Lớp "Bình dân học vụ số" đặc biệt dành cho những người từng đi qua cuộc chiến
Lấy cảm hứng từ phong trào "Bình dân học vụ" do Chủ tịch Hồ Chí Minh khởi xướng năm 1945 nhằm xóa mù chữ và nâng cao dân trí, phong trào "Bình dân học vụ số" do Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm - Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - phát động không chỉ là biện pháp quan trọng nhằm triển khai hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết số 57-NQ-TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia mà trên thực tế phong trào ấy đang lan tỏa và tác động mạnh mẽ tới mọi mặt của đời sống, xã hội. Và đó cũng chính là cảm hứng để những người trí thức trẻ mạnh dạn, hào hứng mở những lớp "Bình dân học vụ số" đặc biệt dành cho các cựu chiến binh ở Trung tâm Nuôi dưỡng và Điều dưỡng Người có công ở phường Hà Đông (Hà Nội).
Trong hội trường Trung tâm Nuôi dưỡng và Điều dưỡng Người có công ở phường Hà Đông (Hà Nội), một người trẻ dạy công nghệ cho những người lính từng đi qua chiến tranh. Không bảng đen, không phấn trắng, không học phí và bài học rất cụ thể đó là đăng nhập ứng dụng định danh điện tử VNeID, tra cứu một thủ tục hành chính, nhận ra một tin nhắn lừa đảo... Người giảng viên trẻ đó chính là Lưu Hải Nam, sinh năm 1998, giảng viên Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội. Anh đang dạy kỹ năng số cho các học viên của mình, họ là những thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sĩ đang được nuôi dưỡng tại Trung tâm. Đến nay đã có hơn 5000 người được dạy miễn phí từ các lớp học do Lưu Hải Nam tổ chức từ tháng 5/2026.
Người mở đường
Lớp học ấy không bắt đầu từ Hải Nam. Người mở lớp đầu tiên là TS. Kiều Thành Chung, Trưởng khoa Công nghệ thông tin của Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội.
TS. Chung đã nhìn ra một khoảng trống mà chuyên môn của mình có thể đóng góp được. Phong trào Bình dân học vụ số với yêu cầu đặt ra là phổ cập kỹ năng số cho 100% người dân là một thách thức. Bởi vậy, quay ngược lại quá khứ 80 năm về trước, nắm bắt được tinh thần của phong trào Bình dân học vụ năm nào. Đó là năm 1945, khi nước Việt Nam độc lập vừa ra đời với hơn chín mươi phần trăm dân số mù chữ, Chủ tịch Hồ Chí Minh phát động phong trào Bình dân học vụ. Nguyên tắc vận hành đơn giản: người biết chữ dạy người chưa biết chữ. Lớp mở ở sân đình, ở bến đò, dưới ánh đèn dầu. Chỉ trong vài năm, hàng triệu người Việt biết đọc biết viết. Thầy Chung đã kế thừa tinh thần ấy để mang kiến thức chuyên môn phụng sự yêu cầu mới của đất nước ngày nay.
Trong các lớp dành cho cựu chiến binh, TS Kiều Thành Chung đã dạy những kỹ năng căn bản trước như: đăng nhập định danh điện tử, tra cứu một thủ tục, nhận ra một tin nhắn lừa đảo. Nhưng buổi học thường không dừng lại ở đó.
Một lần, sau phần thực hành, một người cựu chiến binh đưa cho anh bức thư chính ông viết về người đồng đội đã hy sinh. TS. Chung đưa nội dung bức thư vào một công cụ trí tuệ nhân tạo, chuyển nó thành một bài thơ, rồi phổ bài thơ ấy thành một bản nhạc. Nghe bản nhạc đó, người cựu chiến binh đã khóc rất nhiều.
“Từ đó, mỗi lần nghe bài hát, nhớ đến đồng đội, bác cũng nhớ đến tôi như một người phục dựng ký ức, rồi gọi điện và nhắc nhở có thời gian rảnh chắc chắn phải ghé thăm ông”, TS Chung nhớ lại kỷ niệm trong một buổi dạy kỹ năng số cho các bác cựu chiến binh.
TS. Chung cho biết những chuyện như thế lặp lại thường xuyên trong các lớp anh dạy cho người lớn tuổi. Ngay tại lớp học ở Trung tâm nuôi dưỡng và điều dưỡng người có công mà chúng tôi có dịp chứng kiến, một bức ảnh cũ về đồng đội của một học viên đã được TS Chung dùng công nghệ phục dựng lại. Khi nhìn thấy bức ảnh của đồng đội rõ nét, người cựu binh già đã rưng rưng nước mắt. “Đó là những điều kỳ diệu mà công nghệ mang lại”, TS Chung chia sẻ về cách mà công nghệ giúp những người đã đi qua chiến tranh được sống lại trong ký ức năm nào. Với những người đã đi gần hết đời mình, công nghệ không chỉ là phương tiện xử lý thủ tục hành chính, nó còn có thể là phương tiện giữ lại ký ức.
Giá trị của người mở đường vì thế không đo bằng số buổi đã dạy. Nó nằm ở chỗ TS Chung chứng minh được giá trị của việc làm này và vì thế nó đã lan toả đến những người trẻ khác.
Những người trẻ đi tiếp
TS Kiều Thành Chung đi trước mở lớp, rồi những giảng viên trẻ trong khoa Công nghệ thông tin, Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, đi theo. Lưu Hải Nam là một trong số đó, và dần trở thành người đứng lớp nhiều nhất.
Cùng các đồng nghiệp cùng lứa, Hải Nam mang mô hình ra khỏi khuôn viên nhà trường: hội trường tổ dân phố, nhà văn hóa khu dân cư, trụ sở hội phụ nữ phường, trung tâm nuôi dưỡng người có công... Đến nay nhóm đã trực tiếp hướng dẫn hơn 5.000 người, mỗi lớp từ 50 đến 70 học viên.
Thành phần người học trải rộng từ người cao tuổi, người có công, hội viên phụ nữ, và cả cán bộ phường xã ở nhiều tỉnh, thành phố. Nội dung bám sát đời sống đó là tài khoản định danh điện tử VNeID, cổng dịch vụ công, ứng dụng thuế điện tử, cách thanh toán một hóa đơn, cách đặt mật khẩu, cách nhận ra chiêu lừa đảo nhắm vào người già... Trí tuệ nhân tạo cũng được dạy theo cả hai chiều: dùng nó để tra cứu, đối chiếu thông tin, và cảnh giác với chính nó khi nó bị lợi dụng để tạo hình ảnh, giọng nói giả mạo.
Điều khiến mô hình này đáng chú ý với người quan sát từ bên ngoài không phải là công nghệ, mà là cách huy động. Các buổi dạy có một khoản kinh phí hỗ trợ, nhưng chỉ mang tính tượng trưng. Nó không giải thích được vì sao một trưởng khoa dành buổi chiều ngồi nghe một bức thư cũ, hay vì sao những giảng viên trẻ đi hết tổ dân phố này sang tổ dân phố khác. Thứ giữ cho lớp học tồn tại là một cách hiểu rất Việt Nam về trách nhiệm: Cái gì mình biết mà người bên cạnh chưa biết, thì mình chỉ cho họ. Nguyên tắc năm 1945 vẫn nguyên hiệu lực, chỉ thay đối tượng của chữ "biết".
Năm 2025, Lưu Hải Nam được Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội tặng Bằng khen vì đóng góp trong chiến dịch 45 ngày đêm hỗ trợ chuyển đổi số. Nhóm đang tính làm thêm các video hướng dẫn ngắn để người lớn tuổi xem lại ở nhà, và huy động sinh viên cùng tham gia./.
- Bài: Hoàng Tuệ Nhi - Ảnh: Công Đạt & NVCC














