950 năm Quốc Tử Giám và "chìa khóa" đánh thức di sản từ Nghị quyết 80

950 năm Quốc Tử Giám và "chìa khóa" đánh thức di sản từ Nghị quyết 80


Văn Miếu - Quốc Tử Giám không chỉ là biểu tượng của truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo, trọng dụng hiền tài mà còn là di sản văn hóa kết tinh những giá trị lịch sử, tư tưởng và giáo dục của dân tộc. Năm 2026, kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám là dịp tôn vinh các giá trị truyền thống và đẩy mạnh công tác bảo tồn, phát huy di sản. Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam mở ra hướng đi mới, góp phần đánh thức tiềm năng di sản, đưa giá trị nghìn năm của Quốc Tử Giám gắn kết sâu rộng với đời sống đương đại, chuyển hóa di sản thành nguồn lực nội sinh phục vụ phát triển văn hóa và đất nước.

“Bảo tàng sống” về giáo dục và văn hóa

Được xây dựng năm 1070 dưới triều vua Lý Thánh Tông, Văn Miếu là nơi thờ Khổng Tử và các bậc tiên hiền Nho học. Năm 1076, vua Lý Nhân Tông cho lập Quốc Tử Giám phía sau Văn Miếu, ban đầu dành cho các hoàng tử, sau mở rộng tiếp nhận những học trò giỏi trong cả nước. Đây là dấu mốc quan trọng trong lịch sử giáo dục Việt Nam, thể hiện tư tưởng coi trọng việc học và đào tạo nhân tài.  Quốc Tử Giám đã góp phần đào tạo nhiều thế hệ nhân tài cho đất nước. Dấu ấn của nhà giáo Chu Văn An, người từng giữ chức Tư nghiệp Quốc Tử Giám dưới triều Trần, cùng hệ thống 82 bia Tiến sĩ được UNESCO ghi danh là Di sản tư liệu thế giới năm 2010, càng khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa và giáo dục đặc biệt của quần thể di tích.

Văn Miếu – Quốc Tử Giám không chỉ là quần thể kiến trúc cổ kính bậc nhất tại Hà Nội mà còn là biểu tượng rực rỡ cho truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và tinh thần "trọng dụng hiền tài" của dân tộc Việt Nam. Ảnh: Công Đạt/Báo Ảnh Việt Nam

Kiến trúc Văn Miếu- Quốc Tử Giám gồm Hồ Văn, khu Văn Miếu - Quốc Tử Giám và vườn Giám. Trong đó, Khuê Văn Các, bia Tiến sĩ, khu Đại Thành và nhà Thái Học không chỉ là những công trình kiến trúc đặc sắc mà còn chứa đựng câu chuyện về đạo học, tinh thần hiếu học và truyền thống trọng dụng hiền tài.

Tiến sĩ Lê Xuân Kiêu cho rằng, kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám không đơn thuần là dịp nhắc lại một dấu mốc lịch sử, mà còn là cơ hội nhìn nhận đầy đủ hơn những giá trị của Quốc Tử Giám trong tiến trình phát triển đất nước. Truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và trọng dụng hiền tài cần tiếp tục được chuyển hóa thành động lực phát triển giáo dục, khoa học và nguồn nhân lực chất lượng cao hôm nay.


Trong dòng chảy phát triển của Thủ đô, Văn Miếu - Quốc Tử Giám không chỉ là chứng tích lịch sử mà còn trở thành không gian văn hóa mở, nơi kết nối truyền thống với đời sống đương đại. Các hoạt động giáo dục, triển lãm, nghệ thuật, khoa học và giao lưu quốc tế được tổ chức thường xuyên góp phần đưa di sản trở thành một phần sống động của đời sống xã hội.

Đưa tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW vào phát huy giá trị di sản

Nghị quyết 80-NQ/TW xác định vai trò quan trọng của văn hóa trong phát triển đất nước, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn, phát huy giá trị di sản gắn với đổi mới sáng tạo, phát triển công nghiệp văn hóa, xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa và tăng cường quảng bá hình ảnh, giá trị văn hóa Việt Nam ra thế giới. Những định hướng này mở ra cơ hội để các di tích lịch sử, văn hóa như Văn Miếu - Quốc Tử Giám tiếp tục đổi mới phương thức hoạt động, khai thác hiệu quả tiềm năng di sản và tạo ra những giá trị mới cho cộng đồng.

Khuê Văn Các được trang hoàng lộng lẫy khi về đêm. Ảnh: Công Đạt/Báo Ảnh Việt Nam
Chương trình “Thế giới trong tà áo dài Việt” là một trong những hoạt động nằm trong khuôn khổ “Áo dài của chúng ta” được diễn ra tại di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám ( Hà Nội). Ảnh: Khánh Long/Báo Ảnh Việt Nam

Thời gian qua, Trung tâm Hoạt động Văn hóa, Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám thường xuyên tổ chức các chương trình giáo dục di sản, trải nghiệm viết thư pháp, in mộc bản, tìm hiểu về lịch sử khoa cử và thực hành các nghề thủ công truyền thống. Các hoạt động được tổ chức trong cả chương trình tham quan ban ngày và ban đêm, tạo thêm nhiều cách thức tiếp cận di sản cho du khách.

Đặc biệt, công tác giáo dục di sản dành cho công chúng được chú trọng thông qua những chương trình trải nghiệm, tìm hiểu lịch sử giáo dục và truyền thống hiếu học của dân tộc. Cùng với đó, các triển lãm chuyên đề về lịch sử giáo dục, khoa bảng và văn hiến Thăng Long liên tục được đổi mới về nội dung và hình thức thể hiện. Qua đó, Văn Miếu - Quốc Tử Giám không chỉ là nơi để công chúng tham quan, chiêm ngưỡng mà còn trở thành môi trường học tập trực quan, nơi các giá trị lịch sử được truyền tải thông qua hoạt động trải nghiệm và tương tác.

Tái hiện lớp học xưa, với thầy đồ và chữ thư pháp. Ảnh: Công Đạt/Báo Ảnh Việt Nam

Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ hiện đại, kết hợp văn hóa và nghệ thuật trong tái hiện hành trình học tập, trưởng thành, đỗ đạt và cống hiến của các thế hệ người Việt. Thay vì chỉ tiếp cận lịch sử qua những tư liệu, hiện vật và câu chuyện truyền thống, công chúng có cơ hội cảm nhận tinh thần hiếu học, trọng dụng nhân tài bằng ngôn ngữ nghệ thuật và phương thức thể hiện gần gũi với đời sống hiện đại.

Đặc biệt, chuỗi sự kiện văn hóa, giáo dục, nghệ thuật và khoa học nhân dịp kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám được tổ chức liên tục đã góp phần tạo nên không gian giao lưu, trải nghiệm đa dạng, thu hút sự quan tâm của đông đảo công chúng. Qua đó, lan tỏa giá trị văn hóa của Văn Miếu - Quốc Tử Giám tới bạn bè quốc tế khi đến tham quan.

Khu Đại thành hay còn gọi là khu Bái đường là không gian trưng bày Quốc Tử Giám - ngôi trường đầu tiên của nền quốc học Việt Nam.
Ảnh: Công Đạt/Báo Ảnh Việt Nam

Tiến sĩ Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa, Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám cho biết, đơn vị đang nỗ lực đưa di tích thực sự trở thành một không gian văn hóa, khơi nguồn cảm hứng sáng tạo. Du khách đến đây không đơn thuần chiêm ngưỡng cảnh quan, kiến trúc mà còn được tham gia các hoạt động văn hóa diễn ra thường xuyên hàng ngày, hàng tuần, trực tiếp tương tác với những giá trị của di tích. Chính sự tương tác này giúp những giá trị di sản vốn trừu tượng trở nên gần gũi, thú vị và hấp dẫn hơn. Qua đó, Văn Miếu - Quốc Tử Giám từng bước hình thành sức hút mới, khuyến khích du khách quay trở lại nhiều lần để tiếp tục khám phá và trải nghiệm.

Toàn bộ mặt tiền của nhà Tiền đường trên sân Thái học biến thành một màn hình khổng lồ, đưa du khách khám phá những giá trị tinh túy nhất trong đạo học của người Việt. Ảnh: Công Đạt/Báo Ảnh Việt Nam

Có thể nói, từ chiều sâu lịch sử 950 năm, Quốc Tử Giám đang từng bước khẳng định sức sống của di sản trong thời đại mới. Bảo tồn không chỉ là giữ gìn những gì cha ông để lại, mà còn là trách nhiệm làm cho những giá trị ấy tiếp tục được kế thừa, sáng tạo và lan tỏa. Đây cũng chính là ý nghĩa của việc đưa tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW vào thực tiễn phát triển văn hóa tại di tích, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng thời đóng góp vào sự phát triển bền vững của Thủ đô Hà Nội và đất nước.

Bài: Ngân Hà- Ảnh: Báo Ảnh Việt Nam

Link : https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/950-nam-quoc-tu-giam-va-quotchia-khoaquot-danh-thuc-di-san-tu-nghi-quyet-80-477046.html


top