Ryōō - vũ điệu kết nối di sản văn hóa Nhật - Việt
Trong không gian trang trọng của Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh, chương trình nghệ thuật “Gagaku & Nhã nhạc - Heritage to the Future” đã mở ra cuộc hội ngộ đặc biệt giữa hai dòng âm nhạc cung đình lâu đời của châu Á. Đó là Gagaku của Nhật Bản và Nhã nhạc Cung Huế của Việt Nam. Với Gagaku, vũ điệu Ryōō (Lan Lăng Vương) không chỉ tái hiện một huyền thoại cổ xưa mà còn trở thành nhịp cầu kết nối di sản Nhật Bản và Việt Nam trong đời sống đương đại.
Gagaku (Nhã nhạc) là thể loại âm nhạc cung đình cổ xưa nhất của Nhật Bản, có nguồn gốc từ thế kỷ thứ 8, được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể. Còn Bugaku là vũ nhạc cung đình truyền thống lâu đời của Nhật Bản, cũng ra đời vào khoảng thế kỷ thứ 8. Bugaku là sự kết hợp giữa âm nhạc (Gagaku) và các điệu múa nghi lễ trang trọng, thường được trình diễn bởi các vũ công đeo mặt nạ đặc trưng.
Bugaku được xem là báu vật của nghệ thuật cung đình Nhật Bản. Loại hình nghệ thuật cổ xưa này không chỉ là sự kết hợp tinh tế giữa âm nhạc và vũ đạo mà còn là nơi lưu giữ những truyền thuyết lẫy lừng của châu Á cổ đại. Trong kho tàng ấy, tác phẩm Ryōō (Lan Lăng Vương) nổi bật như một biểu tượng đặc sắc, tái hiện khí phách của một danh tướng phương Bắc qua hình tượng chiếc mặt nạ uy nghi và huyền bí. Lan Lăng Vương vốn là một điệu múa cổ của Trung Quốc được du nhập vào Nhật Bản và trở thành một phần quan trọng của nhã nhạc cung đình Nhật Bản.
Trên sân khấu, Ryōō xuất hiện với chiếc mặt nạ đỏ sậm, ánh nhìn sắc lạnh, kết hợp cùng trang phục rực rỡ mang phong cách chiến binh cổ đại. Điệu múa Ryōō không dồn dập mà tiết chế, khoan thai, song vẫn toát lên thần thái uy nghiêm. Sự chậm rãi ấy không làm giảm đi sự kịch tính, trái lại càng nhấn mạnh chiều sâu nội tâm và tinh thần anh dũng của nhân vật.
Âm nhạc Gagaku với tiếng sáo ryuteki cao vút, kèn hichiriki trầm hùng và nhịp trống tiết tấu trang trọng đã tạo nên không gian linh thiêng, cổ kính. Từng chuyển động của vũ công như hòa vào dòng chảy âm thanh ấy, biến sân khấu thành một lát cắt thời gian, nơi quá khứ và hiện tại giao hòa.
Sự xuất hiện của Ryōō trong chương trình “Gagaku & Nhã nhạc - Heritage to the Future” không chỉ mang ý nghĩa biểu diễn, mà còn là biểu tượng của đối thoại văn hóa. Khi đặt cạnh Nhã nhạc cung đình Việt Nam - di sản từng được UNESCO vinh danh – Bugaku cho thấy những điểm tương đồng thú vị về cấu trúc nghi lễ, tính biểu tượng và vai trò của âm nhạc trong đời sống hoàng cung. Đó là minh chứng cho sự gặp gỡ của những nền văn minh Á Đông, nơi di sản không bị đóng khung trong quá khứ mà tiếp tục được làm mới trong bối cảnh hiện đại.
Hơn một nghìn năm đã trôi qua kể từ khi Ryōō ra đời, nhưng chiếc mặt nạ đỏ của Lan Lăng Vương vẫn còn nguyên sức ám ảnh. Nó không chỉ kể câu chuyện về một vị tướng huyền thoại, mà còn nhắc nhớ về khả năng vượt thời gian của nghệ thuật. Trong nhịp sống hôm nay, vũ điệu mặt nạ ấy vẫn lặng lẽ ngân vang - như sợi dây nối liền di sản với tương lai./.
- Bài, ảnh: Lê Minh/Báo ảnh Việt Nam