Quyết tâm của Việt Nam trên hành trình gỡ thẻ vàng của EC

Kể từ khi Ủy ban châu Âu (EC) đưa ra cảnh báo “thẻ vàng” đối với ngành thủy sản Việt Nam vào tháng 10 năm 2017, hành trình gỡ bỏ cảnh báo này đã trở thành một mục tiêu quốc gia, đòi hỏi sự nỗ lực không ngừng nghỉ và sự phối hợp đồng bộ từ Trung ương đến địa phương. Với mục tiêu rõ ràng là gỡ thẻ vàng EC vào năm 2026, Việt Nam đã và đang dốc toàn lực, triển khai các giải pháp quyết liệt nhằm minh bạch hóa hoạt động khai thác, truy xuất nguồn gốc và xây dựng một ngành thủy sản phát triển bền vững. 

Sự quyết liệt của hệ thống chính trị 

Cảnh báo thẻ vàng từ EC là một biện pháp nhằm chống lại hoạt động khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Việc nhận cảnh báo này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín và thương hiệu thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế, mà còn đặt ra những rào cản thương mại đáng kể. Châu Âu là một trong những thị trường xuất khẩu thủy sản lớn và quan trọng của Việt Nam. Do đó, thẻ vàng đã dẫn đến việc xuất khẩu gặp khó khăn, chi phí gia tăng do quy trình kiểm tra nghiêm ngặt hơn, và thời gian giao hàng kéo dài. 

 

Để đáp ứng các yêu cầu của EC, Việt Nam đã liên tục hoàn thiện khung pháp lý và siết chặt quản lý đội tàu. Từ khi nhận cảnh báo, Chính phủ đã ban hành và cập nhật đồng bộ hệ thống văn bản pháp luật, bao gồm 11 Thông tư, 2 Nghị định, cùng các văn bản chỉ đạo của Đảng và Chính phủ. Điển hình là Chỉ thị số 32-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo đối với công tác chống khai thác IUU, và Nghị quyết số 04/2024/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn xử lý hình sự các hành vi liên quan khai thác trái phép thủy sản.

 

Từ năm 2017 đến nay, Việt Nam nỗ lực hoàn thiện hệ thống pháp luật; cập nhật và ban hành mới các quy định nhằm xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, đặc biệt là việc môi giới, móc nối đưa tàu cá, ngư dân Việt Nam đi khai thác bất hợp pháp ở vùng biển nước ngoài. 

Bên canh đó, vấn đề siết chặt quản lý đội tàu cũng được các cơ quan chức năng đẩy mạnh. Công tác quản lý đội tàu đã có những chuyển biến mạnh mẽ. Dữ liệu về đội tàu trên toàn quốc đã được thống nhất giữa VN-Fishbase, Bộ Công an và Bộ Quốc phòng, với tổng số 79.360 tàu. Các địa phương đã kiểm soát chặt chẽ, không để tàu không đủ điều kiện ra khơi, đồng thời hoàn tất đăng ký, đăng kiểm, cấp phép và cập nhật dữ liệu vào VNFishbase, chấm dứt tình trạng tàu “3 không” (không đăng ký, không đăng kiểm, không giấy phép khai thác). 

 

Việc ứng dụng công nghệ đóng vai trò then chốt trong công tác chống khai thác IUU. Việt Nam đã nỗ lực để gần như 100% tàu cá lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS), trừ những tàu tạm ngừng khai thác hoặc chờ thanh lý. Hệ thống VMS cho phép giám sát toàn trình từ khi tàu rời bến, hoạt động trên biển cho đến khi cập cảng. 

Bên cạnh đó, các địa phương đang triển khai lắp đặt VMS cho các tàu có chiều dài từ 12m-15m, thí điểm nhật ký điện tử, số hóa và định danh tàu cá theo VNeID. Việt Nam cũng đang hoàn thiện kết nối đồng bộ giữa VNFishbase, nhật ký điện tử, hệ thống truy xuất điện tử và VMS, tạo nền tảng quản lý toàn trình hoạt động khai thác thủy sản. 

Mặc dù đã có những bước tiến đáng kể, Việt Nam vẫn đối mặt với một số tồn tại chính cần tập trung giải quyết như tàu cá vi phạm ở vùng biển nước ngoài. Đây là một vấn đề nhạy cảm, đòi hỏi sự hợp tác quốc tế và các biện pháp phòng ngừa mạnh mẽ.

 Ngoài ra trong những năm vừa qua, hiện tượng tàu cá tắt thiết bị giám sát hành trình vẫn tái diễn trong quá trình ngư dân đánh bắt thủy sản. Tình trạng này cho thấy sự thiếu tuân thủ quy định và cần có chế tài xử phạt nghiêm khắc hơn. 

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giải quyết các tồn đọng về xử lý vi phạm hành chính. Với việc chỉ còn 0,33% hồ sơ chưa xử lý, Việt Nam đang cho thấy sự quyết tâm trong việc hoàn thiện công tác pháp lý và xử lý nghiêm minh.

Sự tham gia của cộng đồng ngư dân 

Sự thay đổi không chỉ đến từ các biện pháp hành chính mà còn từ chính nhận thức của từng ngư dân. Nhận thức được tầm quan trọng của việc gỡ thẻ vàng đối với sinh kế lâu dài, nhiều ngư dân đã chủ động tuân thủ các quy định, tham gia vào các chương trình tập huấn và áp dụng các phương pháp khai thác bền vững. Bộ đội Biên phòng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tuyên truyền, vận động ngư dân khai thác thủy sản đúng quy định của pháp luật. 

 

Với thời gian không còn nhiều, Việt Nam đang bước vào giai đoạn nước rút. Các cam kết quốc tế, các chỉ thị và nghị quyết của Chính phủ đều thể hiện quyết tâm cao nhất để gỡ bỏ cảnh báo “thẻ vàng” trước năm 2026. Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đã nhấn mạnh “mục tiêu kép”: vừa gỡ thẻ vàng, vừa phát triển bền vững. 

Việt Nam đang tích cực chuẩn bị cho các đợt kiểm tra của EC, hoàn thiện các hệ thống dữ liệu và quy trình xử lý. Với những kết quả thực chất đạt được trong thời gian qua, Việt Nam đang tạo dựng niềm tin về một nghề cá minh bạch, có trách nhiệm và hội nhập.

 

Ông Phùng Đức Tiến khẳng định: "Với quyết tâm của toàn hệ thống chính trị, chúng tôi tin tưởng Việt Nam sẽ gỡ được ‘thẻ vàng’, duy trì nghề cá có trách nhiệm, bảo đảm truy xuất nguồn gốc minh bạch và phát triển bền vững theo định hướng của Chỉ thị 32."

Hành trình gỡ “thẻ vàng” EC của Việt Nam là minh chứng cho ý chí và nỗ lực vượt qua thách thức. Hành trình này không chỉ là bài kiểm tra về năng lực quản lý, mà còn là cơ hội để ngành thủy sản Việt Nam tái cơ cấu, nâng cao giá trị và khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế, hướng tới một tương lai nghề cá bền vững và thịnh vượng./.

• Nội dung: Thông Thiện/Báo ảnh Việt Nam
• Ảnh:  Báo ảnh Việt Nam/TTXVN
• Kỹ thuật, đồ họa:  Phong Thu