Cổng Tò Vò – Từ biểu tượng của đảo Lý Sơn đến Di tích quốc gia
Có những thắng cảnh không cần lời giới thiệu dài dòng vẫn đủ sức in dấu trong ký ức của du khách. Với Lý Sơn, đó là Cổng Tò Vò – vòm đá bazan vươn mình ra biển như một cánh cửa mở vào đại dương. Trong nhiều năm qua, hình ảnh này đã xuất hiện trên hàng nghìn bức ảnh du lịch, các ấn phẩm quảng bá và gần như trở thành biểu tượng nhận diện của hòn đảo tiền tiêu. Đến nay, giá trị của thắng cảnh ấy không chỉ được nhìn nhận dưới góc độ du lịch mà còn được khẳng định bằng một danh hiệu pháp lý quan trọng: Di tích quốc gia.
Theo Quyết định số 3235/QĐ-BVHTTDL do Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ký ngày 9/9/2025, danh lam thắng cảnh Cổng Tò Vò, thuộc đặc khu Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi (theo đơn vị hành chính sau sắp xếp), chính thức được xếp hạng Di tích quốc gia. Đây không đơn thuần là sự ghi nhận đối với một điểm đến nổi tiếng, mà còn là cơ sở để tăng cường công tác bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị của một di sản thiên nhiên đặc sắc hình thành từ hoạt động núi lửa hàng triệu năm trước.
Khác với nhiều công trình mang dấu ấn của con người, Cổng Tò Vò là tác phẩm của thời gian và thiên nhiên. Các nhà nghiên cứu cho biết, thắng cảnh này được hình thành từ dòng dung nham của hệ thống núi lửa cổ trên đảo Lý Sơn. Sau khi nguội lạnh, lớp đá bazan trải qua quá trình phong hóa và bị sóng biển bào mòn liên tục trong thời gian rất dài. Những phần đá yếu dần bị khoét rỗng, để lại một mái vòm tự nhiên hướng ra biển, tạo nên hình dáng độc đáo như chiếc cổng khổng lồ. Cũng từ hình dáng giống tổ của loài tò vò mà người dân địa phương đặt cho thắng cảnh cái tên gần gũi, dễ nhớ: Cổng Tò Vò.
Điều khiến Cổng Tò Vò trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở cấu trúc địa chất hiếm gặp. Mỗi thời điểm trong ngày, vòm đá lại mang một vẻ đẹp khác nhau. Bình minh nhuộm vàng mặt biển, ánh sáng len qua lòng cổng tạo nên những mảng sáng tối đầy cuốn hút. Chiều xuống, mặt trời lặn phía chân trời khiến cả khối đá như phủ lên màu hổ phách. Chính khoảnh khắc ấy đã biến nơi đây thành điểm dừng chân không thể thiếu của những người yêu nhiếp ảnh và du khách mỗi khi đặt chân đến Lý Sơn.
Tuy nhiên, sức hút du lịch cũng đặt ra nhiều áp lực cho thắng cảnh. Lượng khách tăng nhanh trong những năm gần đây kéo theo nguy cơ tác động đến cảnh quan tự nhiên nếu thiếu các giải pháp quản lý phù hợp. Vì vậy, việc được xếp hạng Di tích quốc gia mang ý nghĩa vượt ra ngoài giá trị danh hiệu. Đây là nền tảng pháp lý quan trọng để các cơ quan chức năng xây dựng quy hoạch bảo tồn, kiểm soát hoạt động khai thác du lịch, đồng thời nâng cao ý thức cộng đồng trong việc gìn giữ di sản cho các thế hệ sau.
Ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam
Ở góc độ phát triển địa phương, quyết định xếp hạng cũng tạo thêm động lực để đặc khu Lý Sơn xây dựng các sản phẩm du lịch gắn với di sản địa chất và văn hóa biển đảo. Cổng Tò Vò không còn là một điểm "check-in" đơn lẻ mà có thể trở thành mắt xích trong chuỗi trải nghiệm khám phá hệ thống miệng núi lửa cổ, các vách đá bazan ven biển, Chùa Hang, cột cờ Tổ quốc hay những làng nghề truyền thống gắn với hành, tỏi – đặc sản đã làm nên thương hiệu của Lý Sơn.
Nhiều chuyên gia du lịch cho rằng, xu hướng của du khách hiện nay không chỉ là ngắm cảnh mà còn muốn tìm hiểu câu chuyện phía sau mỗi điểm đến. Với Cổng Tò Vò, câu chuyện ấy là hành trình hàng triệu năm kiến tạo của thiên nhiên, là dấu tích của những đợt phun trào núi lửa đã tạo nên toàn bộ diện mạo địa chất đặc biệt của Lý Sơn. Khi giá trị khoa học, giá trị thẩm mỹ và giá trị văn hóa được kết nối, sức hấp dẫn của thắng cảnh sẽ bền vững hơn nhiều so với việc chỉ khai thác vẻ đẹp để chụp ảnh.
Ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam
Việc Cổng Tò Vò được công nhận là Di tích quốc gia cũng góp phần khẳng định vị thế của Lý Sơn trên bản đồ du lịch Việt Nam. Danh hiệu này không chỉ là niềm tự hào của người dân địa phương mà còn là lời nhắc về trách nhiệm gìn giữ một kiệt tác thiên nhiên vốn rất mong manh trước tác động của thời gian và con người.
Ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam
Có thể rồi đây, hàng triệu du khách vẫn sẽ đến Cổng Tò Vò để đón bình minh hay ngắm hoàng hôn như nhiều năm qua. Nhưng từ sau khi được xếp hạng Di tích quốc gia, mỗi bức ảnh lưu giữ tại nơi này sẽ mang thêm một ý nghĩa khác: đó không chỉ là khoảnh khắc trước một thắng cảnh đẹp, mà còn là sự ghi nhận đối với một di sản thiên nhiên đã được Nhà nước bảo vệ và trân trọng như một phần giá trị chung của đất nước. Những lớp đá bazan vẫn lặng lẽ hướng ra biển, nhưng vị thế của Cổng Tò Vò hôm nay đã bước sang một dấu mốc mới – từ biểu tượng của Lý Sơn trở thành một di tích quốc gia, xứng đáng được gìn giữ lâu dài cho mai sau./.
Hướng dẫn du lịch:
Để đến đảo Lý Sơn (đặc khu Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi), du khách trước tiên di chuyển đến tỉnh Quảng Ngãi bằng máy bay (qua sân bay Chu Lai), tàu hỏa hoặc ô tô.
Từ trung tâm Quảng Ngãi, đi khoảng 20 km đến cảng Sa Kỳ. Tại đây, du khách mua vé tàu cao tốc để ra đảo Lý Sơn. Thời gian di chuyển bằng tàu khoảng 35–45 phút, tùy điều kiện thời tiết và loại tàu.
Các chuyến tàu hoạt động hằng ngày, thường tăng cường vào mùa du lịch. Du khách nên đặt vé trước vào dịp cuối tuần, lễ, Tết và theo dõi thông báo của cảng trong trường hợp thời tiết xấu có thể ảnh hưởng đến lịch chạy tàu.
Bài, ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam