Chuyển đổi số - xung lực mới cho sự phát triển nhanh và bền vững của Việt Nam
Bước vào thập niên thứ ba của thế kỷ 21, nền kinh tế toàn cầu chứng kiến những biến động sâu sắc chưa từng có. Đối với Việt Nam, chúng ta đang đứng trước một thời khắc mang tính bước ngoặt với mục tiêu đặt ra không chỉ là duy trì sự ổn định, mà là tạo ra những bước bứt phá ngoạn mục với khát vọng tìm kiếm dư địa để vươn tới khả năng tăng trưởng kinh tế "hai con số". Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số (Digital Transformation) nổi lên không chỉ như một xu hướng tất yếu, mà là một "động lực mới", một "mũi nhọn" chiến lược mang tính quyết định cho sự phát triển bền vững và đột phá của Việt Nam.
"Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là công cụ hỗ trợ phát triển, mà phải trở thành động lực chính của phát triển. Đây là khâu đột phá quan trọng hàng đầu, là xung lực mới để đưa đất nước phát triển mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.".
Chuyển đổi số là một quá trình thay đổi tổng thể và toàn diện của cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp và toàn xã hội về cách sống, cách làm việc và phương thức sản xuất dựa trên các công nghệ số lõi như Trí tuệ nhân tạo (AI), Dữ liệu lớn (Big Data), Điện toán đám mây (Cloud Computing), và Internet vạn vật (IoT)…
Để thấy được tính cấp bách của chuyển đổi số, chúng ta phải đặt nền kinh tế Việt Nam vào bối cảnh quốc tế hiện nay – thời điểm mà thế giới đang đối diện với nhiều biến động phức tạp, khó lường. Sự cạnh tranh chiến lược gay gắt giữa các nước lớn, sự đứt gãy và tái cấu trúc các chuỗi cung ứng toàn cầu sau đại dịch, cùng với áp lực to lớn từ biến đổi khí hậu đang làm suy yếu các động lực tăng trưởng cũ.
Cùng lúc đó, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang phát triển như vũ bão khiến cho sức lao động giá rẻ, tài nguyên thiên nhiên hay vị trí địa lý không còn là những lợi thế “tuyệt đối” để bảo vệ nền kinh tế một cách hoàn hảo. Trong khi đó, yêu cầu về khả năng tăng trưởng kinh tế hai con số là một bài toán cực kỳ thách thức. Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 57-NQ/TW ra đời với yêu cầu đột phát về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia được xem như chiếc "chìa khóa vàng" để giải quyết bài toán này.
Bàn về vấn đề khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, mới đây, trong phát biểu chính sách trước các học giả và sinh viên Đại học Thanh Hoa, trường Đại học hàng đầu của Trung Quốc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho biết, Việt Nam xác định phải đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng, phải phát triển nhanh và bền vững, phải giữ vững độc lập, tự chủ nhưng đồng thời chủ động hội nhập quốc tế sâu rộng, hiệu quả. “Đặc biệt, chúng tôi xác định rất rõ: khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là công cụ hỗ trợ phát triển, mà phải trở thành động lực chính của phát triển. Đây là khâu đột phá quan trọng hàng đầu, là xung lực mới để đưa đất nước phát triển mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh.
“Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là lựa chọn, mà là con đường sống còn. Lãnh đạo các cấp cần coi đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm; các nhà khoa học, doanh nghiệp hãy cống hiến, sáng tạo; người dân cần đồng hành, học hỏi, nâng cao kỹ năng số.”
(Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm)
Trước đó, tại Diễn đàn Quốc gia về phát triển doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam lần thứ VI (15/1/2026), Tổng Bí thư Tô Lâm đã từng nói: “Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp 4.0, công nghệ số đã và đang khẳng định vai trò động lực chủ chốt, thúc đẩy sự phát triển kinh tế và xã hội. Chuyển đổi số không chỉ là một xu hướng tất yếu, mà còn là yêu cầu cấp thiết để Việt Nam thu hẹp khoảng cách phát triển với khu vực và thế giới. Điều này không chỉ mở ra cơ hội cải thiện năng suất lao động, mà còn tạo điều kiện để đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng cuộc sống cho mọi tầng lớp nhân dân.”.
Tuy nhiên, chuyển đổi số không bắt đầu từ công nghệ, mà bắt đầu từ tư duy. Như trong bài viết “Chuyển đổi số - động lực quan trọng phát triển lực lượng sản xuất, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới” đăng trên Tạp chí Cộng sản điện tử, ngày 2/9/2024, Tổng Bí thư Tô Lâm đã viết: “Chuyển đổi số không đơn thuần là việc ứng dụng công nghệ số vào các hoạt động kinh tế - xã hội, mà còn là quá trình xác lập một phương thức sản xuất mới tiên tiến, hiện đại - “phương thức sản xuất số”, trong đó đặc trưng của lực lượng sản xuất là sự kết hợp hài hòa giữa con người và trí tuệ nhân tạo; dữ liệu trở thành một tài nguyên, trở thành tư liệu sản xuất quan trọng; đồng thời quan hệ sản xuất cũng có những biến đổi sâu sắc, đặc biệt là trong hình thức sở hữu và phân phối tư liệu sản xuất số.”.
Tại Hội nghị toàn quốc về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia (13/01/2025), Tổng Bí thư Tô Lâm cũng nêu rõ, Nghị quyết 57 không thay thế các nghị quyết trước đây nhưng có thể xem là “Nghị quyết giải phóng tư duy khoa học”, “Nghị quyết để thực hiện các Nghị quyết”, “Nghị quyết của hành động” với những mục tiêu rất cụ thể, đổi mới cách nghĩ, cách làm, nhằm hiện thực hóa các chủ trương, xóa bỏ rào cản, giải phóng năng lực để thúc đẩy đột phá trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tạo nền tảng phát triển mạnh mẽ đất nước trong kỷ nguyên mới.
Tổng Bí thư nhấn mạnh và yêu cầu: “Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là lựa chọn, mà là con đường sống còn. Lãnh đạo các cấp cần coi đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm; các nhà khoa học, doanh nghiệp hãy cống hiến, sáng tạo; người dân cần đồng hành, học hỏi, nâng cao kỹ năng số.”.
Để thực hiện nhiệm vụ này, Tổng Bí thư đã đề ra nhiều giải pháp mang tính đột phá, trong đó có những giải pháp mang tính then chốt như: thúc đẩy hợp tác nghiên cứu và chuyển giao công nghệ với các quốc gia tiên tiến, nhất là trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, bán dẫn và năng lượng tái tạo…. “Chúng ta phải biết cách "đứng trên vai của những người khổng lồ". Thu hút đầu tư từ các tập đoàn công nghệ lớn, tạo cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, khuyến khích chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực học hỏi, tiếp thu, làm chủ, cải tiến tri thức, công nghệ của thế giới.”, Tổng Bí thư nhấn mạnh.
Như vậy có thể thấy, chuyển đổi số tại Việt Nam không còn là một phong trào hay một phép thử, mà là "mệnh lệnh" của sự phát triển. Tuy nhiên, chuyển đổi số không phải là một "chiếc đũa thần" tự động mang lại kết quả. Nó đòi hỏi một sự quyết tâm chính trị ở mức cao nhất, sự đồng bộ trong cải cách thể chế, nỗ lực không ngừng nghỉ của cộng đồng doanh nghiệp trong việc đổi mới sáng tạo, và sự sẵn sàng học hỏi, nâng cao kỹ năng số của hàng chục triệu người dân lao động. Chỉ khi dữ liệu được coi là tài nguyên mới, công nghệ là lực lượng sản xuất mới, và con người mang tư duy số, Việt Nam mới thực sự biến bối cảnh đầy thách thức hiện nay thành cơ hội vàng để kiến tạo một kỷ nguyên thịnh vượng bền vững./.
- Bài: Thanh Hòa - Ảnh: TTXVN