Lễ cúng thần sâm của người Xơ Đăng
Với quan niệm vạn vật hữu linh, đồng bào Xơ Đăng ở xã Trà Linh, Tp. Đà Nẵng có tục thờ cúng thần sâm Ngọc Linh vừa để tỏ lòng sùng kính đối với loài cây thuốc quý theo văn hóa, phong tục của người địa phương, vừa phản ánh tri thức dân gian về loài sâm quý này.
Sâm Ngọc Linh là loài dược liệu đặc hữu quý hiếm của Việt Nam, chỉ có ở vùng núi Ngọc Linh thuộc hai tỉnh Quảng Nam và Kon Tum (nay là Đà Nẵng và Quảng Ngãi). Giống sâm này thường mọc tốt và nhiều nhất ở khu vực sườn núi có độ cao 1.500m đến 2.100m, gần các khe suối nơi có độ ẩm cao, mặt đất có nhiều mùn thực vật và có ánh sáng mặt trời.
Theo các kết quả nghiên cứu khoa học, sâm Ngọc Linh là loài dược liệu chứa hàm lượng saponin hàng đầu thế giới, với 52 hợp chất saponin, trong đó có 26 hợp chất độc đáo không có ở các loại sâm khác. Nhiều nghiên cứu chuyên sâu khẳng định, sâm Ngọc Linh có tác dụng giúp gia tăng sức đề kháng vượt trội, bồi bổ trí lực, thể lực, chống trầm cảm, stress, chống oxy hóa, lão hóa...
Đối với đồng bào Xơ Đăng ở xã Trà Linh, sâm Ngọc Linh là cây thuốc quý, dân gian quen gọi là cây "thuốc giấu", được xem một loại thần dược có tác dụng chữa bệnh và bồi bổ sức khỏe rất tốt.
Từ xa xưa, người Xơ Đăng cư trú quanh dãy núi Ngọc Linh đã biết sống dựa vào thiên nhiên và cũng chính họ là những người đầu tiên phát hiện ra loài cây thuốc quý này trên những đỉnh núi cao.
Đồng bào Xơ Đăng xem sâm Ngọc Linh là báu vật, là một biểu tượng của sự kết nối giữa con người với thiên nhiên. Việc khai thác, trồng sâm Ngọc Linh được thực hiện theo các phương pháp truyền thống, dựa trên sự quan sát tinh tế về môi trường, đất đai và điều kiện sinh thái.
Tri thức dân gian về sâm Ngọc Linh là một hệ thống kiến thức quý báu được hình thành và lưu truyền từ nhiều đời trong cộng đồng đồng bào dân tộc thiểu số địa phương, đặc biệt là người Xơ Đăng. Tri thức này bao gồm toàn bộ hiểu biết về cách nhận diện cây sâm và vùng đất có thể trồng sâm, kỹ thuật nhân giống, chăm sóc, thu hoạch sâm, sử dụng sâm trong chữa bệnh và phục hồi sức khỏe. Đi kèm với đó là các phong tục, tập quán, nghi lễ tâm linh gắn với rừng và cây sâm, trong đó có lễ cúng thần sâm Ngọc Linh, được xem như những yếu tố làm nên bản sắc riêng biệt, thiêng liêng của vùng đất Ngọc Linh./.
- Bài, ảnh: Thanh Hòa/Báo ảnh Việt Nam