Biến tàn tích chiến tranh thành không gian nghệ thuật
Tại Bảo tàng Hà Nội, không gian trưng bày sắp đặt nghệ thuật đương đại mang tên “Chiến tranh và Hòa bình” vừa chính thức diễn ra, mở ra một hướng tiếp cận mới trong việc kể lại lịch sử bằng ngôn ngữ nghệ thuật. Sự kiện do Bảo tàng Hà Nội phối hợp cùng Trung tâm điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội và các nghệ sĩ thực hiện, không chỉ làm phong phú thêm hệ thống trưng bày mà còn góp phần lan tỏa những giá trị nhân văn sâu sắc tới công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ và du khách quốc tế.
Không gian sắp đặt “Chiến tranh và Hòa bình” được hình thành từ những mảnh xác máy bay và vỏ bom – những chứng tích chiến tranh được lưu giữ qua nhiều năm. Tuy nhiên, thay vì chỉ dừng lại ở việc trưng bày hiện vật theo cách truyền thống, các nghệ sĩ đã thổi vào đó một đời sống mới thông qua nghệ thuật sắp đặt đương đại. Những mảnh kim loại từng gắn liền với bom đạn nay được đặt trong một cấu trúc thẩm mỹ đầy dụng ý, gợi mở những suy ngẫm sâu sắc về ký ức, về mất mát và hơn hết là giá trị của hòa bình hôm nay.
Các mảnh xác máy bay được treo ở cao độ trung gian, tạo nên một trải nghiệm thị giác khác biệt. Người xem không chỉ “nhìn” mà còn “cảm” – cảm nhận sự chuyển động của không gian, của thời gian, và của chính dòng chảy lịch sử. Từ góc nhìn thuần túy lịch sử, hiện vật giờ đây trở thành điểm khởi đầu cho những suy tư cá nhân, cho hành trình chiêm nghiệm về chiến tranh và hòa bình.
Điểm đặc biệt của không gian là sự kết hợp giữa chất liệu kim loại lạnh và những yếu tố mềm mại, giàu tính biểu tượng. Các khối cầu, mảng hình học và dải lụa nhiều màu sắc do Thu Trần và Tây Phong thực hiện, sử dụng vật liệu nhẹ như giấy dó, giấy dứa phủ sơn mài, tạo nên một cuộc đối thoại thị giác mạnh mẽ giữa quá khứ và hiện tại. Những mảng màu uyển chuyển, bay bổng dường như xoa dịu sự khắc nghiệt của kim loại, tượng trưng cho khát vọng hòa bình, cho sự tái sinh sau chiến tranh.
Chia sẻ về ý tưởng thực hiện, nghệ sĩ Thu Trần cho biết cơ duyên đến từ việc tiếp cận trực tiếp với các hiện vật chiến tranh tại bảo tàng. “Khi đứng trước những mảnh xác máy bay và vỏ bom, tôi không chỉ nhìn thấy dấu tích của chiến tranh, mà còn cảm nhận rất rõ giá trị của hòa bình hôm nay,” chị nói. Chính cảm xúc đó đã trở thành nguồn cảm hứng để xây dựng nên một không gian vừa tôn trọng lịch sử, vừa mở ra những tầng ý nghĩa mới.
Tác phẩm được thiết kế với hai khung kết cấu thép chính, kết nối với nhau qua một lối đi hẹp – hình ảnh ẩn dụ cho sự chia cắt bởi chiến tranh. Người xem bước qua lối đi ấy như bước qua một giai đoạn lịch sử đầy biến động. Và ở cuối hành trình, một không gian mở ra với hình ảnh giàn hoa, hoa sen cùng những dải lụa đa sắc – biểu tượng của hòa bình, của sự sống và niềm hy vọng. Đó không chỉ là một kết cấu nghệ thuật, mà còn là một hành trình cảm xúc, đưa người xem từ quá khứ đau thương đến tương lai tươi sáng.
Không gian sắp đặt còn cộng hưởng với tác phẩm phù điêu của họa sĩ Nguyễn Hải, tái hiện sự kiện quân và dân ta bắt sống phi công John McCain tại Hồ Trúc Bạch ngày 26/10/1967. Đây không chỉ là một dấu mốc lịch sử quan trọng mà còn mang ý nghĩa biểu tượng cho tinh thần hướng tới hòa giải, hợp tác và phát triển giữa các quốc gia trong thời đại mới.
Sau hơn 10 năm nghiên cứu, sưu tầm và tổ chức trưng bày với sự hỗ trợ của các chuyên gia, Bảo tàng Hà Nội đã chính thức mở cửa trở lại với hệ thống trưng bày cố định được đầu tư bài bản. Việc ra mắt không gian sắp đặt ngoài trời lần này không chỉ bổ sung nội dung trưng bày mà còn làm phong phú thêm cách kể chuyện của bảo tàng – từ việc lưu giữ quá khứ đến việc kết nối với hiện tại và hướng tới tương lai.
Theo nghệ sĩ Thu Trần, thách thức lớn nhất trong quá trình thực hiện là “ứng xử” với những di vật mang nặng giá trị lịch sử. Làm thế nào để vừa giữ được tính nguyên bản, vừa tạo ra một cấu trúc nghệ thuật đủ tinh tế để đối thoại với người xem – đó là bài toán không dễ. Tuy nhiên, chính sự cân bằng này đã làm nên sức hút đặc biệt của không gian “Chiến tranh và Hòa bình”.
Ảnh: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam
Ảnh: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam
Không chỉ là một điểm đến văn hóa mới, không gian trưng bày còn là lời nhắc nhở sâu sắc về những hy sinh của các thế hệ cha anh để bảo vệ độc lập, tự do của Tổ quốc. Trong nhịp sống hiện đại, nơi ký ức dễ bị lãng quên, những không gian như thế này đóng vai trò quan trọng trong việc gìn giữ và lan tỏa giá trị lịch sử, nuôi dưỡng lòng biết ơn và ý thức trách nhiệm trong mỗi người.
Với cách tiếp cận sáng tạo, giàu cảm xúc và đậm tính nhân văn, “Chiến tranh và Hòa bình” hứa hẹn sẽ trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước. Không chỉ để tham quan, mà còn để lắng lại, suy ngẫm và thêm trân trọng những gì đang có – một cuộc sống trong hòa bình, được đánh đổi bằng biết bao hy sinh thầm lặng./.
Thực hiện: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam