Về miền di sản
Nằm ở trung du phía Bắc Việt Nam, tỉnh Phú Thọ được xem là “đất Tổ”, nơi khởi nguồn của dân tộc Việt với truyền thuyết các Vua Hùng dựng nước Văn Lang cách đây hàng nghìn năm. Không chỉ mang ý nghĩa lịch sử, vùng đất này còn là một không gian văn hóa đặc sắc, nơi những giá trị di sản được gìn giữ, nuôi dưỡng và lan tỏa bền bỉ trong đời sống đương đại.
Ảnh: Hoàng Hà/Báo ảnh Việt Nam
Phú Thọ hiện sở hữu gần 2.000 di sản văn hóa phi vật thể, trong đó có hai di sản đã được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại: Hát Xoan Phú Thọ và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương. Đây không chỉ là những giá trị văn hóa tiêu biểu của địa phương mà còn là biểu tượng cho bản sắc và chiều sâu lịch sử của Việt Nam. Trên toàn quốc có 1.417 địa điểm thờ cúng các Vua Hùng, riêng Phú Thọ có tới 326 di tích, với trung tâm là Khu di tích lịch sử Đền Hùng - một không gian linh thiêng gắn kết cộng đồng dân tộc qua nhiều thế hệ.
Ảnh: Hoàng Hà/Báo ảnh Việt Nam
Hằng năm, lễ Giỗ Tổ Hùng Vương và Lễ hội Đền Hùng được tổ chức trang trọng, thu hút đông đảo người dân và du khách. Không gian lễ hội không chỉ gói gọn trong khu di tích mà còn lan tỏa rộng khắp vùng Đất Tổ và các khu vực lân cận, tạo nên một chuỗi hoạt động văn hóa - tâm linh phong phú. Bên cạnh nghi thức truyền thống, các hoạt động dân gian như rước kiệu, trình diễn diễn xướng hay hội thi gói bánh chưng, giã bánh giầy góp phần tái hiện sinh động đời sống cư dân thời Hùng Vương.
Trong đó, bánh chưng gắn với truyền thuyết Lang Liêu mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc: hình vuông tượng trưng cho đất, phản ánh quan niệm vũ trụ của cư dân nông nghiệp lúa nước. Qua nhiều thế hệ, nghề làm bánh chưng vẫn được duy trì như một “di sản sống”, góp phần giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn” và củng cố sự gắn kết cộng đồng.
Không gian lễ hội không chỉ gói gọn trong khu di tích mà còn lan tỏa rộng khắp vùng Đất Tổ và các khu vực lân cận, tạo nên một chuỗi hoạt động văn hóa - tâm linh phong phú.
Không chỉ dừng lại ở các giá trị tín ngưỡng, Phú Thọ còn bảo tồn nhiều lễ hội dân gian độc đáo như Lễ hội Trò Trám với nghi thức phồn thực cầu mùa, phản ánh khát vọng sinh sôi và phát triển của cư dân nông nghiệp. Song song đó, nghệ thuật Hát Xoan, một loại hình dân ca nghi lễ đã được phục hồi mạnh mẽ thông qua hoạt động truyền dạy tại các phường Xoan gốc, từng bước trở thành sản phẩm du lịch văn hóa hấp dẫn.
Điểm đặc biệt của Phú Thọ còn nằm ở con người, nơi hội tụ sức mạnh nội sinh được hun đúc qua lịch sử. Với 33 dân tộc cùng sinh sống, trong đó có hơn một phần tư dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, miền đất này mang trong mình một không gian văn hóa đa dạng và giàu bản sắc. Mỗi cộng đồng là một “mạch nguồn” riêng, cùng góp phần tạo nên bức tranh văn hóa phong phú, bền vững.
Theo ông Dương Hoàng Hương - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ, trong bối cảnh hội nhập quốc tế, Phú Thọ không chỉ bảo tồn di sản mà còn hướng tới phát triển văn hóa như một trụ cột. Tầm nhìn đến năm 2045 đặt mục tiêu xây dựng một nền văn hóa hiện đại, giàu bản sắc, nơi con người có chất lượng sống cao và hạnh phúc. Ở đó, di sản không chỉ là ký ức của quá khứ mà còn là nguồn lực cho tương lai.
Về với Phú Thọ là hành trình trở về cội nguồn, nơi mỗi giá trị văn hóa đều mang trong mình câu chuyện của lịch sử và khát vọng của con người. Chính sự kết nối giữa truyền thống và hiện đại đã làm nên sức sống bền bỉ của miền di sản này trên bản đồ văn hóa Việt Nam./.
Bài: Ngân Hà - Ảnh: Hoàng Hà, Tất Sơn, An Thành Đạt/Báo ảnh Việt Nam