Cùng sinh viên đi tìm lời giải cho sự hồi sinh của các làng nghề
Trong không gian trưng bày của Xưởng Thiết kế mùa Hè "Làng nghề tái sinh" 2026, những tấm thêu Quất Động, sản phẩm gốm Kim Lan, sơn mài Hạ Thái hay mô hình múa rối Đào Thục hiện lên dưới góc nhìn hoàn toàn mới của sinh viên. Không chỉ dừng ở việc tìm hiểu di sản, gần 100 sinh viên đến từ 10 trường đại học đã trực tiếp khảo sát, làm việc cùng nghệ nhân đề tìm lời giải cho sự hồi sinh của các làng nghề truyền thống...
Ảnh: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam
Khởi động từ thực tế ở 5 làng nghề, gồm Sơn mài Hạ Thái, Múa rối Đào Thục, Thêu Quất Động, Gốm Kim Lan và Mây tre đan Phú Vinh, các nhóm sinh viên trải qua nhiều tuần nghiên cứu thực địa, gặp gỡ nghệ nhân, phân tích những khó khăn của từng làng nghề trước khi đề xuất giải pháp thiết kế, truyền thông và phát triển sản phẩm.
Ông Jonathan Baker, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam, đơn vị đồng hành cùng chương trình, cho rằng dự án không chỉ mang đến cơ hội học tập thực tế cho sinh viên mà còn tạo không gian để thế hệ trẻ kết nối với các giá trị truyền thống. Theo ông, việc kết hợp giữa sáng tạo, thiết kế và di sản sẽ mở ra nhiều hướng tiếp cận mới cho các làng nghề trong tương lai.
Ảnh: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam
Ảnh: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam
Một trong những ý tưởng được đánh giá cao là mô hình trò chơi tương tác (board game) của nhóm Quất Động 1 với dự án "Quất Động Tú Hoa Ký - Hành trình dệt tinh hoa". Thay vì giới thiệu nghề thêu bằng tài liệu hay hình ảnh tĩnh, trò chơi đưa người tham gia hóa thân thành người học nghề, lần lượt thu thập kim, chỉ, vải, khung thêu và vượt qua các thử thách để hoàn thiện tác phẩm của mình. Qua mỗi chặng chơi, người tham gia hiểu hơn về kỹ thuật, lịch sử và giá trị của nghề thêu truyền thống.
Cũng lựa chọn hình thức board game, nhóm Đào Thục xây dựng dự án "Đào Thục du ký - Đường về Thủy đình", tái hiện hành trình khám phá làng múa rối nước. Người chơi cùng đồng đội vượt qua những cánh đồng, bến sông và sân đình để tìm lại bạn diễn, đưa con rối trở về thủy đình trước hồi trống kết thúc. Cách tiếp cận giàu tính tương tác giúp di sản đến gần hơn với giới trẻ.
Với làng gốm Kim Lan, sinh viên không chỉ đề xuất những dòng sản phẩm mới như lọ nước hoa, trang sức gốm hay quà lưu niệm mà còn xây dựng mô hình du lịch trải nghiệm kết hợp tham quan bảo tàng, tự tay làm gốm và thưởng thức ẩm thực địa phương. Ý tưởng hướng tới việc đưa giá trị văn hóa của làng nghề hiện diện trong đời sống hàng ngày thay vì chỉ dừng ở các sản phẩm lưu niệm.
Sinh viên Nguyễn Thùy Dương, thành viên nhóm Kim Lan 1, chia sẻ rằng điều giá trị nhất sau dự án không phải là giải thưởng mà là cơ hội các em bước ra khỏi vùng an toàn, tiếp cận làng nghề bằng góc nhìn của người trẻ và tìm lời giải cho những vấn đề rất thực tế của di sản.
Ở làng nghề mây tre đan Phú Vinh, các nhóm thiết kế bộ nhận diện thương hiệu mới lấy cảm hứng từ mái đình, mắt đan và đường đan truyền thống với chủ đề "Mây của làng", trong khi nhóm Hạ Thái phát triển dự án "Hồn sơn thức giấc", khai thác hệ thống hoa văn, màu sắc và chất liệu đặc trưng của nghề sơn mài để tạo nên các sản phẩm có tính ứng dụng, hướng tới nhóm khách hàng trẻ.
Theo nghệ nhân Ngô Văn Tĩnh, làng nghề mây tre đan Phú Vinh, điều đáng quý nhất là sinh viên không chỉ quan sát mà còn dành thời gian lắng nghe câu chuyện của người làm nghề, từ đó đề xuất những ý tưởng xuất phát từ thực tế. "Nếu thế hệ trẻ tiếp tục quan tâm và đồng hành, làng nghề sẽ có thêm cơ hội để gìn giữ và phát triển", ông cho biết.
Lễ tổng kết Xưởng Thiết kế mùa Hè "Làng nghề tái sinh" đã trao giải Nhất cho nhóm Quất Động 1; giải Nhì cho các nhóm Đào Thục 1 và Kim Lan 1; giải Ba thuộc về các nhóm Phú Vinh 2, Quất Động 2 và Hạ Thái 2.
Không chỉ là một sân chơi sáng tạo, chương trình còn cho thấy cách tiếp cận mới trong bảo tồn di sản, khi sinh viên trở thành cầu nối giữa tri thức đại học, thiết kế sáng tạo và các làng nghề truyền thống. Những mô hình tiêu biểu sẽ tiếp tục được giới thiệu tại Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, góp phần lan tỏa các ý tưởng đổi mới và mở ra thêm cơ hội phát triển cho các làng nghề Thủ đô./.
Bài: Vân Trần - Ảnh: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam