Chuyển đổi số quốc gia: Từ nền tảng đến hiệu quả thực chất
Bứt phá khỏi tư duy số hóa bề nổi, chuyển đổi số quốc gia đang bước vào giai đoạn lấy kết quả thực chất và hiệu quả quản trị làm thước đo cho cả 3 trụ cột: chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.
Từ năm 2022, ngày 10/10 hằng năm được chọn làm Ngày Chuyển đổi số Quốc gia. Năm nay, thông điệp “Chuyển đổi số quốc gia: Từ kiến trúc, nền tảng, dữ liệu đến kết quả thực chất, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia” đánh dấu bước chuyển dịch chiến lược trong công tác chuyển đổi số từ giai đoạn xây dựng nền móng ban đầu sang giai đoạn đi vào chiều sâu, chuyển hóa toàn bộ hệ thống thể chế, kiến trúc kỹ thuật và hạ tầng dữ liệu thành những giá trị phục vụ thiết thực có thể đo lường được để phục vụ trực tiếp cho người dân, doanh nghiệp trên cả ba trụ cột gồm chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.
Nhìn lại hành trình chuyển đổi số quốc gia vừa qua có thể thấy, nếu như ở giai đoạn đầu, chuyển đổi số thường được hình dung qua việc số hóa tài liệu hay cung cấp các dịch vụ công trực tuyến riêng lẻ, thì đến nay, tư duy quản trị đã có sự bứt phá vượt bậc. Nghị quyết 57-NQ/TW đã đặt chuyển đổi số gắn liền với khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, coi đây là một trong những động lực then chốt để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới. Ý nghĩa lớn nhất của bước chuyển này nằm ở chỗ: chuyển đổi số không còn là một phong trào hay nhiệm vụ kỹ thuật thuần túy của ngành thông tin - truyền thông, mà đã trở thành phương thức quản trị quốc gia hiện đại, lấy dữ liệu làm tài nguyên cốt lõi và lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả cuối cùng.
Sự chuyển dịch từ “kiến trúc, nền tảng, dữ liệu” sang “kết quả thực chất” thể hiện rõ quyết tâm của Việt Nam trên con đường chuyển đổi số để phát triển đất nước trong thời kì mới. Điều này có thể nhận thấy qua những con số biết nói trong thời gian qua. Tính đến nay, việc triển khai Đề án 06 và nền tảng Định danh điện tử (VNeID) đã tạo ra bước ngoặt lớn với những kết quả hết sức ấn tượng: trên 87,9 triệu thẻ căn cước gắn chip đã được cấp; thu nhận trên 80,1 triệu hồ sơ định danh điện tử; kích hoạt trên 60 triệu tài khoản VNeID và cung cấp 85 tiện ích trên ứng dụng này, giúp tiết kiệm khoảng 3.000 tỷ đồng chi phí xã hội mỗi năm; 100% công dân đã được cấp mã định danh cá nhân. Đặc biệt, việc triển khai làm sạch dữ liệu thuê bao di động đã góp phần đắc lực vào công tác phòng, chống tội phạm công nghệ cao và lừa đảo xuyên biên giới. Nhờ đó, người dân giờ đây có thể ngồi tại nhà để hoàn tất các giao dịch từ cấp đổi giấy phép lái xe, đăng ký cư trú đến xác nhận thông tin thuế…
Trong lĩnh vực kinh tế số, theo báo cáo của Cục Thống kê, năm 2025, kinh tế số tiếp tục khẳng định vai trò là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế Việt Nam, gắn chặt với tiến trình chuyển đổi số quốc gia. Tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP ước đạt 14,02%, tương đương khoảng 72,1 tỷ USD, tăng 1,64 lần so với năm 2020. Kinh tế số phát triển theo cả chiều rộng và chiều sâu, trong đó các ngành kinh tế số lõi chiếm trên 60%, đồng thời mức độ số hóa trong các ngành, lĩnh vực ngày càng được mở rộng, đặc biệt là thương mại, tài chính, dịch vụ hành chính và hạ tầng năng lượng. Ở cấp địa phương, kinh tế số đã trở thành nhân tố tạo khác biệt về tăng trưởng, với một số tỉnh, thành phố có tỷ trọng đóng góp trong GRDP vượt 20%. Những kết quả này phản ánh hiệu quả bước đầu của Chiến lược chuyển đổi số quốc gia, vai trò dẫn dắt của Chính phủ số và nỗ lực đồng bộ của các cấp, các ngành, doanh nghiệp và người dân trong phát triển kinh tế số và xã hội số, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Không chỉ dừng lại ở các chỉ số vĩ mô, thành quả chuyển đổi số đã chạm đến từng ngõ ngách của đời sống thường nhật. Ở những vùng nông thôn hay miền núi xa xôi, hình ảnh người nông dân sử dụng ứng dụng di động để theo dõi thời tiết, điều khiển hệ thống tưới tiêu tự động, hay đưa sản phẩm OCOP lên các sàn thương mại điện tử đã trở nên quen thuộc. Trong y tế và giáo dục, học bạ điện tử, hồ sơ sức khỏe điện tử và khám chữa bệnh từ xa (Telehealth) đã thu hẹp đáng kể khoảng cách về thụ hưởng dịch vụ công giữa các vùng miền. Sự thay đổi ấy cho thấy chuyển đổi số đang ngày càng mang lại giá trị thực, phục vụ thiết thực cho người dân.
Điểm sáng lớn nhất của Việt Nam trong thời gian qua chính là sự dũng cảm thay đổi thể chế và tư duy quản lý. Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã tháo gỡ đúng những điểm nghẽn về cơ chế, cho phép tích hợp và chia sẻ dữ liệu liên ngành – vốn là ‘căn bệnh cát cứ’ kéo dài nhiều năm. Khi dữ liệu được 'đúng, đủ, sạch, sống' và luân chuyển thông suốt trong một bộ máy hành chính đã được tinh gọn, chính quyền không chỉ quản lý tốt hơn mà còn dự báo, hoạch định chính xác hơn các chính sách vĩ mô. Kết quả thực chất không nằm ở số lượng phần mềm được cài đặt, mà nằm ở thời gian người dân phải bỏ ra để thực hiện một thủ tục hành chính giảm đi bao nhiêu, và chi phí xã hội tiết kiệm được là bao nhiêu.
Trong một bài viết đăng trên Tạp chí Quản lí Nhà nước, GS.TS. Nguyễn Quốc Sửu, Học viện Hành chính và Quản trị công, cho rằng cùng với phát triển hạ tầng dịch vụ công trực tuyến, dữ liệu mở ngày càng được xem là nền tảng cốt lõi của quản trị công hiện đại. Việc xây dựng và vận hành Cổng dữ liệu quốc gia (data.gov.vn) đã tạo điều kiện công khai, chia sẻ dữ liệu từ các bộ, ngành và địa phương, qua đó nâng cao trách nhiệm giải trình của cơ quan công quyền, hạn chế tình trạng độc quyền thông tin và hỗ trợ đổi mới sáng tạo trong khu vực tư nhân.
Tuy nhiên, cũng theo GS.TS. Nguyễn Quốc Sửu, khoảng cách số vẫn là một thách thức đáng kể, khi người dân tại vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn gặp nhiều hạn chế trong khả năng tiếp cận và sử dụng các nền tảng số của chính quyền. Thực tiễn này đặt ra yêu cầu phải gắn quá trình phát triển công nghệ với các chính sách bao trùm nhằm bảo đảm công bằng trong tiếp cận và thụ hưởng dịch vụ công.
Vấn đề an toàn, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng đang đặt ra những bài toán cần lời giải căn cơ. Bên cạnh đó, nguy cơ tái diễn tình trạng "manh mún" ở một số địa phương khi hạ tầng số phát triển không đồng đều, hay khoảng cách kỹ năng số giữa các nhóm dân cư vẫn là những rào cản cần tiếp tục tháo gỡ.
Nghị quyết 57-NQ/TW đã vạch ra con đường rõ ràng, nhưng để hoàn thành mục tiêu, mỗi cấp, mỗi ngành cần phải kiên trì, nỗ lực vào cuộc, tránh tâm lý chủ quan hay làm theo bề nổi. Khi kiến trúc đã định hình, nền tảng đã sẵn sàng và dữ liệu đã được kết nối thông suốt, những giá trị thực chất sẽ tiếp tục lan tỏa, đưa chuyển đổi số trở thành động lực phát triển bền vững, nâng tầm hiệu lực, hiệu quả quản trị đất nước trong chặng đường sắp tới./.
- Bài: Thanh Hòa - Ảnh: Báo ảnh Việt Nam, TTXVN
Link : https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/chuyen-doi-so-quoc-gia-tu-nen-tang-den-hieu-qua-thuc-chat-471192.html