Khảm trai sơn mài Chuyên Mỹ giữ hồn nghề truyền thống để vươn xa
Theo bà Nguyễn Thị Thùy Hương, Phó Chủ tịch UBND xã Chuyên Mỹ (Hà Nội), nghề khảm trai sơn mài truyền thống của địa phương có vươn xa được là nhờ vẫn giữ trọn giá trị văn hóa vốn có.
Nghề khảm trai sơn mài từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống kinh tế, văn hóa của người dân Chuyên Mỹ, Tp. Hà Nội. Kể từ khi tham gia Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới, Chuyên Mỹ đang nỗ lực tìm hướng đi mới nhằm phát huy giá trị làng nghề, nâng cao sức cạnh tranh cho sản phẩm của địa phương để tìm kiếm cơ hội vươn xa hơn ra thị trường thế giới.
Trao đổi với phóng viên, bà Nguyễn Thị Thùy Hương, Phó Chủ tịch UBND xã Chuyên Mỹ chia sẻ về hành trình đưa nghề khảm trai sơn mài truyền thống vươn xa nhưng vẫn giữ trọn giá trị văn hóa vốn có.
PV: Xin bà cho biết nghề khảm trai sơn mài có vai trò như thế nào đối với đời sống kinh tế, văn hóa và xã hội của người dân xã Chuyên Mỹ?
Bà Nguyễn Thị Thùy Hương: Đối với xã Chuyên Mỹ, nghề khảm trai sơn mài là nghề truyền thống đặc trưng và nổi tiếng, có lịch sử lâu đời, gắn bó mật thiết với đời sống người dân địa phương. Không chỉ tạo việc làm, nâng cao thu nhập, nghề còn là một phần quan trọng trong đời sống văn hóa của địa phương.
Hiện nay, trên địa bàn xã có hơn 1.000 hộ làm nghề. Về giá trị kinh tế, nghề khảm trai sơn mài chiếm khoảng 55% tổng thu nhập của toàn xã. Nhờ đó, đời sống của bà con ngày càng phát triển, đồng thời nghề truyền thống cũng đóng góp quan trọng vào kinh tế địa phương.
PV: Khảm trai sơn mài Chuyên Mỹ là một trong bốn làng nghề tham gia Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới. Điều này mang lại những cơ hội gì cho địa phương và người dân làng nghề?
Bà Nguyễn Thị Thùy Hương: Đối với làng nghề khảm trai sơn mài Chuyên Mỹ, việc trở thành một trong bốn làng nghề của thành phố Hà Nội được tham gia Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới là niềm tự hào đối với xã Chuyên Mỹ nói chung và bà con làng nghề nói riêng. Việc tham gia mạng lưới cũng giúp bà con có tầm nhìn xa hơn, từ đó có thêm tình yêu, niềm tự hào và sự gắn bó với nghề truyền thống.
Ngày càng có nhiều đoàn khách nước ngoài quan tâm, trở lại tham quan và tìm hiểu về làng nghề. Đây là cơ hội tốt để quảng bá hình ảnh Chuyên Mỹ cũng như các sản phẩm thủ công truyền thống đến bạn bè quốc tế.
Đặc biệt, thông qua sự kết nối với Hội đồng Thủ công Thế giới, xã có thêm điều kiện đưa các sản phẩm, hàng hóa của địa phương kết nối với mạng lưới thủ công quốc tế, từng bước đưa sản phẩm Chuyên Mỹ ra thị trường bên ngoài.
PV: Việc tham gia Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới đặt ra yêu cầu như thế nào đối với chuyển đổi số tại làng nghề?
Bà Nguyễn Thị Thùy Hương: Chuyển đổi số là một trong những nội dung quan trọng trong quá trình phát triển làng nghề. Xã đã xây dựng kế hoạch, đề án về phát triển và bảo tồn làng nghề gắn với du lịch trải nghiệm.
Xã đang từng bước tích hợp các làng nghề vào một hệ thống chuyển đổi số chung và đưa các làng nghề lên bản đồ số. Bên cạnh đó, xã triển khai hộ chiếu số cho sản phẩm. Mỗi sản phẩm sẽ có một câu chuyện riêng gắn với làng nghề. Trong hộ chiếu số có thông tin về làng nghề, nghệ nhân, tích về sản phẩm, quy trình tạo và chế tác, nguồn gốc xuất xứ cũng như thời gian hoàn thành. Câu chuyện của làng nghề, người nghệ nhân được gắn trực tiếp với sản phẩm, qua đó làm tăng giá trị và sức hấp dẫn của sản phẩm.
Chúng tôi hướng chuyển đổi số gắn với phát triển du lịch trải nghiệm. Xã đang xây dựng chương trình “Một ngày làm nghệ nhân”. Khi đến Chuyên Mỹ, du khách có thể trực tiếp trải nghiệm nghề truyền thống, tự làm hoặc lựa chọn những sản phẩm nhỏ để mang về làm quà kỷ niệm.
Ngoài ra, UBND xã Chuyên Mỹ cũng ban hành kế hoạch chuyển đổi số trong 100 ngày với khẩu hiệu “Chuyên Mỹ, một trạm 100 ngày”. “Một trạm” được xác định là nơi có thể nhìn thấy toàn bộ bức tranh về làng nghề và sự phát triển của các làng nghề trên địa bàn xã. Bên cạnh đó, xã đẩy mạnh livestream giới thiệu và bán sản phẩm. Mỗi tuần, ít nhất một buổi lãnh đạo xã sẽ trực tiếp livestream nhằm hỗ trợ quảng bá và tiêu thụ sản phẩm cho bà con; các hộ dân cũng thường xuyên bán hàng trực tuyến vào buổi tối.
PV: Trong quá trình phát triển và hội nhập, Chuyên Mỹ làm gì để vừa bảo tồn nghề truyền thống, vừa đổi mới sản phẩm và nâng cao giá trị làng nghề?
Bà Nguyễn Thị Thùy Hương: Công tác bảo tồn luôn được xã đặt lên hàng đầu, không thể để nghề truyền thống bị mai một mà phải dựa trên nền tảng gốc của bà con làng nghề để tiếp tục phát triển.
Công tác truyền nghề đang được xã đặc biệt quan tâm. Tại các trường học trên địa bàn mỗi tuần sẽ có một buổi học dành cho học sinh với các hoạt động tìm hiểu, trải nghiệm và truyền nghề. Các nghệ nhân sẽ trực tiếp đến trường để hướng dẫn, truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ. Đây là cách để vừa bảo tồn nghề truyền thống, vừa tạo sự tiếp nối giữa các thế hệ, giúp nghề khảm trai, sơn mài nói riêng và các nghề truyền thống của Chuyên Mỹ nói chung tiếp tục được gìn giữ và phát triển.
Khi sản phẩm được đưa ra nước ngoài, điều đó cũng tạo thêm giá trị kinh tế và mang lại lợi ích trực tiếp cho người làm nghề. Vì vậy, việc thiết kế, đổi mới mẫu mã sản phẩm luôn được cập nhật liên tục. Xã đã phối hợp với Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam, Trường Đại học Lund của Thụy Điển để cùng nghiên cứu, phát triển mẫu mã mới và quảng bá sản phẩm.
Đồng thời, UBND xã cũng phối hợp với Hội đồng Thủ công Thế giới trong công tác quảng bá làng nghề thủ công Chuyên Mỹ ra nước ngoài. Quá trình này đòi hỏi địa phương và các nghệ nhân phải tham gia nhiều hơn, chất lượng hàng hóa phải được bảo đảm, nguồn gốc xuất xứ phải rõ ràng hơn. Khi đón tiếp các đoàn khách quốc tế, hoạt động của làng nghề cũng cần được tổ chức chuyên nghiệp hơn.
PV: Cảm ơn bà đã trả lời phỏng vấn!
- Bài: Ngân Hà - Ảnh: Khánh Long & Tư liệu UBND Xã Chuyên Mỹ cung cấp