Biến tiềm năng di sản y học cổ truyền thành nguồn lực phát triển quốc gia
Không còn bó hẹp trong phương thức thủ công hay những tủ thuốc gia truyền thầm lặng, Y học cổ truyền Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá mạnh mẽ trở thành nguồn lực phát triển của quốc gia. Sự cộng hưởng giữa tư duy mang tính bước ngoặt của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và các giải pháp đột phá từ Nghị quyết số 72-NQ/TW chính là chìa khóa mở ra cơ hội mới đưa tinh hoa y học dân tộc trở thành một bộ phận hữu cơ không thể tách rời của nền y tế hiện đại, một nguồn lực kinh tế - văn hóa vững chắc bảo vệ sức khỏe người Việt và góp phần phát triển kinh tế của quốc gia.
Khơi dậy căn tính "Nam dược trị Nam nhân"
Trải qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, nền y học cổ truyền Việt Nam đã đúc kết nên một triết lý sâu sắc bằng câu nói nổi tiếng của Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh: “Nam dược trị Nam nhân” – thuốc Nam chữa bệnh cho người Nam. Đây không đơn thuần là một phương châm chữa bệnh mang tính bản địa, mà là một học thuyết y học hoàn chỉnh, khẳng định mối quan hệ hữu cơ, sự tương thích tuyệt vời giữa sinh học của con người Việt Nam với hệ sinh thái dược liệu đa dạng của dải đất hình chữ S.
Việt Nam may mắn được thiên nhiên ưu đãi một kho tàng "vàng xanh" khổng lồ với hơn 5.000 loài thực vật và nấm được dùng làm thuốc, trong đó có nhiều loài dược liệu quý hiếm mang tầm quốc tế như sâm Ngọc Linh, tam thất, đẳng sâm, ba kích, hoàng đằng, bách hợp, cẩu tích, trà hoa vàng, nấm linh chi…
Tiềm năng to lớn này không chỉ nằm trên những cánh rừng nguyên sinh hay trong các trang sách cổ, mà đã hiện hữu sinh động trong đời sống thực tiễn. Thống kê của Bộ Y tế cho thấy, mỗi năm có tới hàng triệu lượt người dân lựa chọn khám, chữa bệnh bằng các phương pháp y học cổ truyền hoặc kết hợp Đông – Tây y. Từ mạng lưới bệnh viện y học cổ truyền phủ khắp các tỉnh, thành phố cho đến các khoa, phòng Đông y tại các bệnh viện đa khoa tuyến huyện và các vườn thuốc Nam tại trạm y tế xã, tất cả tạo nên một phòng tuyến y tế vững chắc, gần dân và hiệu quả.
Những phương pháp điều trị không dùng thuốc như châm cứu, xoa bóp bấm huyệt, dưỡng sinh của Việt Nam từ lâu đã đạt đến trình độ tinh vi, được giới khoa học quốc tế đánh giá cao và thu hút rất đông bệnh nhân nước ngoài trải nghiệm. Nền y học hiện đại thế giới có lẽ sẽ không bao giờ quên câu chuyện châm tê để mổ đầy li kì của cố GS Nguyễn Tài Thu thực hiện tại các bệnh viện lớn ở Italy và Pháp. Tại Pháp, GS Nguyễn Tài Thu đã thực hiện kĩ thuật châm tê để GS Bismuth của Bệnh viện Paul Prousse, Paris tiến hành ca đại phẫu lấy sỏi mật. Ca mổ được tiến hành thành công trong khi người bệnh hoàn toàn tỉnh táo mà không hề thấy đau đớn gì. Đặc biệt, tại Bệnh viện số 1 ở thủ đô Rome (Italy), một bệnh bị xơ gan trong tình trạng chảy máu toàn thân cần phải được phẫu thuật cấp cứu. Trong trường này nếu dùng thuốc mê thì rất có thể nguy hiểm đến tính mạng. Bởi vậy, buộc phải dùng phương pháp độc đáo của phương Đông: châm tê để mổ. Ca mổ được truyền hình trực tiếp bởi lẽ đây là trường hợp mổ xẻ mà không cần dùng thuốc mê, thuốc tê đầu tiên ở nước này. Với trình độ kĩ thuật điêu luyện của mình GS Nguyễn Tài Thu đã thực hiện thành công kĩ thuật châm tê để các bác sĩ tiến hành phẫu thuật cho bệnh nhân mà người bệnh không hề đau đớn, thậm chí vẫn có thể ăn nhẹ và uống nước ngay trên bàn mổ.
Căn tính “Nam dược trị Nam nhân” chứng minh rằng, y học cổ truyền không hề lỗi thời, mà trái lại, chính là một bệ đỡ nội sinh vô cùng vững chắc cho nền y tế quốc gia, mang giá trị văn hóa và khoa học sâu sắc mà không phải quốc gia nào trên thế giới cũng may mắn có được. Minh chứng rõ nét nhất cho xu hướng này chính là sự chuyển mình bứt phá tại các cơ sở y tế đầu ngành. Không còn ranh giới tách biệt, mô hình “Đông - Tây y kết hợp” đang trở thành chiếc chìa khóa vàng tối ưu hóa hiệu quả điều trị cho người bệnh. Điển hình như Bệnh viện Y học cổ truyền Tp. Hồ Chí Minh, bệnh viện chuyên khoa đầu ngành về Y học cổ truyền của Thành phố, cũng là bệnh viện tuyến cuối về Y học cổ truyền của các tỉnh phía Nam. Với đội ngũ thầy thuốc có trình độ chuyên môn cao về Y Dược cổ truyền, giàu kinh nghiệm kết hợp Y học cổ truyền và Y học hiện đại, được trang bị nhiều trang thiết bị y tế hiện đại, Bệnh viện là địa chỉ tin cậy trong khám, điều trị và bảo vệ sức khỏe cho cán bộ, nhân dân thành phố và cả nước, của kiều bào nước ngoài và du khách quốc tế. Tại đây, quy trình đón tiếp và chẩn đoán lâm sàng hoàn toàn sử dụng công nghệ tiên tiến của y học hiện đại như chụp MRI, xét nghiệm sinh hóa; sau đó bệnh nhân được chỉ định phác đồ điều trị chuyên sâu tùy vào tình trạng bệnh lí bằng châm cứu, cấy chỉ, xoa bóp, thủy châm... kết hợp với việc dùng thuốc y học cổ truyền. Sự kết hợp này mang lại hiệu quả vượt trội trong điều trị các bệnh mãn tính, giảm đau toàn diện và phục hồi chức năng sau đột quỵ.
Tuy nhiên, trong một thời gian dài, chúng ta phải thẳng thắn thừa nhận rằng tiềm năng ấy vẫn chưa được giải phóng một cách toàn diện. Ngành y học cổ truyền đối mặt với không ít rào cản từ tư duy quản lý cũ kỹ, quy trình chế biến còn mang tính thủ công, thiếu các bằng chứng lâm sàng theo chuẩn quốc tế, cho đến tình trạng “chảy máu dược liệu” thô và vấn nạn vàng thau lẫn lộn trong quảng cáo sai sự thật trên các nền tảng số.
Để giá trị truyền thống này không bị mai một và có thể phát huy hết thế mạnh, toàn ngành y tế bắt buộc phải có một cú hích mang tính thể chế, một tư duy mới mang tính vĩ mô để biến di sản thành tài sản, biến tiềm năng thành sức mạnh thực tế cho đất nước.
Tầm nhìn chiến lược từ Nghị quyết số 72-NQ/TW và tư duy mới của người đứng đầu Đảng, Nhà nước
Sự ra đời của Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân được xem là một bước ngoặt lịch sử. Điểm sáng lớn nhất và mang tính cách mạng của Nghị quyết 72-NQ/TW là sự chuyển hướng chiến lược toàn diện từ trọng tâm “chữa bệnh” sang “phòng bệnh, dưỡng sinh và nâng cao sức khỏe toàn dân”. Sự chuyển dịch này hoàn toàn tương thích và trùng khớp một cách tuyệt đối với tư tưởng cốt lõi của Đông y: “Trị vị bệnh” – tức là chữa bệnh từ khi bệnh chưa hình thành, chú trọng nuôi dưỡng sinh khí, điều hòa cơ thể để chủ động phòng ngừa tai ương.
Mới đây, trong buổi làm việc mang tính định hướng với Đảng ủy Bộ Y tế, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đưa ra những thông điệp vô cùng mạnh mẽ và sâu sắc, định hình lại hoàn toàn diện mạo của y học cổ truyền Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Người đứng đầu Đảng và Nhà nước nhấn mạnh rằng, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, nơi chất lượng dân số và chất lượng nguồn nhân lực là yếu tố quyết định thắng lợi. Trong bối cảnh đó, phát triển y học cổ truyền không phải là sự quay về với những phương thức cũ kỹ, lạc hậu hay thủ công, mà phải là sự kế thừa, phát triển tinh hoa của cha ông trên nền tảng khoa học công nghệ hiện đại. Bản chất của bước chuyển mình này là đưa y học cổ truyền trở thành một bộ phận hữu cơ không thể tách rời của nền y học quốc gia, biến nó thành một nguồn lực nội sinh mạnh mẽ để thúc đẩy kinh tế - xã hội.
Sự chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã cụ thể hóa và nâng tầm tinh thần của Nghị quyết 72-NQ/TW bằng những giải pháp rất cụ thể, trực diện vào các điểm nghẽn của ngành. Theo đó, hướng đi tương lai của Y học cổ truyền Việt Nam phải dựa trên ba trụ cột vững chắc: bản sắc Việt Nam, bằng chứng khoa học và tiêu chuẩn quốc tế. Đông y và Tây y không còn tồn tại biệt lập mà phải tích hợp sâu sắc theo hướng “y học chứng thực”. Ngành y tế cần đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ sinh học và thúc đẩy chuyển đổi số mạnh mẽ trong công tác khám, chữa bệnh y học cổ truyền. Phải chú trọng việc xây dựng thương hiệu quốc gia về y học cổ truyền Việt Nam gắn liền với các khái niệm kinh tế hiện đại như “kinh tế sức khỏe”, “du lịch chữa lành”. Phát triển ngành công nghiệp chế biến sâu dược liệu để xuất khẩu sản phẩm và phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam ra thế giới. Đồng thời, cần khuyến khích các tập đoàn dược phẩm lớn tham gia đầu tư, thiết lập chuỗi nhà thuốc đạt chuẩn và có chính sách đặc thù nhằm bảo tồn, ứng dụng các bài thuốc gia truyền độc đáo trong nhân dân, kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi trục lợi, quảng cáo phản khoa học để bảo vệ y đạo.
Đặc biệt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu, phải đặc biệt coi trọng đẩy mạnh khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, bảo hộ sở hữu trí tuệ để chuẩn hóa và số hóa nền y học cổ truyền Việt Nam; khẩn trương số hóa toàn bộ kho tàng, bài thuốc gia truyền, tri thức bản địa quý giá của các dân tộc Việt Nam; xây dựng hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về y học cổ truyền; xây dựng các chương trình nghiên cứu trọng điểm quốc gia về các lĩnh vực dược liệu, những bài thuốc có giá trị cao; phải gắn nghiên cứu với thương mại hóa và thị trường, có sự phối hợp chặt chẽ giữa các viện nghiên cứu, trường đại học với bệnh viện, doanh nghiệp địa phương… Nghiên cứu xây dựng, củng cố một số trung tâm y học cổ truyền mạnh mang tầm quốc gia và khu vực, không chỉ để khám, chữa bệnh mà còn là trung tâm nghiên cứu, đào tạo, bảo tồn, chuyển giao công nghệ, phát triển sản phẩm và quảng bá văn hóa y học Việt Nam.
Những chủ trương, định hướng mang tính chiến lược này chứa đựng giá trị nhân văn sâu sắc, hướng thẳng tới mục tiêu cao cả nhất là con người. Sức mạnh của một quốc gia trong giai đoạn mới không chỉ đo đếm bằng những con số tăng trưởng kinh tế, mà phải được lượng hóa bằng chỉ số sống khỏe, bằng một thế hệ tương lai người Việt khỏe mạnh, cường tráng cả về thể chất lẫn tinh thần. Khi y học cổ truyền được hiện đại hóa và phủ rộng tới tận tuyến y tế cơ sở theo tinh thần Nghị quyết 72-NQ/TW, người dân – đặc biệt là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số – sẽ được tiếp cận với các phương pháp chăm sóc sức khỏe an toàn, hiệu quả, chi phí hợp lý, hiện thực hóa mục tiêu bao phủ bảo hiểm y tế và chăm sóc sức khỏe toàn dân. Một dân tộc có thể chất dẻo dai, trí tuệ minh mẫn, được nuôi dưỡng bằng chính nguồn dược liệu tinh túy của quê hương và được bảo vệ bởi một hệ thống y tế kết hợp hài hòa giữa tinh hoa dân tộc và công nghệ thời đại, chính là cội nguồn sức mạnh để người dân đóng góp sức mình phụng sự quốc gia, đưa đất nước vững vàng tiến vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc./.
- Bài: Thanh Hòa - Ảnh: TTXVN
Link : https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/bien-tiem-nang-di-san-y-hoc-co-truyen-thanh-nguon-luc-phat-trien-quoc-gia-452229.html