Hội kén rể Đường Yên – từ hội làng thành di sản quốc gia
Từ một hội làng dân gian gắn với truyền thuyết lịch sử, Hội kén rể Đường Yên ngày nay đã trở thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, kết tinh những giá trị đặc sắc về tín ngưỡng, văn hóa và đời sống cộng đồng của người dân vùng ven đô Hà Nội.
Hội kén rể Đường Yên là một lễ hội truyền thống độc đáo của cư dân làng Đường Yên, nay thuộc xã Thu Lâm, thành phố Hà Nội. Trải qua nhiều thế hệ gìn giữ và phát huy, lễ hội không chỉ là sinh hoạt văn hóa quen thuộc của cộng đồng mà còn được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia – một dấu mốc quan trọng khẳng định giá trị bền vững của di sản trong đời sống đương đại.
Ảnh: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam
Nguồn gốc của lễ hội gắn liền với việc thờ phụng Á La Công chúa – Từ Tinh Phu Nhân (tức nữ tướng Lê Hoa), một nhân vật lịch sử gắn với cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng vào đầu Công nguyên. Theo truyền thuyết dân gian, bà Lê Hoa là người có tài thao lược, đã cùng nghĩa quân lập nhiều chiến công hiển hách trong cuộc kháng chiến chống quân Đông Hán. Sau khi đất nước thanh bình, bà trở về quê hương và mở hội thi tài để chọn người chồng xứng đáng. Từ câu chuyện ấy, Hội kén rể Đường Yên ra đời, mang đậm yếu tố huyền tích nhưng cũng phản ánh sâu sắc quan niệm dân gian về tài năng, đạo đức và hạnh phúc lứa đôi.
Ảnh: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam
Không gian lễ hội là đình làng Đường Yên – nơi thờ Thành hoàng và cũng là trung tâm sinh hoạt văn hóa tâm linh của cộng đồng. Đây là nơi diễn ra các nghi lễ trang trọng cũng như các trò diễn dân gian đặc sắc, tạo nên một không gian văn hóa sống động, nơi quá khứ và hiện tại giao thoa.
Hội kén rể thường được tổ chức vào mùa xuân – thời điểm khởi đầu của một chu kỳ sản xuất nông nghiệp mới. Trong bối cảnh xã hội nông nghiệp truyền thống, đây không chỉ là dịp vui chơi, giải trí mà còn là thời điểm để người dân gửi gắm những ước vọng về một năm mới thuận lợi, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Một trong những điểm đặc sắc làm nên giá trị riêng của lễ hội chính là nghi thức kén rể – phần hội được mong chờ nhất. Để chuẩn bị cho nghi lễ này, công tác tuyển chọn nhân vật được thực hiện rất công phu. Người vào vai nữ tướng Lê Hoa và hai chàng rể phải đáp ứng nhiều tiêu chí khắt khe. Đặc biệt, hai chàng rể thường là những thanh niên chưa lập gia đình, có học thức, chăm ngoan, ngoại hình ưa nhìn và xuất thân từ những gia đình gương mẫu, có uy tín trong làng. Điều đó cho thấy quan niệm của người xưa về chuẩn mực con người lý tưởng – không chỉ giỏi giang mà còn phải có đạo đức và nền tảng gia đình tốt.
Khi lễ hội chính thức diễn ra, hai chàng rể sẽ bước vào phần thi tài với nhiều nội dung phong phú như đối đáp, thi cày, câu ếch, bắt chạch trong chum… Những trò chơi này không chỉ mang tính giải trí mà còn gắn liền với đời sống lao động sản xuất của người nông dân. Qua đó, lễ hội tái hiện một cách sinh động bức tranh sinh hoạt nông nghiệp truyền thống, đồng thời gửi gắm khát vọng về sự khéo léo, cần cù và trí tuệ trong lao động.
Phần kết của nghi thức kén rể là khoảnh khắc chàng rể chiến thắng trong trang phục mới sánh bước cùng nữ tướng Lê Hoa ra mắt dân làng. Hình ảnh ấy không chỉ mang ý nghĩa biểu trưng cho sự lựa chọn xứng đáng mà còn thể hiện niềm vui chung của cộng đồng, khép lại lễ hội trong không khí phấn khởi và đoàn kết.
Trải qua bao biến thiên của lịch sử, Hội kén rể Đường Yên vẫn được người dân gìn giữ gần như nguyên vẹn, trở thành một trong những lễ hội dân gian tiêu biểu của vùng đồng bằng Bắc Bộ. Không chỉ đơn thuần là một nghi lễ tái hiện truyền thuyết, lễ hội còn là nơi lưu giữ ký ức cộng đồng, phản ánh đời sống tinh thần phong phú của người dân qua nhiều thế hệ.
Việc lễ hội được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là sự ghi nhận xứng đáng đối với những giá trị đặc sắc mà di sản mang lại. Đây không chỉ là niềm tự hào của người dân làng Đường Yên mà còn là động lực để cộng đồng tiếp tục bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trong bối cảnh hiện đại.
Từ một hội làng mang đậm màu sắc dân gian, Hội kén rể Đường Yên đã vươn mình trở thành di sản văn hóa của quốc gia. Hành trình ấy không chỉ phản ánh sức sống bền bỉ của một lễ hội truyền thống mà còn cho thấy vai trò quan trọng của cộng đồng trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Trong dòng chảy không ngừng của thời đại, lễ hội vẫn giữ được giá trị cốt lõi, tiếp tục lan tỏa những thông điệp về đoàn kết, nhân văn và khát vọng hạnh phúc đến với các thế hệ hôm nay và mai sau./.
- Bài, ảnh: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam
Link : https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/hoi-ken-re-duong-yen-–-tu-hoi-lang-thanh-di-san-quoc-gia-440815.html