Bánh cuốn Thanh Trì: Tinh hoa ẩm thực đất Hà thành
Từ những gánh hàng rong len lỏi khắp phố phường Hà Nội đến vị thế một di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, bánh cuốn Thanh Trì không chỉ là món ăn dân dã mà còn là kết tinh của lịch sử, văn hóa và tâm huyết của nhiều thế hệ. Việc ghi danh nghề làm bánh cuốn Thanh Trì vào tháng 3/2026 đã mở ra một chặng đường mới trong hành trình bảo tồn và phát huy giá trị ẩm thực truyền thống của Thủ đô.
Ảnh:Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam
Từ làng nghề xưa đến biểu tượng ẩm thực Hà Nội
Trong kho tàng ẩm thực phong phú của Hà Nội, bánh cuốn Thanh Trì từ lâu đã trở thành một biểu tượng đặc trưng, mang đậm dấu ấn văn hóa của vùng đất Kinh kỳ. Xuất phát từ đình làng Thanh Trì thuộc xã Thanh Trì, huyện Thanh Trì (nay là phường Vĩnh Hưng, Hà Nội), món ăn này đã có lịch sử hàng trăm năm, gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt của người dân nơi đây.
Không cầu kỳ về nguyên liệu nhưng bánh cuốn Thanh Trì lại đòi hỏi sự tinh tế trong từng công đoạn chế biến. Khác với nhiều loại bánh cuốn khác có nhân, bánh cuốn Thanh Trì giữ nguyên nét mộc mạc khi không sử dụng nhân bên trong. Bột gạo tẻ được xay nhuyễn, pha loãng theo tỷ lệ chuẩn, sau đó tráng trên lớp vải căng trên nồi nước sôi. Người thợ phải thật khéo léo, canh lửa đều và thao tác nhanh tay để tạo nên lớp bánh mỏng tang, mềm mịn mà không bị rách.
Khi bánh chín, từng lớp bánh được khéo léo gỡ ra, gấp nhẹ và xếp lên đĩa. Công đoạn tưởng chừng đơn giản nhưng lại là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa kinh nghiệm và kỹ năng, được truyền dạy qua nhiều thế hệ. Chính sự giản dị ấy lại làm nên nét riêng biệt không thể trộn lẫn của món ăn.
Bánh cuốn Thanh Trì thường được ăn nguội, đi kèm với chả quế hoặc chả viên, rắc thêm hành phi vàng ruộm và chấm cùng nước mắm pha chua ngọt. Sự kết hợp hài hòa giữa vị thơm của gạo mới, độ mềm mượt của bánh, vị đậm đà của nước chấm và chút béo bùi của hành phi tạo nên một tổng thể hương vị tinh tế, thanh nhẹ mà khó nơi nào có được. Đó không chỉ là món ăn, mà còn là ký ức, là thói quen, là một phần không thể thiếu trong đời sống của nhiều thế hệ người Hà Nội.
Ảnh:Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam
Trước đây, bánh cuốn Thanh Trì chủ yếu được bán qua những gánh hàng rong. Hình ảnh người bán gánh bánh trên vai, tiếng rao vang lên vào mỗi buổi sáng sớm đã trở thành nét đặc trưng của phố phường Hà Nội. Ngày nay, bánh cuốn Thanh Trì không chỉ là món ăn sáng quen thuộc của người dân địa phương mà còn trở thành trải nghiệm ẩm thực hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước. Mỗi đĩa bánh là sự hội tụ của tinh hoa văn hóa, là minh chứng cho sự khéo léo và tâm huyết của những người làm nghề qua bao thế hệ.
Bước tiến trong bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa
Tháng 3 năm 2026, Lễ công bố Quyết định ghi danh nghề làm bánh cuốn Thanh Trì vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đã chính thức diễn ra, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong hành trình bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Đây không chỉ là sự tôn vinh một nghề thủ công lâu đời mà còn khẳng định vị thế của ẩm thực trong đời sống văn hóa dân tộc.
Tại buổi lễ, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hồ An Phong nhấn mạnh vai trò của văn hóa trong sự phát triển bền vững của đất nước. Ông cho biết, Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã xác định rõ: Văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là động lực thúc đẩy kinh tế - xã hội. Trong đó, ẩm thực được xem là một lĩnh vực giàu tiềm năng, góp phần quảng bá hình ảnh quốc gia.
Trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, nhiều nghề truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, việc bảo tồn bánh cuốn Thanh Trì trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Phường Vĩnh Hưng – nơi lưu giữ nghề truyền thống – đang từng bước đưa di sản vào phục vụ đời sống hiện đại, gắn với phát triển du lịch và kinh tế địa phương.
Theo quy định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, chính quyền các cấp có trách nhiệm quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản. Đồng thời, việc truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ, kết hợp quảng bá sản phẩm thông qua du lịch và các nền tảng số cũng được xác định là hướng đi quan trọng.
Ảnh:Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam
Việc ghi danh nghề làm bánh cuốn Thanh Trì vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia không chỉ là niềm tự hào của người dân Hà Nội mà còn là minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa truyền thống trong đời sống hiện đại. Đây cũng là động lực để các thế hệ tiếp nối gìn giữ, phát huy và đưa tinh hoa ẩm thực dân tộc vươn xa hơn trong tương lai./.
Thực hiện: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam