Hành trình chạm nghề của người trẻ tự kỷ tại quán cafe đặc biệt
Trên phố Nguyễn Cao Luyện (Việt Hưng, Hà Nội), Lá Lành Cafe là nơi thanh thiếu niên tự kỷ được trải nghiệm nghề, rèn luyện kỹ năng giao tiếp và từng bước làm quen với môi trường làm việc thực tế dưới sự đồng hành của người hướng dẫn
Từ một lời chào
Tiếng máy pha cà phê vang lên đều đặn khi chiều dần về muộn. Phía sau quầy, một bạn trẻ cẩn thận lau từng chiếc cốc trước khi xếp ngay ngắn lên giá. Khi cánh cửa mở ra và có khách bước vào, bạn khẽ mỉm cười và cất tiếng nói: "Lá Lành xin chào".
Với nhiều người, đó chỉ là một câu chào quen thuộc trong giao tiếp hằng ngày. Nhưng tại Lá Lành, để câu nói ấy được cất lên đúng thời điểm, đúng hoàn cảnh, có bạn đã phải trải qua nhiều ngày, thậm chí nhiều tháng luyện tập.
Nằm nép mình trên góc phố Nguyễn Cao Luyện, Lá Lành Cafe đã lặng lẽ vận hành như thế. Không chỉ là quán cafe bình thường phục vụ khách hàng như bao quán khác, vào mỗi buổi chiều, Lá Lành lại trở thành không gian trải nghiệm nghề nghiệp cho các bạn thanh thiếu niên tự kỷ từ 16 tuổi trở lên dưới sự đồng hành của người hướng dẫn. Tại đây, các bạn được hướng dẫn các kỹ năng nghề và kỹ năng sống để từ đó có thêm sự chuẩn bị cần thiết cho hành trình hòa nhập và tìm kiếm cơ hội việc làm trong tương lai.
Chị Đàm Thị Lan, người đồng hành cùng các bạn từ những ngày đầu xây dựng mô hình chia sẻ: “Điều khiến tôi gắn bó với công việc này là được nhìn thấy các bạn thay đổi từng ngày. Từ sự rụt rè, khó kiểm soát cảm xúc, các bạn dần tự tin hơn, biết làm việc và nhận ra giá trị của bản thân. Đó là điều khiến chúng tôi tự hào và càng thêm yêu công việc của mình"
Đằng sau một lời chào hay một cốc nước được mang đến đúng bàn là cả một quá trình rèn luyện. Tại Lá Lành, các bạn được hướng dẫn từ cách lau bàn, sắp xếp đồ dùng, đặt cốc nước đúng vị trí đến sử dụng máy POS, giao tiếp với khách và phối hợp với những “cộng sự” xung quanh.
Theo chị Lan, mỗi bạn trẻ có khả năng tiếp thu và thời gian thích nghi khác nhau nên không thể áp dụng cùng một cách hướng dẫn. Những thao tác tưởng chừng đơn giản cũng được chia thành từng bước nhỏ và kết hợp cùng hình ảnh minh họa thay cho những lời giải thích dài dòng.
“Các bạn này hầu như đều khó khăn trong việc nghe hiểu lời nói quá dài", chị Lan giải thích.
Sau mỗi lần hoàn thành một công việc, các bạn sẽ nhận được những lời khích lệ như: “Con làm tốt”, “Tốt lắm”,.. Những phản hồi đó giúp các bạn hiểu rằng mình vừa làm đúng và từ đó giúp nuôi dưỡng sự tự tin cho những lần thử sức tiếp theo.
Với Hoàng Minh Hiếu, những thay đổi ấy được thể hiện rõ trong công việc hằng ngày của em. Ban đầu, Hiếu khá hiếu động và dễ phản ứng có phần quá khích khi mọi việc diễn ra không theo ý mình. Nhưng sau một thời gian được hướng dẫn theo lộ trình riêng, em dần biết chờ đợi, học được cách lắng nghe và chủ động hỏi người hướng dẫn trước khi làm việc.
Được làm việc và nói chuyện với mọi người, em cảm thấy rất vui", Hiếu chia sẻ.
Trao cơ hội để nhìn thấy tiềm năng
Theo chị Lan, sau một thời gian làm việc trong môi trường thường xuyên phải giao tiếp, nhiều bạn đã tự tin hơn, biết chào hỏi và phản hồi khách hàng tốt hơn. Với một số bạn, câu chào "Lá Lành xin chào" trước kia phải nhắc đi nhắc lại nhiều lần thì bây giờ đã trở thành phản xạ quen thuộc.
Nhưng chị Lan cũng cho rằng, khó khăn lớn nhất trên hành trình hòa nhập của người tự kỷ không phải là việc học một kỹ năng nghề, bởi điều đó hoàn toàn có thể đo đếm được bằng thời gian cụ thể. Điều khó khăn hơn nằm ở việc liệu họ có được trao cơ hội để bước ra và thử sức hay không.
"Khi các em có đủ kỹ năng nghề nghiệp và kỹ năng sống cơ bản, nếu môi trường tiếp theo sẵn sàng tạo điều kiện, các em hoàn toàn có đủ khả năng làm việc độc lập", chị khẳng định.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trung bình cứ 127 người thì có một người mắc chứng tự kỷ. Tại Việt Nam, theo số liệu do Tổng cục Thống kê công bố đầu năm 2019, ước tính có khoảng 1 triệu người tự kỷ nhưng chỉ ít người trong số đó tìm được việc làm. Con số này phản ánh một khoảng cách còn khá lớn giữa năng lực thực tế của người tự kỷ với cơ hội mà xã hội sẵn sàng trao cho họ.
Đó cũng là điều khiến những người đồng hành như chị Lan luôn mong mỏi một sự thay đổi rộng hơn từ cộng đồng: người tự kỷ không phải "không làm được việc" mà cái họ cần là một nơi đủ kiên nhẫn để nhìn thấy khả năng thật sự của họ.
Từ một quán cà phê nhỏ nằm khiêm tốn trong lòng thành phố, câu chuyện của Lá Lành không chỉ dừng lại ở việc dạy nghề mà còn đang lặng lẽ gieo vào xã hội một cách nhìn nhân văn hơn về những người “đặc biệt”./.
- Nội dung: Mỹ Huyền
- Ảnh: Mỹ Huyền, NVCC