đó là chưa kể đến những vấn đề mới phát sinh như hợp tác công - tư, khai thác tài sản công gắn với di tích hay tổ chức dịch vụ trong không gian di sản vẫn cần được hướng dẫn cụ thể hơn.
Ngoài ra còn có những thách thức không nhỏ khác như nguồn nhân lực chuyên sâu về bảo tồn, quản trị di sản, số hóa và phát triển sản phẩm văn hóa còn thiếu; dữ liệu di sản vẫn còn phân tán, chưa đồng bộ; mối liên kết giữa bảo tồn di sản, phát triển du lịch và sinh kế cộng đồng chưa thật sự chặt chẽ.
Từ Nghị quyết 80 đến bản Đề án mang màu sắc Huế
Mang trong mình kho tàng di sản vô giá hiếm nơi nào có được, Huế đang nỗ lực hết mình để biến chiều sâu văn hóa thành nguồn lực nội sinh, kiến tạo nên một nền công nghiệp văn hóa mang bản sắc riêng của mình.
Để hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, thành phố Huế đang ra sức nỗ lực xây dựng Đề án phát triển các ngành công nghiệp văn hóa tại thành phố Huế đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Theo Đề án, thay vì triển khai dàn trải, thành phố dự kiến sẽ tập trung vào sáu nhóm ngành phù hợp với lợi thế gồm du lịch văn hóa; nghệ thuật biểu diễn; thiết kế sáng tạo; sản phẩm công nghiệp văn hóa số; thủ công mỹ nghệ, làng nghề; truyền hình và phát thanh, xuất bản, quảng cáo, trong đó du lịch văn hóa giữ vai trò dẫn dắt. Với chiến lược này, thành phố phấn đấu đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa sẽ đóng góp khoảng 10% GRDP và vượt mốc 20% vào năm 2045.
Theo Phó Chủ tịch UBND Tp. Huế Trần Hữu Thùy Giang, đây là mục tiêu rất cao và muốn đạt được, Huế phải tạo dựng được Trung tâm công nghiệp văn hóa đổi mới sáng tạo làm cơ sở hình thành sản phẩm văn hóa có bản quyền, thương hiệu và hàm lượng công nghệ cao.
Vì vậy, thành phố đang nghiên cứu các dự án trọng điểm mang tính dẫn dắt như Trung tâm Công nghiệp văn hóa và Đổi mới sáng tạo Huế, Không gian trình diễn nghệ thuật thực cảnh tại cồn Dã Viên và di tích Hổ Quyền, cùng Công viên sáng tạo nghệ thuật và lưu trú sáng tác hồ Thủy Tiên. Bên cạnh đó, các thương hiệu quen thuộc như “Huế - Kinh đô Áo dài”, “Huế - Kinh đô Ẩm thực” tiếp tục được đẩy mạnh, và hướng tới xây dựng Huế trở thành phim trường di sản, Thành phố Nhiếp ảnh Việt Nam...
Trong bối cảnh công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo đang trở thành xu hướng, thì việc mời gọi các nhà đầu tư cùng chung tay phát triển là điều tất yếu. Để giải bài toán làm thế nào để vừa thu hút được nhiều nhà đầu tư chiến lược mà không để xảy ra xung đột giữa lợi ích kinh doanh với bảo tồn di sản, theo ý kiến nhiều chuyên gia, bảo tồn nghiêm ngặt và thu hút đầu tư không phải là hai mục tiêu đối lập nếu xác định rõ giá trị cần bảo vệ và phạm vi khai thác ngay từ đầu. Khi các nguyên tắc này được công khai ngay từ đầu, doanh nghiệp sẽ có cơ sở xây dựng phương án phù hợp, còn cơ quan quản lý có công cụ để giám sát, ngăn ngừa nguy cơ thương mại hóa hoặc làm biến dạng di sản.
Để thu hút đầu tư vào lĩnh vực văn hóa nói chung, công nghiệp văn hóa nói riêng, Huế chủ trương chuyển từ xã hội hóa vận động tài trợ như thường thấy sang các mô hình hợp tác công - tư dài hạn, kết hợp nguyên tắc đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư nhân. Ngân sách nhà nước tập trung cho quy hoạch, bảo tồn cốt lõi và hạ tầng kết nối, trong khi nguồn lực doanh nghiệp đóng vai trò chủ lực trong vận hành và thương mại hóa sản phẩm. Cùng với đó là việc hoàn thiện cơ chế liên doanh, liên kết, khai thác tài sản công và tăng cường bảo hộ sở hữu trí tuệ trong sáng tạo.
Trở thành thành phố trực thuộc trung ương không chỉ là sự thay đổi về mặt hành chính, mà là bước ngoặt lịch sử đòi hỏi Huế phải một tư duy phát triển tương xứng với tầm vóc của một trung tâm văn hóa - du lịch lớn của cả nước. Giữa dòng chảy hội nhập toàn cầu, khi mọi đô thị đều có xu hướng trở nên hiện đại hóa khiến có thể đánh mất đi khuôn mặt thật của mình, Huế muốn phát triển bền vững cần phải giữ được một khí chất riêng: trầm mặc, tao nhã nhưng đầy sức sống mãnh liệt. Xây dựng nền công nghiệp văn hóa mang bản sắc riêng chính là cách để Huế vừa bảo vệ được bản sắc của mình, vừa tự tin bước ra thế giới với tư cách là một đô thị di sản năng động, sáng tạo./.
- Bài, ảnh: Thanh Hòa/Báo Ảnh Việt Nam
Link : https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/hue-bien-tiem-nang-di-san-thanh-nguon-luc-cong-nghiep-van-hoa-475822.html