Ngựa trong tranh Kim Hoàng - sức sống di sản năm Bính Ngọ
Năm Bính Ngọ, hình tượng ngựa là biểu trưng cho sức mạnh, sự bền bỉ và khát vọng vươn xa đã trở thành nguồn cảm hứng đặc biệt trong đời sống văn hóa nghệ thuật. Giữa không khí rộn ràng của mùa xuân, tại Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật trên phố Hàng Buồm (Hà Nội), họa sĩ trẻ Trần Quốc Đức đã mang đến một không gian giàu bản sắc với những bức tranh ngựa Kim Hoàng, được thực hiện công phu theo đúng kỹ thuật dòng tranh dân gian từng nổi danh đất Kinh kỳ xưa.
Tranh Kim Hoàng vốn là một dòng tranh dân gian đặc biệt của Hà Nội, mang vẻ đẹp dung dị nhưng sang trọng, từng xuất hiện nhiều trong dịp Tết cổ truyền. Tuy nhiên, trải qua thời gian, dòng tranh này dần mai một, khiến nhiều người chỉ còn biết đến qua tư liệu và ký ức. Trong bối cảnh đó, Trần Quốc Đức là một họa sĩ 9X say mê di sản đã chọn con đường quay về với cội nguồn, phục dựng và sáng tạo lại tranh Kim Hoàng bằng chính hơi thở đương đại. Đặc biệt, anh tập trung khai thác hình tượng ngựa, như một lời chào năm mới Bính Ngọ đầy ý nghĩa.
Quá trình tạo ra một bức tranh ngựa Kim Hoàng không đơn giản là vẽ một hình con ngựa lên giấy. Đó là chuỗi công đoạn đòi hỏi sự tỉ mỉ, hiểu nghề và kiên nhẫn, bởi mỗi tác phẩm là sự kết hợp giữa kỹ thuật in mộc bản truyền thống và vẽ tay thủ công để hoàn thiện. Bước đầu tiên là in tranh từ mộc bản. Trên những tấm ván gỗ được khắc tinh xảo, họa sĩ quét mực, đặt giấy lên và ép đều để các đường nét hiện ra. Từ đó, hình dáng ngựa với dáng đứng hiên ngang, mạnh mẽ dần xuất hiện trên nền giấy đỏ hoặc giấy màu đặc trưng của tranh Kim Hoàng.
Sau khi có bản in, họa sĩ chuyển sang công đoạn quan trọng: dát vàng lên tranh. Lá vàng mỏng được đặt cẩn thận lên từng mảng nền hoặc chi tiết trang trí, tạo nên điểm nhấn lấp lánh, vừa sang trọng vừa gợi cảm giác linh thiêng. Dưới ánh sáng, lớp vàng ánh lên, khiến hình tượng ngựa trong tranh trở nên nổi bật, mang dáng vẻ như một linh vật chở theo may mắn và tài lộc đầu năm.
Tiếp đó là công đoạn vẽ lại các nét của tranh. Dù đã có bản in từ mộc bản, nhưng để bức tranh có hồn, người nghệ sĩ vẫn phải dùng bút vẽ tay, chỉnh sửa và nhấn nhá từng đường nét. Đây là lúc tài năng và cảm xúc cá nhân của họa sĩ thể hiện rõ nhất. Trần Quốc Đức khéo léo giữ nguyên tinh thần tạo hình truyền thống của tranh Kim Hoàng, đồng thời thổi vào đó một nhịp thở mới: đường nét mềm mại hơn, bố cục hài hòa hơn, màu sắc được tiết chế nhưng vẫn rực rỡ, mang không khí Tết.
Công đoạn cuối cùng cũng là phần tạo nên sự đặc biệt của tác phẩm: đi lại nét vàng nhũ. Những đường viền ánh kim được kẻ lại tỉ mỉ, làm nổi bật các chi tiết chính như bờm ngựa, yên cương, hoa văn trang trí. Nhờ lớp vàng nhũ, bức tranh không chỉ đẹp ở hình mà còn “sáng” ở thần thái. Con ngựa trong tranh vì thế hiện lên vừa gần gũi dân gian, vừa rực rỡ như một biểu tượng của mùa xuân thịnh vượng.
Điều đáng chú ý là, bên cạnh việc sáng tác và trưng bày, họa sĩ Trần Quốc Đức còn tổ chức các hoạt động trải nghiệm để trẻ em trực tiếp tham gia làm tranh Kim Hoàng. Trong không gian nghệ thuật tại 22 Hàng Buồm, các em nhỏ được hướng dẫn in tranh từ mộc bản, tô màu, tập đi nét và quan sát công đoạn dát vàng. Những đôi tay nhỏ háo hức chạm vào giấy đỏ, mực in, bút vẽ… tạo nên một bức tranh sinh động về hành trình di sản được truyền lại qua thế hệ.
Không chỉ trẻ em, nhiều du khách cũng dừng chân thưởng lãm tranh ngựa Kim Hoàng. Họ ngạc nhiên trước vẻ đẹp lấp lánh của vàng quỳ, sự công phu của nét vẽ và sự sống động của hình ngựa trong tranh. Giữa phố cổ Hà Nội, những bức tranh ấy như đưa người xem trở về không khí Tết xưa, nơi tranh dân gian không chỉ là vật trang trí mà còn là lời chúc an lành, sung túc, may mắn.
Năm Bính Ngọ, tranh ngựa Kim Hoàng của Trần Quốc Đức không đơn thuần là tác phẩm nghệ thuật, mà còn là sự kết nối giữa truyền thống và hiện đại. Con ngựa trong tranh không chỉ mang dáng hình của một linh vật năm mới, mà còn là biểu tượng cho hành trình hồi sinh di sản: bền bỉ, mạnh mẽ và không ngừng tiến về phía trước. Trong từng lớp mực in, từng nét bút, từng ánh vàng nhũ, người xem cảm nhận rõ tình yêu văn hóa dân tộc được gửi gắm, như một lời nhắc rằng di sản chỉ thật sự sống khi nó được tiếp tục sáng tạo và lan tỏa trong đời sống hôm nay./.
- Bài & ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam