Người giữ nghề đo ni đóng guốc ở Đồng Nai
Từng là vật dụng quen thuộc trong đời sống người Việt, những đôi guốc mộc ngày nay dần vắng bóng giữa nhịp sống hiện đại. Thế nhưng, tại phường Trấn Biên, thành phố Đồng Nai, người thợ Nguyễn Huy Thương vẫn bền bỉ với nghề đo ni, đóng guốc, cần mẫn đẽo gọt từng miếng gỗ, gìn giữ một nghề thủ công truyền thống và đưa giá trị của guốc mộc đến gần hơn với thế hệ trẻ.
Ảnh: Nguyễn Luân/Báo Ảnh Việt Nam
Sinh ra trong gia đình có truyền thống làm guốc, anh Thương lớn lên cùng tiếng bào, tiếng đục và mùi hương của gỗ. Đến nay, anh đã có 30 năm gắn bó với nghề cha truyền con nối. Gần 20 năm qua, khi có cơ duyên đồng hành cùng Trung tâm Nhân Trí Dũng (phường Bình Lợi, Thành phố Hồ Chí Minh), anh có thêm cơ hội giới thiệu nghề thủ công này tại các trường học, sự kiện văn hóa và lễ hội địa phương.
Ở những buổi giao lưu, hình ảnh người thợ tỉ mỉ gọt đẽo từng chiếc đế, lắp quai và hoàn thiện đôi guốc thường thu hút sự chú ý của học sinh, sinh viên. Với anh Thương, sự tò mò, thích thú của người trẻ chính là động lực để tiếp tục theo nghề, dù guốc mộc không còn giữ vị trí phổ biến như trước.
Để làm nên một đôi guốc vừa đẹp vừa dễ đi, người thợ phải tích lũy kinh nghiệm qua từng công đoạn. Từ chọn gỗ, cắt phôi theo kích cỡ bàn chân đến tạo dáng đế, chà nhẵn và đóng quai, mỗi thao tác đều đòi hỏi sự khéo léo, chính xác. Đôi guốc không chỉ cần cân đối về hình dáng mà còn phải bảo đảm độ vững, tạo cảm giác thoải mái khi sử dụng.
Ảnh: Nguyễn Luân/Báo Ảnh Việt Nam
Anh Thương cho biết, trước đây, cha anh thường dùng gỗ vông, gỗ bông gòn vì nhẹ và mềm, thuận tiện cho việc đẽo gọt. Ngày nay, những loại gỗ này ngày càng khó tìm, anh chuyển sang sử dụng gỗ xoan đào với đặc tính nhẹ, thớ mịn và tương đối bền. Dù nguyên liệu có thay đổi, người thợ vẫn phải giữ được nét riêng của guốc mộc: nhẹ nhàng, thanh thoát và phù hợp với bàn chân người mang.
Không có nhiều máy móc hỗ trợ, phần lớn công việc vẫn dựa vào đôi tay và kinh nghiệm của người thợ. Chỉ một đường đục quá sâu, một độ cong chưa hợp lý hay hai chiếc đế thiếu cân bằng cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm. Tùy kiểu dáng và độ tinh xảo, một đôi guốc có thể mất vài giờ đến cả ngày để hoàn thiện. Bởi vậy, mỗi sản phẩm không đơn thuần là vật dụng, mà còn chứa đựng sự kiên nhẫn và tâm huyết của người làm nghề.
Cùng các đồng nghiệp tại Trung tâm Nhân Trí Dũng, anh Thương còn tham gia những buổi trải nghiệm thủ công, hướng dẫn người trẻ lựa chọn đế gỗ, màu sắc và kiểu quai để tự tay hoàn thiện đôi guốc của mình. Qua các hoạt động này, guốc mộc không chỉ được giới thiệu như một sản phẩm truyền thống mà còn trở thành phương tiện để người trẻ tìm hiểu về nghề thủ công và những giá trị văn hóa gắn với đời sống người Việt.
Giữ nghề trong thời đại guốc mộc không còn phổ biến là hành trình không dễ dàng. Nhưng với Nguyễn Huy Thương, mỗi đôi guốc hoàn thành, mỗi người trẻ biết thêm về nghề xưa đều là một niềm vui. Bằng đôi tay khéo léo và sự gắn bó bền bỉ, anh đang góp phần giữ lại một nét đẹp truyền thống, để tiếng guốc mộc không chỉ còn trong ký ức mà tiếp tục có chỗ đứng trong đời sống hôm nay./.
Bài: Sơn Nghĩa - Ảnh: Nguyễn Luân/Báo ảnh Việt Nam