Nơi lưu giữ kí ức lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh
Giữa trung tâm phường Sài Gòn, nơi nhịp sống luôn vội vã, Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh hiện diện như một khoảng lặng. Công trình được xây dựng từ cuối thế kỷ XIX, mang dấu ấn kiến trúc gothique với những hàng cột cân xứng, mái ngói đỏ và hệ thống hoa văn tinh tế, một vẻ đẹp đã đi cùng lịch sử hình thành của đô thị Sài Gòn.
Tòa nhà Bảo tàng thành phố Hồ Chí Minh, xưa là dinh Thống đốc Nam Kỳ và thường được gọi nôm na là dinh Gia Long vì nằm trên đường cùng tên, do kiến trúc sư người Pháp - Alfred Foulhoux thiết kế, được xây dựng từ năm 1885 đến năm 1890 theo phong cách kiến trúc gothique với phần mái lại mang dáng dấp Á Đông.
Sau khi xây dựng xong, tòa nhà không được dùng làm Bảo tàng thương mại như dự kiến ban đầu mà trở thành Dinh Thống đốc Nam Kỳ (Pháp, Nhật), Dinh khâm sai Nam Kỳ (thời chính phủ Trần Trọng Kim), trụ sở chính phủ Nam Kỳ tự trị, Dinh Thủ hiến Nam phần, Dinh Quốc khách, Dinh Tổng thống, trụ sở Tối cao Pháp viện. Trước năm 1975, tòa nhà thường được gọi là Dinh Gia Long.
Sau ngày miền Nam giải phóng (30/4/1975), Ủy ban Quân quản Sài Gòn - Gia Định đã sử dụng tòa nhà làm nơi sinh hoạt văn hóa, biểu diễn nghệ thuật và triển lãm các chuyên đề thời sự phục vụ nhân dân Thành phố. Ngày 12 tháng 8 năm 1978, Ủy ban Nhân dân thành phố Hồ Chí Minh ra quyết định thành lập Bảo tàng Cách mạng Thành phố Hồ Chí Minh. Năm 1999, sau hơn 20 năm hoạt động, Bảo tàng Cách mạng Thành phố Hồ Chí Minh được trùng tu, tôn tạo và nâng cấp thành Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh. Tòa nhà Bảo tàng được công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia năm 2012.
Công trình Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh có quy mô 2 tầng ở tòa nhà chính với diện tích 1.700m2 và tòa nhà ngang phía sau. Bố cục kiến trúc đăng đối, mang phong cách cổ điển phục hưng với khối sảnh là điểm nhấn ở giữa, hai cánh trải dài hai bên với hàng cột Ionic – một kiến trúc kinh điển của châu Âu.
Bên trong, không gian trưng bày được tổ chức theo dòng chảy lịch sử. Từ những tư liệu đầu tiên về vùng đất Gia Định, đến các giai đoạn phát triển của Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh , mỗi khu vực đều mang một lát cắt riêng. Hiện vật, bản đồ, hình ảnh được sắp xếp mạch lạc, giúp người xem dễ dàng hình dung hành trình biến đổi của thành phố qua thời gian.
Một điểm nhấn đáng chú ý là khu hầm trú ẩn kiên cố vừa được mở cửa trở lại đón khách tham quan. Không gian hầm khép kín, lối đi hẹp, trần thấp, cùng hệ thống cửa thép và các vật dụng được lắp đặt cho tình huống khẩn cấp, tạo nên một trải nghiệm khác biệt so với các khu trưng bày phía trên. Ở đây, lịch sử không còn là những con số hay tư liệu, mà hiện lên qua cảm nhận trực tiếp, cụ thể và rõ ràng hơn.
Nhiều du khách khi tham quan Bảo tàng thường dành thời gian lâu hơn ở khu vực này. “Không gian khá đặc biệt, đi xuống hầm cảm giác như bước vào một phần khác của thành phố yên tĩnh và có phần trầm hơn,” chị Khánh Linh (phường Long Trường) chia sẻ. Với chị Khánh Linh, chuyến tham quan không chỉ là tìm hiểu thông tin, mà còn là cơ hội để cảm nhận chiều sâu của lịch sử bằng chính trải nghiệm của mình.
Trở lại không gian phía trên, ánh sáng tự nhiên từ các ô cửa lớn giúp các phòng trưng bày trở nên nhẹ nhàng, dễ tiếp cận. Những hiện vật, kỷ vật đời sống tiếp tục kể câu chuyện về một Sài Gòn xưa nơi các giá trị văn hóa, sinh hoạt được lưu giữ qua thời gian.
Giữa một đô thị không ngừng thay đổi, Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh vẫn giữ được vai trò như một nơi lưu giữ ký ức. Không phô trương, không ồn ào, nhưng đủ để người ta dừng lại, quan sát và hiểu hơn về thành phố mình đang sống.
Ảnh: Thông Hải/Báo ảnh Việt Nam
Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh là nơi nghiên cứu, trưng bày và giới thiệu về tự nhiên, lịch sử, văn hóa và con người của Thành phố, gắn liền với lịch sử và văn hóa đất nước Việt Nam. Hàng năm Bảo tàng thu hút trên 450.000 lượt khách tham quan, nghiên cứu và học tập./.
Bài và ảnh: Thông Hải/Báo ảnh Việt Nam