TS Trang Nguyễn: "Bảo tồn không chỉ cần tình yêu với động vật, mà còn cần kiến thức, khoa học và sự kiên trì"

Phóng viên: Nếu cho chị giới thiệu WildAct cho bạn đọc Báo Ảnh Việt Nam trong vài câu, chị sẽ nói gì? 

TS Trang Nguyễn: Trung tâm Hành động vì động vật hoang dã Việt Nam (WildAct) là một tổ chức bảo tồn thiên nhiên tại Việt Nam, với cách tiếp cận đặt con người ở trung tâm của công tác bảo tồn. Chúng tôi tin rằng để bảo vệ thiên nhiên lâu dài, không thể chỉ tập trung vào động vật hay những cánh rừng, mà còn cần quan tâm đến những người đang sống cùng thiên nhiên. 

Vì vậy, WildAct vừa triển khai các hoạt động bảo vệ động vật hoang dã và hệ sinh thái, vừa làm việc với cộng đồng địa phương, thúc đẩy giáo dục và đào tạo nhân lực bảo tồn. Mục tiêu của chúng tôi là để con người không chỉ sống bên cạnh thiên nhiên, mà còn có cơ hội và động lực để cùng gìn giữ thiên nhiên cho các thế hệ sau. 

Phóng viên: Công việc bảo tồn động vật hoang dã vốn dĩ không phải là lĩnh vực mà nhiều người quan tâm. Điều gì đã đưa chị đến con đường bảo tồn thiên nhiên? 

TS Trang Nguyễn: Tôi đến với bảo tồn từ một ký ức khi mới 8 tuổi. Nhà hàng xóm có một con gấu bị nhốt trong lồng, bốn chân bị trói để lấy mật. Hình ảnh ấy khiến tôi ám ảnh và tự hứa rằng khi lớn lên, mình sẽ làm điều gì đó để bảo vệ động vật hoang dã. 

Năm 13 tuổi, tôi tự tìm đến một trung tâm cứu hộ động vật ở Sóc Sơn để xin làm tình nguyện viên. Từ đó, tôi dần hiểu rằng bảo tồn không chỉ cần tình yêu với động vật, mà còn cần kiến thức, khoa học và sự kiên trì. 

Phóng viên: Như những gì chúng tôi được biết, công việc bảo tồn cần sự dấn thân vào nhiều vùng đất, xứ sở khác nhau để làm công tác thực địa. Chuyến đi nào khiến chị nhớ nhất?  

TS Trang Nguyễn: Có rất nhiều chuyến đi tôi nhớ, nhưng một trong những khoảnh khắc đặc biệt nhất là khi tôi nhìn thấy một đàn voi đi qua vào lúc bình minh ở châu Phi. 

Tôi thấy một con voi con bị khuyết tật ở chân, đi chậm hơn và tụt lại phía sau đàn. Khi con voi có vẻ hoảng hốt, voi mẹ quay lại, dùng vòi chạm vào đầu con như để trấn an, rồi quấn vòi quanh vòi con và dẫn con đi tiếp. Đó là một khoảnh khắc rất giản dị nhưng khiến tôi xúc động. 

Tôi luôn biết voi là loài vật thông minh, có cảm xúc, nhưng được tận mắt chứng kiến sự quan tâm ấy khiến tôi nhớ mãi. Nó cũng nhắc tôi rằng thiên nhiên có những mối liên kết rất sâu sắc mà đôi khi con người chưa thực sự hiểu hết. 

Phóng viên: Chị chia sẻ, có lần chị bị thợ săn nhắm tới khi đang đi thực địa. Khoảnh khắc ấy diễn ra như thế nào?  

TS Trang Nguyễn: Đó là một chuyến đi thực địa vào tháng 11/2022, khi tôi cùng đoàn vào rừng khảo sát và thống kê số lượng bẫy thú. Trong chuyến đi ấy, chúng tôi nghe tiếng thợ săn bí mật nổ súng đe dọa. 

Làm bảo tồn lâu năm, tôi hiểu rằng đi rừng không chỉ có những khó khăn về địa hình, thời tiết hay điều kiện sinh hoạt. Đôi khi, mối nguy hiểm lớn nhất lại đến từ con người, đặc biệt khi những hoạt động săn bắt trái phép bị phát hiện và đe dọa đến lợi ích của họ. Những tình huống như vậy khiến tôi nhận thức rõ hơn về những rủi ro mà những người trực tiếp bảo vệ rừng phải đối mặt mỗi ngày. 

Tôi nghĩ trải nghiệm ấy cũng khiến tôi nhìn công việc bảo tồn thực tế hơn. Chúng ta thường nói về việc cứu những loài động vật nguy cấp, nhưng phía sau công việc đó còn có những con người đang đối mặt với nguy hiểm để bảo vệ chúng. Đó cũng là lý do tôi cho rằng cần quan tâm nhiều hơn đến sự an toàn, kỹ năng và điều kiện làm việc của những người làm bảo tồn tại thực địa.

 Phóng viên: Rừng nguy hiểm là thế, vậy thì điều gì khiến chị vẫn quay lại rừng? 

TS Trang Nguyễn: Tôi mê đi rừng. Ở giữa thiên nhiên, tôi cảm thấy rất hạnh phúc và bình yên. Có những chuyến đi vất vả đến mức muốn ăn một que kem cũng phải đi bộ hàng cây số mới tìm được chỗ mua, nhưng khi trở về thành phố, tôi vẫn nhớ rừng. 

Bên cạnh tình yêu với thiên nhiên, những con người tôi gặp cũng khiến tôi muốn tiếp tục. Tôi từng gặp những kiểm lâm làm việc trong điều kiện rất khó khăn, hay những người từng săn bắt nhưng sau này trở thành người bảo vệ rừng. Nhìn thấy họ thay đổi và kiên trì với lựa chọn của mình, tôi cảm thấy những nỗ lực của mình có ý nghĩa. 

Bây giờ, công việc quản lý khiến tôi không còn đi thực địa nhiều như trước, nhưng rừng vẫn là nơi nhắc tôi nhớ vì sao mình bắt đầu. Và tôi nghĩ, chỉ cần công việc mình làm vẫn có thể tạo ra những thay đổi tích cực cho con người và thiên nhiên, tôi vẫn muốn tiếp tục.

Phóng viên: Phụ nữ trong ngành bảo tồn nhìn chung luôn đối mặt với những thách thức lớn. Chia sẻ của chị về những đóng góp của phụ nữ trong ngành này? 

TS Trang Nguyễn: Tuy nhiên, phụ nữ vẫn phải vượt qua nhiều định kiến, chẳng hạn như quan niệm rằng đi rừng, làm việc trong điều kiện khắc nghiệt hay đối diện với nguy hiểm là những công việc phù hợp với nam giới hơn. Những định kiến này đôi khi khiến phụ nữ khó được trao cơ hội, hoặc phải nỗ lực nhiều hơn để chứng minh năng lực của mình.

Đó cũng là lý do tại WildAct, chúng tôi quan tâm đến việc nâng cao năng lực và tạo thêm cơ hội để phụ nữ tham gia sâu hơn vào lĩnh vực này. Thông qua các hoạt động đào tạo, chia sẻ kiến thức và phát triển kỹ năng, chúng tôi mong muốn giúp phụ nữ tự tin hơn, có đủ năng lực và tiếng nói để đảm nhận những vai trò khác nhau trong công tác bảo tồn. Tôi tin rằng khi được trang bị kiến thức, hỗ trợ phù hợp và trao cơ hội công bằng, phụ nữ có thể chủ động lựa chọn con đường của mình và đóng góp theo cách riêng.

Phóng viên: Ngày nay, khi xã hội đã phát triển, những định kiến về phụ nữ Việt Nam trong ngành này cũng dần được đẩy lùi. Nếu viết một lá thư cho một cô gái trẻ đang ấp ủ ước mơ làm bảo tồn, chị muốn gửi gắm điều gì? 

TS Trang Nguyễn: Nếu có thể gửi một lời nhắn đến một cô gái trẻ đang muốn theo đuổi công việc bảo tồn, tôi sẽ nói rằng: hãy giữ tình yêu với thiên nhiên, nhưng đừng quên trang bị cho mình kiến thức và sự kiên trì. 

Tôi hiểu cảm giác khi mình muốn làm một điều gì đó nhưng những người xung quanh lại cho rằng đó là một ước mơ không thực tế. Tôi từng được khuyên nên chọn một công việc ổn định hơn, ít vất vả hơn. Nhưng nếu bạn thực sự quan tâm đến một vấn đề, hãy dành thời gian tìm hiểu nó, học những gì mình còn thiếu và bắt đầu từ những việc nhỏ nhất có thể. 

Bạn cũng không cần phải làm mọi thứ một mình. Bảo tồn cần nhà khoa học, giáo viên, người làm truyền thông, luật sư, người làm chính sách và rất nhiều người thuộc những lĩnh vực khác nhau. Hãy tìm ra điểm mạnh của mình và xem bạn có thể đóng góp ở đâu.

Con đường này không phải lúc nào cũng dễ dàng, và có thể bạn sẽ không nhìn thấy tất cả kết quả trong cuộc đời mình. Nhưng điều đó không có nghĩa những gì bạn làm là vô ích. Đôi khi, một thay đổi nhỏ hôm nay sẽ tạo nền tảng cho những thay đổi lớn hơn trong tương lai. 

Và cuối cùng, đừng nghĩ rằng bạn phải trở thành một người thật phi thường mới có thể làm bảo tồn. Bạn chỉ cần bắt đầu, học hỏi và tiếp tục làm những điều mình tin là có ý nghĩa. Tôi cũng đã bắt đầu từ một cô bé 8 tuổi không biết bảo tồn là gì, chỉ biết rằng mình không muốn những con vật phải chịu đau đớn như vậy nữa.

Chân thành cảm ơn TS Trang Nguyễn đã trả lời phỏng vấn!

 

• Nội dung:  Gia Truyền
• Ảnh:  Nhân vật cung cấp
• Kỹ thuật, đồ họa:  Đào Thảo