Nâng cao năng lực “tuyến phòng thủ y tế đầu tiên”
Với mục tiêu chủ động phòng bệnh hơn chữa bệnh, tăng cường khả năng khám chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe nhân dân ngay từ sớm, từ xa, góp phần giảm gánh nặng chi trả cho người bệnh… Nghị quyết 72-NQ/TW đã đề ra những mục tiêu lớn nhằm nâng cao năng lực hệ thống y tế cấp cơ sở, đặc biệt là y tế tuyến xã, nơi được xem là “tuyến phòng thủ y tế đầu tiên” để bảo vệ và chăm sóc sức khỏe nhân dân trong tình hình mới.
Khi đại dịch bùng phát hay khi các bệnh mãn tính gia tăng, nơi người dân tìm đến đầu tiên không phải là các bệnh viện tuyến trên xa xôi, tốn kém, mà chính là trạm y tế ngay sát nhà mình. Hệ thống y tế cơ sở của Việt Nam hiện có mạng lưới rộng khắp với hơn 11.000 trạm y tế xã, phường, thị trấn, đảm nhận nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu cho hơn 100 triệu dân.
Lực lượng y tế cơ sở này mang giá trị đặc biệt quan trọng bởi họ là những người nắm rõ nhất hồ sơ sức khỏe, mô hình bệnh tật và điều kiện sống của từng hộ gia đình trong khu vực mình quản lí. Nhờ sự gần gũi đó, y tế cấp xã đóng vai trò cốt lõi trong việc quản lý bệnh không lây nhiễm, triển khai tiêm chủng, giám sát dịch bệnh và tuyên truyền lối sống lành mạnh. Một hệ thống y tế cơ sở vững mạnh chính là cái gốc giúp nền y tế quốc gia đứng vững trước mọi biến động.
Tuy nhiên, thực trạng năng lực của hệ thống y tế cấp xã thời gian qua vẫn còn nhiều "khoảng trống" đáng quan ngại. Do sự đầu tư chưa đồng bộ trong thời gian dài, không ít trạm y tế lâm vào cảnh thiếu hụt nhân lực chất lượng cao, cơ sở vật chất xuống cấp và trang thiết bị nghèo nàn. Theo báo cáo tổng kết của Bộ Y tế, tỷ lệ trạm y tế xã có bác sĩ làm việc cơ hữu ở nhiều địa phương miền núi, vùng sâu vùng xa còn rất thấp, thậm chí có nơi bác sĩ phải luân phiên "cắm trạm" theo tuần. Điều này dẫn đến tâm lý thiếu tin tưởng từ phía người dân, khiến họ có xu hướng "vượt tuyến" lên các bệnh viện tuyến trên ngay cả với những bệnh lý thông thường. Hệ quả là các bệnh viện lớn luôn rơi vào tình trạng quá tải nghiêm trọng, trong khi y tế cơ sở lại hoạt động dưới công suất, gây lãng phí nguồn lực xã hội và tạo áp lực tài chính khổng lồ lên quỹ bảo hiểm y tế cũng như túi tiền của người bệnh.
Trước thực trạng này, với tư duy mang tính đột phá là “chuyển mạnh từ tập trung khám bệnh, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh”, Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân đã xác định phải tập trung ưu tiên xây dựng, đầu tư đồng bộ về nhân lực, cơ sở vật chất, thiết bị cho trạm y tế cấp xã - tuyến y tế gần dân nhất, sát dân nhất - để biến các trạm y tế này thành những “tuyến phòng thủ đầu tiên” có đủ khả năng chuyên môn, nhân lực, vật lực bảo đảm việc phát hiện, phòng bệnh, chữa bệnh ngay từ sớm, từ xa nhằm sẵn sàng ứng phó với các tình huống khẩn cấp về y tế công cộng cũng như góp phần giảm bớt gánh nặng chi phí cho người bệnh.
Theo định hướng mới, trạm y tế không chỉ thực hiện nhiệm vụ y tế dự phòng và các kĩ thuật ngành y đơn giản như trước đây mà còn có thể triển khai nhiều kỹ thuật khám chữa bệnh cơ bản như xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh đơn giản, chăm sóc bệnh mạn tính, phục hồi chức năng… từng bước trở thành “bệnh viện thu nhỏ” tại cộng đồng.
Vì vậy, theo Nghị quyết 72, Đảng và Nhà nước chủ trương 100% trạm y tế cấp xã sẽ được đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị y tế, nhân lực theo chức năng, nhiệm vụ; mỗi trạm y tế phải có ít nhất từ 4 - 5 bác sĩ; có các cơ chế, chính sách vượt trội để thu hút nguồn nhân lực y tế có chuyên môn về tuyến xã, đặc biệt vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo.
Ý nghĩa sâu xa của Nghị quyết 72 nằm ở chỗ nó thiết lập cơ chế chủ động phòng bệnh từ sớm, từ xa. Khi trạm y tế xã có đủ bác sĩ giỏi, đủ máy móc xét nghiệm cơ bản và thuốc tốt, người dân sẽ được phát hiện sớm các bệnh nguy hiểm ngay từ giai đoạn đầu. Việc nâng tỷ lệ khám bảo hiểm y tế tại xã lên trên 20% không chỉ giảm chi phí đi lại, giảm gánh nặng tài chính cho hộ gia đình mà còn giúp phân luồng bệnh nhân hiệu quả, trả lại đúng chức năng chuyên sâu cho các bệnh viện tuyến trên. Hơn thế nữa, một đội ngũ y tế xã được đào tạo bài bản và trang bị đầy đủ sẽ tạo thành một "mạng lưới cảnh báo sớm", sẵn sàng khoanh vùng, dập dịch và ứng phó tức thì trước các tình huống khẩn cấp về y tế cộng đồng ngay tại địa bàn dân cư mà không bị động, bất ngờ./.
Việt Nam được quốc tế đánh giá là một trong số ít quốc gia có mạng lưới y tế hoàn chỉnh, tổ chức rộng khắp tới tận thôn, bản và đang là mô hình mà nhiều nước trên thế giới quan tâm, học hỏi, làm theo. Trước đây, hệ thống y tế cơ sở ở nước ta bao gồm: y tế thôn, bản, xã, phường, thị trấn, quận, huyện, thị xã; là tuyến y tế ban đầu, gần dân nhất, bảo đảm cho mọi người dân được chăm sóc sức khỏe cơ bản với chi phí thấp nhất và hiệu quả nhất.
Hiện nay, trong bối cảnh thực hiện chính quyền hai cấp, hệ thống y tế cơ sở cũng được sắp xếp, tổ chức lại theo địa giới hành chính mới. Các trạm y tế xã, phường tiếp tục được duy trì và tổ chức lại phù hợp với quy mô dân số, điều kiện địa lý của từng địa phương. Mỗi đơn vị hành chính cấp xã sau sắp xếp phải bảo đảm có ít nhất một trạm y tế. Và theo tinh thần của Nghị quyết 72, các trạm y tế này sẽ được đầu tư, nâng cấp về mọi nguồn lực để đáp ứng yêu cầu cao hơn trong tình hình mới.
- Bài: Thanh Hòa - Ảnh: TTXVN