Hành trình gìn giữ nghề khắc dấu truyền thống
Giữa lòng phố cổ tấp nập, góc Hàng Quạt vẫn lặng lẽ giữ cho mình nhịp sống chậm rãi, trầm mặc. Nép mình trong cửa hiệu nhỏ Phúc Lợi, hình ảnh người nghệ nhân cần mẫn khắc từng con dấu gỗ không chỉ gợi tò mò mà còn đánh thức những giá trị truyền thống tưởng chừng mai một, lưu giữ hồn xưa giữa dòng chảy hiện đại.
Ảnh: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam
Chủ nhân của cửa tiệm là ông Phạm Ngọc Toàn – người đã có hơn 40 năm gắn bó với nghề khắc dấu gỗ thủ công. Ít ai biết rằng trước khi trở thành một nghệ nhân, ông từng là một giáo viên, gắn bó với bảng đen và phấn trắng. Thế nhưng, tình yêu dành cho nghề gia truyền đã khiến ông rẽ lối. Ông chia sẻ rằng nghề khắc dấu gỗ được truyền lại từ ông nội rồi đến bố, và cứ thế trở thành một phần không thể tách rời trong đời sống gia đình. Từ khi còn nhỏ, ông đã được tiếp xúc với những chiếc đục, con dao, những mảnh gỗ thô sơ và dần dần, “cái nghề đã ngấm vào trong người” lúc nào không hay.
Chính sự gắn bó từ thuở ấu thơ ấy đã nuôi dưỡng trong ông một tình yêu bền bỉ với từng họa tiết nhỏ bé trên con dấu. Đó không chỉ là công việc, mà còn là một phần ký ức, một phần tâm hồn. Và rồi, ông quyết định rời xa bục giảng để quay về tiếp nối nghề truyền thống của gia đình – một lựa chọn không dễ dàng, nhưng đầy tâm huyết.
Trong quy trình làm dấu gỗ, công đoạn chạm khắc được xem là khó nhất, đòi hỏi sự kiên nhẫn và độ chính xác cao. Người thợ phải sử dụng những dụng cụ nhỏ như dao, đục, dũa để từng bước tạo hình. Dưới đôi bàn tay khéo léo của ông Toàn, những khối gỗ vô tri dần hiện lên những họa tiết tinh xảo, mang đậm dấu ấn văn hóa. Ông cho biết, với những mẫu đơn giản, thời gian hoàn thành chỉ khoảng 15–20 phút. Nhưng với những đơn đặt hàng cầu kỳ, phức tạp, có khi phải mất đến cả tuần mới hoàn thiện được một sản phẩm.
Cửa hàng khắc dấu Phúc Lợi của ông Toàn không chỉ là nơi làm việc, mà còn là không gian lưu giữ ký ức của một nghề xưa. Mỗi ngày, ông vẫn giữ thói quen mở cửa từ sáng sớm đến tối muộn, đón tiếp từng lượt khách ghé thăm. Có người đến đặt làm dấu, có người chỉ ghé xem, trò chuyện và lắng nghe câu chuyện về nghề. Dù là ai, ông cũng tiếp đón bằng sự niềm nở, tận tình, như chính cách ông nâng niu từng sản phẩm của mình.
Điều đặc biệt là khách hàng của cửa tiệm không chỉ có người dân Hà Nội, mà còn có rất nhiều du khách trong và ngoài nước. Theo ông Toàn, trong khoảng hai năm trở lại đây, nhờ sự lan tỏa của mạng xã hội và internet, cửa hàng của ông ngày càng được nhiều bạn trẻ biết đến. Không ít người tìm đến chỉ để tận mắt chứng kiến quá trình tạo ra một con dấu thủ công, hoặc để sở hữu một món quà mang đậm dấu ấn văn hóa Việt. Cửa hàng Phúc Lợi cũng đã được nhắc đến như một trong những điểm đến thú vị tại Hà Nội đối với du khách yêu thích trải nghiệm văn hóa truyền thống.
Nếu như trước đây, con dấu gỗ chủ yếu phục vụ cho nhu cầu in ấn hoặc mang yếu tố tâm linh, thì ngày nay, chúng đã được “khoác lên mình” một diện mạo mới. Nhiều khách hàng, đặc biệt là du khách, đặt làm những mẫu dấu đa dạng về hình thức để làm quà tặng, kỷ niệm. Trước sự thay đổi đó, ông Toàn cũng chủ động điều chỉnh để phù hợp với nhu cầu thị trường, sáng tạo thêm nhiều mẫu mã, kích thước và họa tiết phong phú hơn, nhưng vẫn giữ được cái hồn cốt truyền thống.
Ảnh: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam
Giữa nhịp sống hiện đại và làn sóng đô thị hóa mạnh mẽ, nghề khắc dấu gỗ tưởng chừng như bị lãng quên. Thế nhưng, bằng sự bền bỉ và tâm huyết của những người thợ như ông Toàn, nghề xưa không những được giữ gìn mà còn tìm được hướng đi mới. Những con dấu nhỏ bé giờ đây không chỉ là công cụ, mà còn trở thành những sản phẩm thủ công mang giá trị văn hóa, được trân trọng và nâng niu.
Niềm vui lớn nhất của ông Toàn không nằm ở số lượng sản phẩm bán ra, mà ở việc ngày càng có nhiều bạn trẻ quan tâm đến nghề. Họ đến, lắng nghe, tìm hiểu và đôi khi là học hỏi, mong muốn góp phần gìn giữ một nét đẹp văn hóa truyền thống. Với ông, đó chính là tín hiệu đáng mừng cho tương lai của nghề khắc dấu.
Ông Toàn tâm niệm rằng, điều quan trọng nhất là giữ được nghề trước những biến động không ngừng của xã hội hiện đại. Bởi hơn cả một công việc, khắc dấu gỗ thủ công là một phần bản sắc dân tộc. Mỗi con dấu được tạo ra không chỉ mang hình hài của gỗ, mà còn chứa đựng câu chuyện, tâm huyết và cả linh hồn của người thợ. Và khi những vị khách mang những con dấu ấy đến những vùng đất xa xôi, cũng là lúc văn hóa Việt Nam được lan tỏa, được kể lại theo một cách rất riêng – giản dị mà sâu sắc.
Giữa phố cổ đông đúc, tiếng đục khắc vẫn đều đặn vang lên nơi góc nhỏ Hàng Quạt. Đó không chỉ là âm thanh của lao động, mà còn là nhịp đập bền bỉ của một nghề truyền thống đang được gìn giữ và tiếp nối qua thời gian./.
Thực hiện: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam