Sắc màu cung đình trong đêm giao lưu Việt - Nhật
Giữa lòng Sài Gòn nhộn nhịp, đêm 10/3, tại Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh, chương trình nghệ thuật “Gagaku & Nhã nhạc - Heritage to the Future” đã mang đến cuộc hội ngộ đặc biệt giữa hai dòng âm nhạc cung đình lâu đời của châu Á: Gagaku của Nhật Bản và Nhã nhạc cung đình Huế của Việt Nam. Diễn ra trong khuôn khổ Lễ hội Việt - Nhật lần thứ 11, chương trình không chỉ là một đêm biểu diễn nghệ thuật, mà còn mở ra không gian đối thoại di sản, nơi những thanh âm từng vang lên chốn hoàng cung tiếp tục được trao truyền trong đời sống đương đại.
Tâm điểm của chương trình là sự gặp gỡ giữa hai loại hình âm nhạc đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Gagaku - với lịch sử hơn một thiên niên kỷ - được xem là loại hình âm nhạc cung đình cổ xưa nhất còn được bảo tồn tại Nhật Bản. Trong khi đó, Nhã nhạc cung đình Huế là đỉnh cao của nghệ thuật âm nhạc triều Nguyễn, gắn liền với hệ thống nghi lễ trang trọng của vương triều Việt Nam. Việc đặt hai di sản này trong cùng một không gian trình diễn không chỉ khẳng định giá trị trường tồn của nghệ thuật truyền thống, mà còn cho thấy những điểm tương đồng sâu sắc trong tư duy thẩm mỹ phương Đông.
Nếu Gagaku gây ấn tượng bởi tiết tấu khoan thai, âm hưởng trầm mặc và cấu trúc giai điệu giàu tính nghi lễ, thì Nhã nhạc lại nổi bật ở hệ thống bài bản chặt chẽ, nhịp điệu uy nghi và tính biểu tượng cao trong từng lớp diễn xướng. Hệ thống nhạc cụ đặc trưng của Gagaku như sho, hichiriki, ryuteki tạo nên không gian âm thanh huyền ảo, sâu lắng; còn Nhã nhạc quy tụ các nhạc cụ truyền thống Việt Nam với sự phối hợp tinh tế giữa bộ dây, hơi và gõ, tạo nên sắc thái trang trọng mà thanh nhã. Dù khác biệt về âm sắc và cấu trúc, cả hai đều hướng tới sự chuẩn mực, hài hòa và tinh thần tôn nghiêm của nghệ thuật cung đình.
Trong đêm diễn, khán giả đã được thưởng thức những tác phẩm tiêu biểu như “Ichikotsucho netori”, “Konju”, “Karyobin” của Gagaku; cùng “Thập thủ liên hoàn (Mười bản Ngự)”, “Phụng Vũ” của Nhã nhạc. Mỗi tiết mục là một lát cắt lịch sử, phản ánh quan niệm thẩm mỹ và đời sống tinh thần của triều đình xưa. Đặc biệt, phần trình diễn múa Ryoo thuộc thể loại Bugaku đã tạo điểm nhấn ấn tượng. Trong trang phục rực rỡ, động tác chậm rãi nhưng dứt khoát, các nghệ sĩ tái hiện không khí cung đình Nhật Bản cổ kính, khiến khán giả như được bước vào một không gian nghệ thuật vượt thời gian.
Không dừng lại ở biểu diễn, chương trình còn lồng ghép phần giới thiệu và trao đổi học thuật, giúp công chúng hiểu rõ hơn về lịch sử hình thành, đặc trưng nghệ thuật và nỗ lực bảo tồn của hai loại hình di sản. Những chia sẻ chuyên sâu đã góp phần lý giải vì sao các giá trị âm nhạc cung đình vẫn có sức sống bền bỉ qua nhiều thế kỷ, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục gìn giữ, sáng tạo để di sản không bị “đóng khung” trong quá khứ.
“Heritage to the Future” - từ di sản đến tương lai - không chỉ là tên gọi của chương trình mà còn là thông điệp xuyên suốt đêm diễn. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống càng trở nên cấp thiết. Đêm giao lưu Gagaku - Nhã nhạc vì thế không đơn thuần là sự gặp gỡ của âm nhạc, mà còn là biểu tượng của sự kết nối, thấu hiểu và tôn trọng lẫn nhau giữa hai nền văn hóa.
Sự cộng hưởng của những thanh âm cung đình đã khép lại trong dư âm trang trọng và sâu lắng, để lại ấn tượng đẹp trong lòng khán giả. Qua đó, chương trình góp phần làm phong phú thêm bức tranh giao lưu văn hóa Việt Nam - Nhật Bản, đồng thời khẳng định rằng di sản khi được gìn giữ và trao truyền đúng cách, sẽ luôn có chỗ đứng vững chắc trong đời sống hôm nay và mai sau./.
- Bài: Sơn Nghĩa - Ảnh: Lê Minh/Báo ảnh Việt Nam