Xanh mát xứ Cồn Sơn
Nằm giữa dòng sông Hậu, Cồn Sơn (phường Bình Thủy, thành phố Cần Thơ) hấp dẫn du khách bởi những vườn cây ăn trái xanh mát, những bè cá trên sông, các món bánh dân gian và nếp sống chân chất của người dân miền Tây.
Không được hình thành như những khu du lịch quy mô lớn, sức hút của Cồn Sơn đến từ chính đời sống thường ngày được người dân khéo léo chuyển hóa thành những sản phẩm trải nghiệm. Đằng sau mô hình ấy là quá trình vận động, liên kết cộng đồng bền bỉ của bà Phan Kim Ngân, thường gọi là Bảy Muôn, chủ nhiệm Hợp tác xã Du lịch Nông nghiệp Cồn Sơn.
Từ sự mạnh dạn của người dân đến mô hình du lịch cộng đồng
Ý tưởng làm du lịch ở Cồn Sơn bắt đầu được hình thành từ năm 2014, khi một nhóm sinh viên đến địa phương ghi hình những hoạt động quen thuộc như hái trái cây, làm bánh dân gian. Qua những thước phim ấy, người dân nhận ra chính công việc, sinh hoạt thường ngày của mình có thể trở thành trải nghiệm thú vị đối với du khách. Đến năm 2015, mô hình du lịch cộng đồng chính thức được khởi động với sự tham gia ban đầu của 7 hộ gia đình.
Trong quá trình này, bà Bảy Muôn là một trong những người giữ vai trò chủ chốt. Từ việc vận động các hộ cùng tham gia, khuyến khích mỗi gia đình phát huy thế mạnh riêng đến việc kiên trì duy trì hoạt động trong giai đoạn đầu còn ít khách, bà góp phần đặt nền móng cho cách làm du lịch dựa trên sự liên kết và chia sẻ lợi ích. Thay vì mỗi nhà tự tổ chức một điểm tham quan riêng lẻ, các hộ cùng bàn bạc, phân công sản phẩm, hỗ trợ nhau đón khách và từng bước hình thành chuỗi trải nghiệm đa dạng.
Gia đình bà Bảy Muôn cũng đóng góp sản phẩm đặc trưng là bánh kẹp cuốn. Năm 2016, món bánh này đoạt Huy chương Bạc tại Lễ hội Bánh dân gian Nam Bộ, góp phần đưa tên tuổi Cồn Sơn đến gần hơn với du khách. Cũng trong năm này, hoạt động trình diễn “cá lóc bay” của một gia đình khác được truyền thông giới thiệu rộng rãi, tạo thêm sức hút cho điểm đến. Mỗi hộ có một sản phẩm riêng, từ làm bánh, chế biến món ăn, chăm sóc vườn cây đến giới thiệu đời sống sông nước, qua đó tạo nên sự phong phú cho hành trình khám phá Cồn Sơn.
Một trong những điểm nhấn của mô hình là bè cá Bảy Bon của ông Lý Văn Bon. Bắt đầu nuôi cá bè từ năm 1997, ông Bon đã phát triển nơi đây thành điểm tham quan, giới thiệu các loài cá đặc trưng của sông Hậu như cá hô, cá trà sóc, cá tra dầu và cá mang rổ. Đến đây, du khách có dịp tìm hiểu nghề nuôi cá, quan sát các loài thủy sản và trải nghiệm những hoạt động gắn với đời sống trên sông. Bên cạnh đó, gia đình ông còn phát triển sản phẩm chế biến từ cá thác lác, kết nối hoạt động du lịch với tiêu thụ nông sản, đặc sản địa phương.
Liên kết để cùng phát triển, chia sẻ lợi ích
Từ nhóm hộ ban đầu, hoạt động du lịch Cồn Sơn từng bước mở rộng, hình thành nhiều sản phẩm dựa trên tài nguyên tự nhiên và văn hóa bản địa. Năm 2022, tổ liên kết được phát triển thành Hợp tác xã Du lịch Nông nghiệp Cồn Sơn, tạo cơ sở để các hộ phối hợp chuyên nghiệp hơn trong tổ chức hoạt động, kết nối doanh nghiệp lữ hành và chia sẻ lợi ích. Hiện hợp tác xã có 22 thành viên chính thức cùng khoảng 30 hộ liên kết.
Điểm đặc sắc trong cách làm du lịch ở đây là mỗi gia đình đảm nhận một phần việc phù hợp với điều kiện và kinh nghiệm của mình. Hộ có vườn cây tổ chức đón khách tham quan, thưởng thức trái cây; hộ có nghề làm bánh hướng dẫn du khách trải nghiệm; hộ nuôi cá giới thiệu đời sống thủy sản; những gia đình khác đảm nhận việc đưa đón khách, ẩm thực, trò chơi dân gian và các hoạt động trải nghiệm. Đặc biệt, mô hình “thực đơn bay” tạo nên nét riêng trong phục vụ ẩm thực: mỗi nhà chuẩn bị món ăn sở trường, sau đó các món được tập hợp tại điểm dùng bữa chung để phục vụ du khách. Nhờ vậy, khách có thể thưởng thức nhiều hương vị gia đình trong cùng một bữa ăn, còn người dân có thêm cơ hội giới thiệu sản phẩm của mình, kiếm thêm thu nhập.
Theo bà Phan Kim Ngân, Giám đốc Hợp tác xã Du lịch Nông nghiệp Cồn Sơn, hiện mô hình đón bình quân khoảng 60.000 lượt khách mỗi năm và liên kết với hơn 50 công ty lữ hành để đưa khách đến tham quan, trải nghiệm. Đáng chú ý, doanh thu của hợp tác xã đang có sự tăng trưởng tích cực. Bà Ngân phấn khởi cho biết, tính đến giữa tháng 10/2026, doanh thu hợp tác xã đạt 14,7 tỷ đồng, tăng khoảng 2 tỷ đồng so với cùng kỳ năm trước. Thu nhập của các hộ tham gia làm du lịch cũng được cải thiện đáng kể, một số hộ có mức thu nhập tăng gấp 5 lần so với thời điểm chưa tham gia hoạt động này.
Bên cạnh người dân trực tiếp làm du lịch, mô hình còn tạo cơ hội việc làm và môi trường thực hành cho sinh viên. Khoảng 150 hướng dẫn viên là sinh viên, phần lớn đến từ các ngành du lịch và những ngành học khác tại trường đại học Cần Thơ, tham gia phục vụ khách. Công việc giúp các bạn tích lũy kinh nghiệm thực tế, rèn luyện kỹ năng giao tiếp, ngoại ngữ và nghiệp vụ, đồng thời góp phần tạo nên sự trẻ trung, năng động trong hoạt động đón tiếp du khách.
Hiệu quả của mô hình không chỉ thể hiện ở doanh thu hay lượng khách. Quá trình đón khách giúp người dân quan tâm hơn đến cảnh quan, môi trường, an toàn thực phẩm và việc gìn giữ nguồn lợi thủy sản. Những vườn cây được chăm sóc, các bè cá được chỉnh trang, nghề làm bánh và những câu chuyện đời sống miền sông nước có thêm cơ hội được giới thiệu, trao truyền. Sự tham gia của nhiều hộ cũng góp phần tăng cường gắn kết cộng đồng, tạo điều kiện để người dân cùng chia sẻ kinh nghiệm và lợi ích từ hoạt động du lịch.
Hướng đến tương lai, bà Bảy Muôn còn ấp ủ kế hoạch xây dựng thương hiệu riêng cho du lịch Cồn Sơn, đồng thời phát triển dự án bảo tồn nguồn lợi thủy sản nước ngọt. Ý tưởng này hướng đến việc hình thành khu trưng bày các loài cá kích thước lớn, kết hợp trình chiếu tư liệu giới thiệu, nghiên cứu nhân giống và thả cá trở lại môi trường tự nhiên. Nếu được triển khai đầy đủ, đây không chỉ là sản phẩm trải nghiệm mới mà còn góp phần nâng cao nhận thức về bảo tồn đa dạng sinh học, gắn phát triển du lịch với gìn giữ tài nguyên sông nước.
Từ những công việc bình dị của nhà vườn, người nuôi cá và người làm bánh, Cồn Sơn đã hình thành một sản phẩm du lịch mang dấu ấn riêng. Hành trình ấy cho thấy khi người dân được kết nối, biết phát huy thế mạnh của từng gia đình và cùng gìn giữ tài nguyên bản địa, những giá trị sẵn có của vùng sông nước có thể trở thành nguồn lực phát triển kinh tế, cải thiện đời sống và tạo sức hấp dẫn bền vững cho điểm đến./.
- Bài: Trung Khánh – Ảnh: Nguyễn Luân/Báo Ảnh Việt Nam

















