Nét đẹp văn hóa của tục xin chữ đầu năm
Tục xin chữ đầu năm là một nét đẹp văn hóa truyền thống lâu đời của người Việt Nam, thể hiện sự tôn trọng tri thức, hiếu học và những ước mong tốt đẹp cho một năm mới. Cứ mỗi độ Xuân về, hình ảnh ông đồ già mực tàu giấy đỏ lại trở nên quen thuộc, mang theo những con chữ gửi gắm lời chúc phúc, may mắn và tài lộc. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện đại, tục lệ này cũng đối mặt với những biến đổi và những trăn trở cần được nhìn nhận và gìn giữ.
Từ xa xưa, con chữ đã được người Việt hết sức coi trọng. Quan niệm "biết chữ là chạm vào cánh cửa của tương lai" đã thôi thúc mọi người tìm đến những người uyên bác, có học vấn để "xin chữ". Đây không chỉ đơn thuần là việc trang trí nhà cửa, mà còn là gửi gắm những khát vọng, định hướng cho bản thân và gia đình.
Những người được kính trọng để "cho chữ" thường là các nho sĩ, thầy đồ có tài đức, học rộng, viết chữ đẹp. Việc xin chữ thể hiện mong muốn nhận được phúc khí từ người cho chữ, đồng thời xin được con chữ phù hợp với tâm nguyện, nỗ lực của bản thân.
TS Nguyễn Ánh Hồng, nhà nghiên cứu văn hóa, nguyên Trưởng khoa Văn hóa và Phát triển, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, chia sẻ: "Ngày xưa, xin chữ không chỉ đơn thuần là một việc làm, mà là một hành động linh thiêng. Người xưa rất coi trọng chữ nghĩa, coi chữ là phương tiện để khai sáng trí tuệ, để hoàn thiện nhân cách con người. Câu tục ngữ 'Muốn sang thì bắc cầu Kiều, muốn con hay chữ thì yêu lấy thầy' đã thể hiện rõ điều này."
Các con chữ được xin thường mang những ý nghĩa sâu sắc, tùy thuộc vào từng đối tượng và mong muốn. Học sinh, sinh viên thường xin chữ "Minh", "Đăng Khoa", "Trí tuệ" để cầu mong học hành tấn tới. Người trung niên mong cầu chữ "Tâm", "Đức", "Nhẫn" để sống an yên, làm việc thiện. Các doanh nhân thường tìm đến chữ "Lộc", "Tín", "Phát" với hy vọng công việc kinh doanh ngày càng phát triển. Với người cao tuổi, chữ "Phúc", "Lộc", "Thọ" là những lời chúc ý nghĩa nhất.
Cùng với sự phát triển của xã hội, tục xin chữ đầu năm cũng có những biến đổi đáng kể. Bên cạnh những "ông đồ" với nét chữ Hán cổ kính, ngày nay xuất hiện nhiều "ông đồ trẻ" viết thư pháp chữ Quốc ngữ, thu hút sự quan tâm của giới trẻ. Hoạt động xin chữ ngày càng phổ biến tại các lễ hội, khu di tích như Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội), thu hút hàng trăm nghìn lượt du khách mỗi dịp Tết.
Mặc dù đối mặt với những thách thức, tục xin chữ đầu năm vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của người Việt. Ông Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa khoa học (Văn Miếu - Quốc Tử Giám), nhấn mạnh: "Cần tránh biến xin chữ thành một hoạt động thương mại hóa..."
Để gìn giữ nét đẹp này, cần có sự nỗ lực từ cả hai phía: người cho chữ và người xin chữ. Người cho chữ không chỉ cần có tài năng mà còn phải có tâm, hiểu rõ ý nghĩa của từng con chữ để truyền tải đúng thông điệp. Người xin chữ cần tìm hiểu kỹ về ý nghĩa của chữ mình muốn xin, thể hiện sự trân trọng đối với nghệ thuật thư pháp và người thầy.
GS.TS Từ Thị Loan, nguyên Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam, cho rằng: "Với truyền thống là hình ảnh những ông đồ già mới đủ độ chín chắn, đủ uy tín để cho chữ. Nhưng ngày nay, các bạn trẻ được học hành, cập nhật nhiều kiến thức, thậm chí nhiều người trẻ còn có những tiến bộ và sáng tạo hơn. Đây là sự khuyến khích để họ tự khẳng định uy tín và cùng góp phần gìn giữ nét đẹp xin chữ ngày đầu xuân."
Tục xin chữ đầu năm là một minh chứng cho truyền thống hiếu học, trọng chữ nghĩa của dân tộc Việt Nam. Bằng sự hiểu biết và trân trọng, chúng ta có thể góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa quý báu này cho thế hệ mai sau./.
- Nội dung: Trịnh Bộ/Báo ảnh Việt Nam
- Ảnh: Báo ảnh Việt Nam/TTXVN