Nhà văn Đoan Bùi tìm thấy quê hương qua từng câu tiếng Việt
Trở về Việt Nam trong dịp cuốn tiểu thuyết mới nhất của mình là “Xứ sở vô danh” được giới thiệu tới bạn đọc trong nước, nữ nhà văn, nhà báo người Pháp gốc Việt Đoan Bùi không chỉ chia sẻ hành trình tìm lại tiếng mẹ đẻ của mình mà còn mang đến những góc nhìn sâu sắc về sáng tạo trong nghề văn, nghề báo và giá trị của con người trong thời đại trí tuệ nhân tạo (AI).
Sinh năm 1976, Đoan Bùi (Doan Bui) là nhà văn, nhà báo người Pháp gốc Việt. Bà hiện là phóng viên của tuần báo Le Nouvel Obs, từng đoạt Giải thưởng Albert Londres cho loạt phóng sự về dân di cư vào năm 2013. Bà cũng là tác giả của nhiều cuốn sách cho cả thiếu nhi và người lớn, trong đó cuốn tiểu thuyết La Tour (2022) được đánh giá cao và được trao các giải thưởng như: Giải Văn học Châu Á và Giải Jean Cocteau… Cho đến nay, Đoan Bùi đã có hai cuốn tiểu thuyết được dịch sang tiếng Việt là cuốn “Người cha im lặng” (Phương Nam Books) và gần đây nhất là cuốn “Xứ sở Vô Danh” (NXB Kim Đồng).
Nữ nhà văn, nhà báo Đoan Bùi là người Pháp gốc Việt, hiện là phóng viên của tuần báo Le Nouvel Obs, đồng thời là tác giả của nhiều tác phẩm văn học đoạt giải quốc tế. Bà luôn dành tình cảm đặc biệt cho quê hương Việt Nam. Việc học tiếng Việt không chỉ giúp bà tiếp cận sâu hơn với cội nguồn mà còn mở ra cách cảm nhận mới về ngôn ngữ, ký ức và căn tính của chính mình.
Tại buổi giao lưu ra mắt tiểu thuyết "Xứ sở vô danh" do Nhà xuất bản Kim Đồng giới thiệu tại Hà Nội, nhà văn Đoan Bùi bày tỏ niềm xúc động trước sự quan tâm của đông đảo độc giả. Bà chia sẻ, năm 2018, khi cuốn tiểu thuyết “Sự im lặng của cha tôi” được xuất bản bằng tiếng Việt tại Việt Nam nhưng trớ trêu thay bà lại không thể đọc được cuốn sách của mình bằng chính thứ tiếng mẹ đẻ của mình. Điều đó khiến bà tiếc nuối, thậm chí cảm thấy xấu hổ. Từ đó, bà kiên trì học tiếng Việt. Sáu năm sau, khi “Xứ sở vô danh” được giới thiệu tới bạn đọc Việt Nam, bà đã có thể đọc bản dịch tiếng Việt và trao đổi với dịch giả về tác phẩm. Với bà, đây là một trải nghiệm đặc biệt, bởi ngôn ngữ không chỉ là phương tiện diễn đạt mà còn là con đường đưa con người trở về với những tầng sâu trong ký ức và cảm xúc.
Đoan Bùi cho biết, chỉ khi học tiếng Việt, bà mới cảm nhận đầy đủ vẻ đẹp và sự thiêng liêng của hai tiếng “mẹ con”, cách diễn đạt mà bà không tìm thấy từ tương đương hoàn toàn trong tiếng Pháp. Khi trở lại với tiếng mẹ đẻ, bà cũng tìm thấy âm điệu của tuổi thơ, thứ âm thanh tưởng đã lắng sâu trong tiềm thức nhưng chưa bao giờ thực sự mất đi.
Trong chuyến trở về Việt Nam lần này, nhà văn Đoan Bùi còn có buổi giao lưu với sinh viên Khoa Pháp, Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội, với chủ đề “Viết văn, làm báo thời AI”. Buổi giao lưu có sự đồng hành, kết nối của các đại diện Đại sứ quán Pháp và Viện Pháp tại Việt Nam, tạo cơ hội để người trẻ trao đổi trực tiếp với một nhà văn, nhà báo có nhiều trải nghiệm trong môi trường quốc tế. Cuộc trò chuyện mở ra nhiều suy ngẫm về những cơ hội và thách thức mà trí tuệ nhân tạo đặt ra đối với người làm báo, người viết văn và thế hệ trẻ.
Theo nhà văn Đoan Bùi, sự phát triển của công nghệ càng khiến những cuộc gặp gỡ và tương tác trực tiếp giữa con người với con người trở nên đáng quý. Máy móc có thể hỗ trợ xử lý thông tin, nhưng trải nghiệm sống, sự đồng cảm và những mối quan hệ thực tế vẫn là nền tảng quan trọng để con người hiểu nhau và hiểu thế giới.
Ảnh: Trần Thanh Giang/Báo Ảnh Việt Nam
Bà cũng nhấn mạnh vai trò của văn chương trong việc lưu giữ ký ức và những trải nghiệm chân thực. Những câu chuyện về quá khứ, đặc biệt là ký ức của những người từng trải qua chiến tranh, giúp thế hệ sau tiếp cận lịch sử qua những số phận và cảm xúc cụ thể. Giá trị của những câu chuyện ấy không chỉ nằm ở dữ kiện mà còn ở trải nghiệm và tiếng nói của người kể.
Từ góc độ của một người sáng tác, Đoan Bùi cho biết bà không sử dụng AI trong quá trình viết văn. Bà thận trọng với việc đưa bản thảo chưa hoàn thiện hoặc những ý tưởng riêng tư lên các nền tảng trí tuệ nhân tạo, do lo ngại nguy cơ mất quyền kiểm soát đối với nội dung sáng tạo. Khi tra cứu và tìm hiểu ngôn ngữ, bà ưu tiên những nguồn tri thức được kiểm chứng và các từ điển do chuyên gia biên soạn.
Đối với sinh viên, nhà văn khuyên các bạn nên tự suy nghĩ, diễn đạt và viết ra ý tưởng của mình trước khi sử dụng AI để kiểm tra hoặc chỉnh sửa. Điều quan trọng không phải là từ chối hoàn toàn công nghệ, mà là biết sử dụng công cụ một cách chủ động, có chọn lọc và giữ vững quan điểm riêng. Những gợi ý do AI đưa ra cần được xem xét, đánh giá, thay vì mặc nhiên chấp nhận.
Tham gia buổi giao lưu, Lê Trung Hiếu, sinh viên lớp QH24F5TT, Khoa Pháp, cho biết những chia sẻ của nhà văn giúp bạn có cái nhìn đa chiều hơn về ảnh hưởng của AI đối với thị trường việc làm trong lĩnh vực báo chí và văn học, đồng thời nhận diện rõ hơn những lợi ích và giới hạn của các công cụ này.
Thông điệp bà gửi gắm được cô đọng trong một câu nói: “Tôi muốn đi xa chứ không chỉ đi nhanh”. Công nghệ có thể giúp con người tiết kiệm thời gian, nhưng năng lực tư duy, vốn hiểu biết và chiều sâu tâm hồn vẫn cần được bồi đắp qua quá trình học tập, trải nghiệm và tự hoàn thiện lâu dài.
Trong hành trình trở về Việt Nam, Đoan Bùi đã đi qua Hà Nội, Huế và Đà Nẵng, gặp gỡ độc giả, giao lưu với sinh viên và chia sẻ những suy ngẫm về văn chương, báo chí trong thời đại công nghệ. Những cuộc gặp gỡ ấy không chỉ giúp bà kết nối sâu hơn với quê hương mà còn mở ra cơ hội để bà tiếp tục khám phá căn tính của mình qua ngôn ngữ và văn hóa Việt. Với Đoan Bùi, hành trình tìm về tiếng mẹ đẻ vẫn đang tiếp diễn, qua từng trang viết, từng cuộc trò chuyện và những kết nối với bạn đọc của quê hương Việt Nam./.
- Bài: Vân Trần - Ảnh: Trần Thanh Giang/Báo Ảnh Việt Nam và Tư liệu