Mâm xôi ngũ sắc: "Bức tranh" triết lý và hương vị của đại ngàn
Trong bức tranh văn hóa ẩm thực đặc sắc của vùng cao Tây Bắc, mâm xôi ngũ sắc của đồng bào dân tộc Thái không chỉ đơn thuần là một món ăn ngon mà còn là một tác phẩm nghệ thuật kỳ công, kết tinh tình yêu thiên nhiên và triết lý nhân sinh sâu sắc.
Điều làm nên sự đặc biệt của xôi ngũ sắc chính là nguồn nguyên liệu hoàn toàn tự nhiên. Người phụ nữ Thái không dùng bất kỳ loại hóa phẩm nào, mà lặn lội vào rừng sâu tìm các loại cây, hoa, lá thảo mộc để tạo màu.
Màu trắng nguyên bản của hạt gạo nếp nương thơm dẻo đặc sản; Màu đỏ được nhuộm từ lá cẩm đỏ hoặc quả gấc chín mộng; Màu xanh lấy từ nước cốt lá gừng, lá riềng hoặc lá cẩm xanh; Màu vàng được tạo nên từ củ nghệ tươi giã nát hoặc hoa cây mật mạ; Màu tím hoặc đen được nhuộm từ lá cẩm tím hoặc tro của lá cây rừng.
Gạo nếp sau khi ngâm trong nước màu thảo mộc nhiều giờ liền sẽ được cho vào chõ đồ xôi làm bằng gỗ. Nhờ hơi nước và hơi ấm từ gỗ, từng hạt gạo chín đều, bóng bẩy, giữ nguyên sắc màu rực rỡ và tỏa ra hương thơm dịu nhẹ của thảo mộc rừng Tây Bắc.
Mâm xôi thường được trình bày thành hình bông hoa 5 cánh hoặc các tầng màu xếp chồng lên nhau, tượng trưng cho sự đoàn kết, hòa hợp giữa con người với đất trời.
Mâm xôi ngũ sắc không xuất hiện trong các bữa ăn hằng ngày mà là món ăn không thể thiếu vào các dịp lễ tết quan trọng như Tết Xíp Xí, lễ cưới hỏi, mừng nhà mới hay lễ mừng lúa mới. Mâm xôi được dâng lên bàn thờ gia tiên như một lời tạ ơn đất trời đã ban tặng mùa màng bội thu, đồng thời cầu mong cho gia đình luôn hòa thuận, may mắn.Thưởng thức xôi ngũ sắc cùng chút muối vừng đậm đà hay thịt lợn bản nướng thơm lừng giữa cái lạnh miền sơn cước là một trải nghiệm khó quên cho bất kỳ ai có dịp ghé thăm vùng đất này./.
- Nội dung: Bích Vân/Báo Ảnh Việt Nam
- Ảnh: Trung Kiên/TTXVN