Những kỷ vật vô giá về các kỳ bầu cử và hoạt động của Quốc hội Việt Nam
Trong dòng chảy lịch sử của Nhà nước Việt Nam hiện đại, các kỳ bầu cử Quốc hội luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng, thể hiện quyền làm chủ của nhân dân và sự vận hành của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. Tại không gian trưng bày của Thư viện Quốc hội, hàng trăm hiện vật, tư liệu và kỷ vật quý giá đang được lưu giữ, góp phần tái hiện sinh động tiến trình hình thành, phát triển của Quốc hội Việt Nam cũng như những dấu mốc quan trọng của các kỳ tổng tuyển cử trong suốt tám thập niên qua.
Ngay từ phần trưng bày đầu tiên, không gian giới thiệu các kỷ vật liên quan đến những sự kiện lịch sử nền tảng của Nhà nước Việt Nam. Lá cờ Tổ quốc treo tại Đại hội Quốc dân Tân Trào tháng 8/1945 được coi là biểu tượng thiêng liêng của thời khắc lịch sử khi toàn dân tộc đứng lên giành chính quyền. Bên cạnh đó là bản Tuyên ngôn Độc lập do Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc tại Quảng trường Ba Đình ngày 2/9/1945, được đánh máy lại năm 1955, khẳng định sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa – tiền đề cho việc thiết lập các thiết chế nhà nước, trong đó có Quốc hội.
Một trong những dấu mốc quan trọng nhất của nền dân chủ Việt Nam là cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội khóa I vào tháng 1/1946. Sắc lệnh của Chủ tịch Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa về việc tổ chức tổng tuyển cử được trưng bày trang trọng như một minh chứng lịch sử về quyết tâm xây dựng nhà nước của dân, do dân và vì dân. Những hòm phiếu bầu cử và hình ảnh cử tri đi bỏ phiếu năm 1946 giúp người xem hình dung rõ hơn không khí sôi nổi của ngày hội toàn dân, khi lần đầu tiên trong lịch sử, người dân Việt Nam trực tiếp lựa chọn đại biểu đại diện cho mình trong cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất.
Trong không gian trưng bày, nhiều hiện vật gắn với Chủ tịch Hồ Chí Minh – vị đại biểu Quốc hội đặc biệt của dân tộc – được lưu giữ cẩn trọng. Đó là bìa dùng để phát biểu tại hội trường của Người trong các kỳ họp Quốc hội khóa I, giấy chứng nhận trúng cử đại biểu Quốc hội khóa III năm 1964, cùng nhiều văn bản có bút tích của Người trong giai đoạn 1958–1964. Những tư liệu này không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn phản ánh sự quan tâm sâu sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với hoạt động của Quốc hội và việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân.
Đặc biệt, bức ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh bỏ phiếu bầu cử đại biểu Quốc hội khóa II tại tiểu khu Trúc Bạch, Hà Nội vào tháng 4/1960 là một hình ảnh giàu ý nghĩa biểu tượng. Hình ảnh vị Chủ tịch nước giản dị trong vai trò một cử tri bình thường đã khẳng định tinh thần bình đẳng trong thực hiện quyền công dân và truyền cảm hứng mạnh mẽ cho các thế hệ cử tri Việt Nam.
Cùng với đó, khu vực trưng bày các sắc lệnh của Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, các bản Hiến pháp năm 1946, 1980, 1992 và 2013, cùng nhiều con dấu của các cơ quan liên quan đến hoạt động lập hiến và bầu cử đã tái hiện quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật và tổ chức bộ máy nhà nước qua từng giai đoạn lịch sử. Những con dấu của Ban Sửa đổi Hiến pháp năm 1946, Ban Chấp hành Đoàn đại biểu Quốc hội hay Ban Tổ chức khóa họp thứ 8 của Quốc hội khóa I là các hiện vật mang giá trị pháp lý đặc biệt, minh chứng cho sự nghiêm cẩn trong hoạt động lập pháp của Quốc hội.
Không gian trưng bày còn lưu giữ nhiều kỷ vật gắn với các đại biểu Quốc hội tiêu biểu qua các thời kỳ. Đó là bộ quần áo kaki Chủ tịch Hồ Chí Minh từng mặc khi tham dự các kỳ họp Quốc hội, bộ quân phục của Đại tướng Võ Nguyên Giáp – đại biểu Quốc hội từ khóa I đến khóa VII, hay cặp da và kính lão của Đại tướng sử dụng trong quá trình làm việc tại nghị trường. Những hiện vật này không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn phản ánh tinh thần trách nhiệm và sự tận tụy của các đại biểu đối với sự nghiệp chung của đất nước.
Một số kỷ vật khác cũng gợi nhiều ấn tượng, như chiếc áo dân tộc Nùng của bà Âu Thị Lê Thơm – đại biểu Quốc hội khóa II, được may từ mảnh vải do Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng năm 1960. Hiện vật này thể hiện sự đa dạng văn hóa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam cũng như sự hiện diện của các đại biểu đến từ nhiều vùng miền trong cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất.
Các kỷ vật liên quan đến hoạt động của Quốc hội trong thời kỳ đổi mới cũng được trưng bày phong phú, từ máy đánh chữ Erica phục vụ soạn thảo văn bản pháp luật giai đoạn 1976–1987, máy tính xách tay của Chủ tịch Quốc hội Nông Đức Mạnh sử dụng trong các kỳ họp Quốc hội khóa IX và X, đến bút ký công bố Hiến pháp năm 1980 và Hiến pháp năm 2013. Những hiện vật này phản ánh sự thay đổi về phương thức làm việc và sự hiện đại hóa của Quốc hội trong tiến trình phát triển của đất nước.
Ngoài ra, các bộ sưu tập huy hiệu đại biểu Quốc hội, giấy chứng nhận đại biểu qua các khóa, cùng những hình ảnh tư liệu về các kỳ bầu cử được treo dọc hành lang Thư viện Quốc hội đã tạo nên một bức tranh toàn diện về lịch sử bầu cử ở Việt Nam. Mỗi hiện vật, mỗi tài liệu đều là một chứng tích sống động, ghi lại hành trình phát triển của nền dân chủ và sự trưởng thành của Quốc hội Việt Nam.
Ngày nay, không gian trưng bày tại Thư viện Quốc hội không chỉ là nơi lưu giữ những giá trị lịch sử mà còn trở thành điểm đến tham quan, tìm hiểu của nhiều đoàn khách trong nước và quốc tế. Thông qua các kỷ vật gắn liền với các kỳ bầu cử Quốc hội, công chúng có cơ hội hiểu sâu sắc hơn về truyền thống dân chủ, tinh thần đoàn kết và ý chí xây dựng Nhà nước pháp quyền của nhân dân Việt Nam. Đây cũng là cách để các thế hệ hôm nay và mai sau tiếp tục trân trọng, gìn giữ và phát huy những giá trị lịch sử quý báu của Quốc hội – cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân và là biểu tượng của quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân./.
- Bài, ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam