Lưu Thị Hiếu và hành trình “Chạm Vào Xanh”

Lưu Thị Hiếu là Thạc sĩ Chính sách công, tốt nghiệp Đại học Malaya (Malaysia), hiện là đồng sáng lập, Giám đốc Doanh nghiệp xã hội “Chạm Vào Xanh”. Chị từng tham gia Chương trình đào tạo lãnh đạo người khuyết tật khu vực châu Á - Thái Bình Dương Duskin tại Nhật Bản giai đoạn 2019 - 2021 và làm cán bộ phụ trách hòa nhập người khuyết tật tại Liên Hợp Quốc ở Việt Nam từ năm 2021 đến năm 2024.

Ngày 6/10/2022, ThS Lưu Hiếu cùng bạn của mình - chị Nguyễn Thùy Chi, sáng lập “Chạm Vào Xanh”. Đây là ý tưởng xuất phát từ trải nghiệm thực tế trong quá trình học tập, làm việc ở môi trường quốc tế và tiếp xúc với nhiều người khuyết tật có năng lực và thấu hiểu được những khó khăn của người khuyết tật trong việc tiếp cận công việc phù hợp.

Nhận thấy nhiều người có năng lực nhưng thiếu cơ hội phát huy, doanh nghiệp xã hội “Chạm Vào Xanh” ra đời đã hướng tới tạo cơ hội việc làm và phát triển sinh kế, giúp người khuyết tật tham gia vào đời sống kinh tế với vai trò người lao động và người sáng tạo thông qua nghệ thuật, sản phẩm thủ công và các hoạt động gắn với cộng đồng. Không chỉ phát triển các sản phẩm như tranh vẽ, đồ len móc và đồ thủ công, doanh nghiệp còn hướng đến xây dựng môi trường để người khuyết tật phát huy năng lực, phát triển kỹ năng và tạo thu nhập từ chính công việc của mình.

Phóng viên: Đã 4 năm kể từ khi ra đời “Chạm Vào Xanh”, với chị, khó khăn lớn nhất trong quá trình thành lập và vận hành một doanh nghiệp xã hội như vậy là gì?

ThS Lưu Hiếu: Khó khăn lớn nhất là làm thế nào để kết hợp mục tiêu xã hội với một mô hình kinh doanh có thể duy trì lâu dài. Chúng tôi phải giải quyết nhiều vấn đề như nguồn vốn, nhân lực, đầu ra sản phẩm và xây dựng môi trường làm việc phù hợp với người khuyết tật.

Một thách thức khác là cách xã hội nhìn nhận sản phẩm do người khuyết tật làm ra. Chúng tôi mong muốn sản phẩm được lựa chọn bởi chất lượng, thiết kế và giá trị sử dụng, đồng thời việc mua hàng góp phần tạo ra cơ hội việc làm cho người khuyết tật. Sự ủng hộ của cộng đồng rất đáng quý, nhưng nếu khách hàng chỉ mua vì thương cảm, doanh nghiệp sẽ khó xây dựng được thị trường ổn định.

Phóng viên: Vậy theo chị, đâu là điều kiện quan trọng nhất để một doanh nghiệp mang mục tiêu xã hội như “Chạm Vào Xanh” phát triển bền vững?

ThS Lưu Hiếu: Điều kiện quan trọng nhất là phải xây dựng được một mô hình trong đó giá trị kinh tế và giá trị xã hội hỗ trợ lẫn nhau. Một doanh nghiệp xã hội chỉ có mục tiêu tốt mà không có năng lực kinh doanh thì rất khó khăn để có thể trụ vững. 

Vì vậy, “Chạm Vào Xanh” cần đồng thời phát triển sản phẩm có chất lượng, hiểu nhu cầu khách hàng, quản lý chi phí, mở rộng kênh phân phối và xây dựng những mối quan hệ hợp tác có tính ổn định. Chúng tôi cũng cần đầu tư vào năng lực của người lao động, thiết kế công việc phù hợp và bảo đảm sự minh bạch trong cách tổ chức, trả công.

Ngoài nội lực của doanh nghiệp, chúng tôi cần một hệ sinh thái đối tác, bao gồm khách hàng, doanh nghiệp tư nhân, trường học, tổ chức xã hội và các đơn vị có khả năng hỗ trợ tiếp cận thị trường. Những đơn hàng định kỳ, cơ hội hợp tác thương mại và sự đồng hành dài hạn sẽ có ý nghĩa rất lớn.

Tôi mong muốn “Chạm Vào Xanh” có thể phát triển theo hướng một doanh nghiệp xã hội thực sự, trong đó người khuyết tật không chỉ là đối tượng thụ hưởng của các hoạt động hỗ trợ mà còn là người trực tiếp tham gia tạo ra giá trị kinh tế và xã hội.

 

Phóng viên: Là một người sống chung với bại não, chị nghĩ điều gì quan trọng nhất để người khuyết tật có thể tự khẳng định chính mình?

ThS Lưu Hiếu: Tôi nghĩ điều quan trọng nhất là người khuyết tật được trao cơ hội để phát triển năng lực, được tự quyết định cuộc sống của mình và được xã hội nhìn nhận như một con người có đầy đủ giá trị, thay vì bị đánh giá trước tiên qua những hạn chế về thể chất.

Sống chung với bại não từ nhỏ, tôi hiểu rằng có những việc mình phải thực hiện theo cách khác, cần nhiều thời gian hơn hoặc cần sự hỗ trợ của người khác. Nhưng cần hỗ trợ không có nghĩa là không có năng lực. Việc sử dụng xe lăn, cần trợ lý cá nhân hay gặp khó khăn trong một số hoạt động không thể đại diện cho toàn bộ khả năng học tập, tư duy, làm việc và đóng góp của một người.

Mỗi người có khả năng, mong muốn và hoàn cảnh khác nhau, do đó, tự khẳng định bản thân không có nghĩa là phải chứng minh rằng mình có thể làm mọi thứ như người không khuyết tật. Điều quan trọng là được tạo điều kiện để phát huy khả năng, được quyền lựa chọn và được đánh giá công bằng. Đồng thời, xã hội cũng cần thay đổi để người khuyết tật không phải một mình vượt qua những rào cản vốn có thể được loại bỏ bằng các giải pháp phù hợp.

Phóng viên: Chị nghĩ sao về việc người khuyết tật thường được nhắc đến qua những câu chuyện vượt khó, trong khi năng lực chuyên môn, thành quả lao động và quyền lợi chính đáng đôi khi chưa được quan tâm tương xứng?

ThS Lưu Hiếu: Tôi trân trọng những câu chuyện vượt khó, bởi chúng có thể truyền cảm hứng và giúp công chúng hiểu hơn về cuộc sống của người khuyết tật. Đặt ngoài hình ảnh người khuyết tật chỉ gắn với nghị lực, sự hy sinh hoặc những hoàn cảnh đặc biệt, thì họ cũng là những người có chuyên môn, có khả năng lao động, có ước mơ nghề nghiệp và có những quyền lợi chính đáng.

Trong lĩnh vực kinh doanh, điều này càng rõ ràng. Nếu một sản phẩm được mua chỉ vì người làm ra nó là người khuyết tật, chúng ta mới chỉ tạo ra sự ủng hộ về mặt tinh thần. Nhưng nếu sản phẩm được lựa chọn vì chất lượng, tính sáng tạo và giá trị sử dụng, người lao động sẽ có cơ hội được công nhận trên cơ sở nghề nghiệp và đóng góp thực tế. Tôi cho rằng truyền thông, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội đều có thể góp phần thay đổi cách tiếp cận này.

Phóng viên: Chị đánh giá cơ hội dành cho người khuyết tật hiện nay đang mở rộng và phát triển như thế nào?

ThS Lưu Hiếu: Tôi cho rằng cơ hội dành cho người khuyết tật đã có những chuyển biến tích cực, đặc biệt trong nhận thức cộng đồng, sự phát triển của công nghệ số, hoạt động của các tổ chức do người khuyết tật lãnh đạo và sự xuất hiện của những mô hình kinh doanh, việc làm hòa nhập.

Ngày càng có nhiều diễn đàn để người khuyết tật trực tiếp chia sẻ quan điểm, tham gia đối thoại chính sách, phát triển nghề nghiệp và giới thiệu năng lực của mình. Công nghệ số giúp hình thức học tập, làm việc và kinh doanh linh hoạt hơn, một số người giảm bớt rào cản về khoảng cách địa lý và di chuyển.

Tuy nhiên, tôi nghĩ chúng ta cần phân biệt giữa việc cơ hội đã xuất hiện và việc người khuyết tật thực sự tiếp cận được những cơ hội đó. Một vị trí tuyển dụng có thể được công bố rộng rãi, nhưng nếu địa điểm làm việc không tiếp cận được, quy trình tuyển dụng không phù hợp hoặc người sử dụng lao động vẫn có định kiến, cơ hội ấy chưa chắc đã trở thành hiện thực.

Tương tự, một nền tảng số có thể giúp người khuyết tật tiếp cận khách hàng, nhưng không phải ai cũng có thiết bị phù hợp, kỹ năng số, kết nối Internet hoặc khả năng tiếp cận giao diện. Tôi lạc quan về những cơ hội đang mở ra, nhưng cũng cho rằng chúng ta còn nhiều việc phải làm để biến những chuyển biến về nhận thức thành cơ hội tiếp cận thực chất, việc làm có chất lượng và khả năng sống độc lập cho người khuyết tật.

Phóng viên: Trong những năm tới, chị kỳ vọng “Chạm Vào Xanh” sẽ tạo ra những thay đổi gì cho cộng đồng người khuyết tật?

ThS Lưu Hiếu: Trong thời gian tới, tôi mong muốn “Chạm Vào Xanh” phát triển vững chắc hơn, không chỉ dừng lại ở việc tạo ra sản phẩm thủ công, mà còn trở thành một không gian kết nối nghệ thuật, sáng tạo và hòa nhập, nơi người khuyết tật có thể phát triển kỹ năng, chia sẻ kinh nghiệm và tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội.

Về lâu dài, điều tôi mong muốn không chỉ là “Chạm Vào Xanh” bán được nhiều sản phẩm hơn, mà là góp phần tạo ra một cách nhìn khác về việc làm của người khuyết tật. Tôi muốn khách hàng, doanh nghiệp và cộng đồng thấy rằng người khuyết tật có thể tham gia vào quá trình tạo ra giá trị kinh tế nếu được trao cơ hội và có điều kiện phù hợp.

Tôi hiểu rằng một doanh nghiệp không thể giải quyết tất cả những vấn đề về việc làm và hòa nhập. Nhưng nếu chúng tôi xây dựng được một mô hình hoạt động có hiệu quả, có khả năng duy trì việc làm và tạo thu nhập thực chất, đó sẽ là một đóng góp cụ thể, hiệu quả.

Phóng viên: Nếu được gửi đến những doanh nghiệp còn e ngại khi tuyển dụng người khuyết tật, chị muốn chia sẻ điều gì?

ThS Lưu Hiếu: Với các doanh nghiệp còn e ngại khi tuyển dụng người khuyết tật, tôi mong rằng các anh chị hãy đánh giá vào năng lực thực tế, các kỹ năng mà người khuyết tật có thể đáp ứng cho yêu cầu công việc, thay vì đánh đồng toàn bộ.

Nhiều điều chỉnh trong môi trường làm việc có thể bắt đầu từ những thay đổi rất cụ thể: cách bố trí không gian, phương thức giao tiếp, thời gian làm việc linh hoạt hoặc công cụ hỗ trợ phù hợp. Khi doanh nghiệp trao đổi trực tiếp với người lao động để tìm giải pháp, họ có thể nhận ra rằng hòa nhập không chỉ là trách nhiệm xã hội mà còn là cơ hội để tiếp cận nguồn nhân lực đa dạng và xây dựng môi trường làm việc công bằng hơn.

Tôi muốn kết thúc bằng một điều mà bản thân luôn tin tưởng: người khuyết tật không chỉ cần cơ hội để chứng minh mình có thể làm được gì, mà cần được trao quyền để lựa chọn, phát triển và đóng góp theo cách của mình.

Phóng viên: Chân thành cảm ơn ThS Lưu Hiếu đã trả lời phỏng vấn!

• Nội dung:  Quỳnh Anh, Đào Thảo

• Ảnh:  NVCC
• Kỹ thuật, đồ họa:  Đào Thảo