APEC 2027: Cơ hội khẳng định vị thế, uy tín quốc tế của Việt Nam
Với quy mô GDP vượt 500 tỷ USD cùng mạng lưới 18 hiệp định thương mại tự do, Việt Nam bước vào vai trò chủ nhà APEC 2027 với một tâm thế và nội lực hoàn toàn mới. Tuy nhiên, giữa bối cảnh cạnh tranh chiến lược gay gắt tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, thước đo thành công của sự kiện không nằm ở quy mô tổ chức, mà ở những di sản thể chế, hạ tầng và các sáng kiến xuyên biên giới được duy trì sau năm 2027. Từ những bài học kinh nghiệm quốc tế, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Kinh tế Lương Tuấn Anh (Đại học De Montfort, Vương quốc Anh) đã chia sẻ với phóng viên Báo Ảnh Việt Nam những góc nhìn về cách Việt Nam phát huy vai trò cầu nối ASEAN – APEC, tối ưu hóa sức bật cho Đặc khu Phú Quốc và biến ngoại giao cây tre thành động lực phát triển đất nước.
Phóng viên: Theo Phó Giáo sư, việc Việt Nam đăng cai sự kiện APEC 2027 sẽ tạo ra những cơ hội và ý nghĩa chiến lược như thế nào trong việc củng cố vai trò trung tâm của ASEAN và định hình cấu trúc an ninh, kinh tế khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương?
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lương Tuấn Anh: Có 3 cơ hội Việt Nam có thể tận dụng qua APEC 2027.
"Thước đo thành công của APEC 2027 không chỉ là tổ chức hội nghị thành công hay thu hút đầu tư trong ngắn hạn. Quan trọng hơn, Việt Nam có thể biến vai trò chủ nhà thành những sáng kiến có thể tiếp tục triển khai sau năm 2027 hay không. Nếu làm được điều đó, Việt Nam sẽ đóng góp thiết thực vào việc củng cố vai trò trung tâm của ASEAN và thúc đẩy một cấu trúc Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương cởi mở, ổn định và có khả năng chống chịu tốt hơn".
Thứ nhất, Việt Nam có thể biến APEC 2027 thành cơ hội củng cố vai trò trung tâm của ASEAN. Bài học từ năm 2017 khá rõ: Tuyên bố Đà Nẵng đã thúc đẩy hội nhập kinh tế, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng như tăng cường an ninh lương thực.
Tại APEC 2027, Việt Nam có thể thúc đẩy một chương trình hợp tác giữa ASEAN và các nền kinh tế APEC nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận thị trường số xuyên biên giới, tăng khả năng tương thích của hệ thống thanh toán điện tử và nâng cao năng lực ứng dụng AI.
Một ví dụ rất thực tế là Hiệp định Khung Kinh tế Số ASEAN (DEFA). Đàm phán hiệp định đã hoàn tất vào tháng 5/2026, mở đường cho việc hình thành một thị trường số ASEAN kết nối hơn, với các quy tắc chung về thương mại số và hợp tác công nghệ.
Thứ hai, Việt Nam có cơ hội góp phần định hình cấu trúc kinh tế Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, thay vì chỉ thích ứng với những thay đổi do các cường quốc tạo ra. Tôi cho rằng có hai lĩnh vực rất cụ thể.
Một là, khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng. Khi thương mại và công nghệ ngày càng gắn với cạnh tranh chiến lược, Việt Nam có thể thúc đẩy hợp tác để đa dạng hóa nguồn cung, giảm gián đoạn logistics và tạo điều kiện cho doanh nghiệp ASEAN tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực.
Hai là, quản trị kinh tế số và trí tuệ nhân tạo. Tại APEC 2025, các nhà lãnh đạo đã thông qua Sáng kiến AI APEC giai đoạn 2026–2030. Đây là cơ sở để Việt Nam trong năm 2027 thúc đẩy hợp tác về năng lực AI, hạ tầng số và khả năng tiếp cận công nghệ của các nền kinh tế đang phát triển.
Nếu làm được điều này, Việt Nam không chỉ thu hút thêm cơ hội hợp tác, mà còn góp phần định hình cách khu vực phát triển trong những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược lâu dài.
Thứ ba, APEC 2027 có thể đóng góp gián tiếp vào ổn định an ninh khu vực.
Tôi nhấn mạnh là gián tiếp, bởi APEC không phải một diễn đàn an ninh. Tuy nhiên, khi các nền kinh tế cùng phụ thuộc vào những tuyến vận tải biển, mạng lưới năng lượng và chuỗi cung ứng xuyên biên giới, họ có lợi ích chung trong việc duy trì môi trường ổn định. Việt Nam có thể thúc đẩy hợp tác về an ninh kinh tế, an ninh năng lượng và khả năng ứng phó với gián đoạn. Đối với tranh chấp Biển Đông, cần tiếp tục phát huy các cơ chế ASEAN và khuôn khổ luật pháp quốc tế phù hợp.
Tóm lại, thước đo thành công của APEC 2027 không chỉ là tổ chức hội nghị thành công hay thu hút đầu tư trong ngắn hạn. Quan trọng hơn, Việt Nam có thể biến vai trò chủ nhà thành những sáng kiến có thể tiếp tục triển khai sau năm 2027 hay không. Nếu làm được điều đó, Việt Nam sẽ đóng góp thiết thực vào việc củng cố vai trò trung tâm của ASEAN và thúc đẩy một cấu trúc Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương cởi mở, ổn định và có khả năng chống chịu tốt hơn.
Phóng viên: So với thời điểm tổ chức APEC 2017 tại Đà Nẵng, vị thế kinh tế của Việt Nam đã thay đổi đáng kể. Theo Phó Giáo sư, APEC 2027 có thể tạo đà như thế nào để Việt Nam chuyển từ vị trí “quốc gia tham gia” sang vai trò “kiến tạo luật chơi” hoặc dẫn dắt các sáng kiến mới về kinh tế số, chuỗi cung ứng bền vững và chuyển đổi năng lượng công bằng?
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Kinh tế Lương Tuấn Anh: Theo tôi, có lẽ còn quá sớm để Việt Nam đóng vai trò kiến tạo luật chơi. Cơ hội lớn nhất của APEC 2027 là giúp Việt Nam chuyển từ một nền kinh tế hội nhập thành một quốc gia có khả năng định hình các quy tắc và sáng kiến hợp tác khu vực.
So với năm 2017, vị thế kinh tế của Việt Nam đã thay đổi rõ rệt. Theo Ngân hàng Thế giới, GDP Việt Nam năm 2025 vượt 500 tỷ USD, còn tổng kim ngạch thương mại tương đương gần 190% GDP. Trong cuốn sách “Làm thế nào để giành chiến thắng trong một cuộc chiến thương mại (How to win a trade war)” vừa xuất bản trong năm nay, 2 tác giả Soumaya Keynes và Chad Bown đã đánh giá vai trò và vị thế của các quốc gia có ảnh hưởng trong cuộc chiến thương mại toàn cầu. Chỉ có khoảng 10 quốc gia được nhắc tên trong vai trò là các bên tham gia chính của cuộc chiến này, và Việt Nam là 1 trong số đó. Điều này cho thấy Việt Nam không còn chỉ là điểm đến sản xuất, mà ngày càng có lợi ích trực tiếp trong việc định hình thương mại, công nghệ và chuỗi cung ứng khu vực.
Tôi cho rằng Việt Nam nên tập trung vào các sáng kiến cụ thể sau.
Thứ nhất, về kinh tế số, Việt Nam có thể trở thành cầu nối giữa ASEAN và APEC. ASEAN đang phát triển Hiệp định Khung Kinh tế Số (DEFA). Việt Nam có thể thúc đẩy hợp tác giữa ASEAN và các nền kinh tế APEC về thanh toán số xuyên biên giới, thương mại điện tử và khả năng tương thích của các quy tắc quản trị dữ liệu. Mục tiêu không chỉ là tăng giao dịch số, mà còn giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa trong ASEAN tiếp cận thị trường khu vực dễ dàng hơn. Đây là cách Việt Nam góp phần định hình các tiêu chuẩn chung, thay vì chỉ tiếp nhận những tiêu chuẩn do các nền kinh tế lớn xây dựng.
Thứ hai, về chuỗi cung ứng bền vững, Việt Nam cần chuyển từ thu hút đầu tư sang thúc đẩy những quy tắc giúp doanh nghiệp khu vực cùng hưởng lợi. Việt Nam hiện có mạng lưới 18 hiệp định thương mại tự do theo số liệu được công bố trong phân tích của National Bureau of Asian Research. Tuy nhiên, thách thức không chỉ là thu hút thêm vốn đầu tư nước ngoài, mà còn là giúp doanh nghiệp nội địa tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Tại APEC 2027, Việt Nam có thể đề xuất chương trình hợp tác về số hóa thủ tục hải quan, truy xuất nguồn gốc hàng hóa và kết nối doanh nghiệp vừa và nhỏ với các tập đoàn đa quốc gia. Nếu được các thành viên ủng hộ, đây sẽ là một sáng kiến thực chất nhằm giảm chi phí thương mại và tăng khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng.
Thứ ba, về chuyển đổi năng lượng công bằng, Việt Nam có thể thúc đẩy một cơ chế kết nối vốn, công nghệ và nhu cầu chuyển đổi của các nền kinh tế đang phát triển. Cụ thể, Việt Nam có thể đề xuất một chương trình hợp tác APEC về tài chính chuyển đổi năng lượng, hiện đại hóa lưới điện và lưu trữ năng lượng, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp và người lao động thích ứng với quá trình chuyển đổi xanh. Điều này đặc biệt quan trọng vì chuyển đổi năng lượng không thể chỉ tập trung vào giảm phát thải; nó còn phải bảo đảm nguồn điện đáng tin cậy, chi phí hợp lý và khả năng tiếp cận công nghệ. Các ưu tiên về an ninh năng lượng và chuyển đổi công bằng cũng đã được Việt Nam nêu tại các cuộc thảo luận năng lượng APEC năm 2026.
Phóng viên: Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các siêu cường tại châu Á - Thái Bình Dương, việc đăng cai tổ chức APEC 2027 đòi hỏi Việt Nam phải thực hiện đường lối ngoại giao cây tre ra sao để vừa giữ vững lập trường độc lập, tự chủ, vừa đảm bảo sự tham gia đầy đủ và mang tính xây dựng của tất cả các nền kinh tế thành viên lớn?
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lương Tuấn Anh: Thật thú vị khi nhắc đến đường lối ngoại giao cây tre vì điều này cũng được quốc tế công nhận. Cụ thể như trong cuốn sách “Làm thế nào để giành chiến thắng trong một cuộc chiến thương mại” mà tôi đã nhắc ở trên, Việt Nam được ví như 1 chiếc ca nô trung lập, có khả năng thay đổi tốc độ và hướng đi rất nhanh (a neutral, nimble speedboat).
Theo tôi, để đăng cai APEC 2027 thành công trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc, Việt Nam cần vận dụng ngoại giao cây tre theo một nguyên tắc cốt lõi: kiên định về lợi ích và nguyên tắc, linh hoạt về phương thức, và chủ động tạo ra lợi ích chung để các bên cùng tham gia.
Tôi cho rằng điều này cần được thể hiện qua các cách làm cụ thể.
Thứ nhất, giữ vững nguyên tắc nhưng không biến APEC thành diễn đàn đối đầu giữa các cường quốc. Việt Nam cần duy trì lập trường độc lập, tự chủ, không để chương trình nghị sự APEC bị chi phối bởi cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc. Điều đó không có nghĩa là né tránh những khác biệt, mà là tập trung vào các lĩnh vực có khả năng đạt đồng thuận, như thương mại mở, chuỗi cung ứng bền vững, kinh tế số và chuyển đổi năng lượng.
"Theo tôi, để đăng cai APEC 2027 thành công trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc, Việt Nam cần vận dụng ngoại giao cây tre theo một nguyên tắc cốt lõi: kiên định về lợi ích và nguyên tắc, linh hoạt về phương thức, và chủ động tạo ra lợi ích chung để các bên cùng tham gia".
Chẳng hạn, thay vì yêu cầu các thành viên lựa chọn giữa những hệ sinh thái công nghệ cạnh tranh, Việt Nam có thể thúc đẩy các nguyên tắc về khả năng tương thích, an toàn dữ liệu và tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận công nghệ. Cách tiếp cận này vừa bảo vệ không gian chính sách của Việt Nam, vừa tạo cơ hội để cả Mỹ, Trung Quốc và các nền kinh tế khác đóng góp.
Thứ hai, thực hiện ngoại giao cân bằng thông qua lợi ích kinh tế cụ thể, chứ không chỉ thông qua tuyên bố ngoại giao. Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc đều có lợi ích kinh tế tại Việt Nam, nhưng lợi ích và ưu tiên của họ không hoàn toàn giống nhau. Việt Nam cần thiết kế chương trình nghị sự sao cho mỗi bên đều có lý do để tham gia.
Ví dụ, trong lĩnh vực chuỗi cung ứng, Việt Nam có thể thúc đẩy một chương trình hợp tác APEC về số hóa hải quan, truy xuất nguồn gốc và tăng khả năng tham gia của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đây là những lĩnh vực mà các nền kinh tế có thể hợp tác, ngay cả khi vẫn cạnh tranh trong công nghệ hoặc công nghiệp chiến lược.
Thứ ba, phát huy vai trò cầu nối của ASEAN và bảo đảm tính bao trùm của APEC.
APEC có 21 nền kinh tế thành viên và hoạt động trên nguyên tắc đồng thuận, với sự tham gia bình đẳng của các thành viên. Vì vậy, Việt Nam cần tham vấn sớm, lắng nghe những khác biệt và tránh để các sáng kiến chỉ phản ánh ưu tiên của những nền kinh tế lớn.
Việt Nam cũng cần phối hợp chặt chẽ với ASEAN để các sáng kiến về kinh tế số, kết nối và phát triển bền vững bổ trợ cho chương trình nghị sự của khu vực. Thành công không phải là thuyết phục tất cả các bên đồng ý với mọi đề xuất, mà là tìm được những lĩnh vực đủ lợi ích chung để cùng hành động.
Tóm lại, ngoại giao cây tre tại APEC 2027 không chỉ nên được hiểu là sự mềm dẻo trong quan hệ với các cường quốc. Giá trị thực sự của nó nằm ở khả năng giữ vững nguyên tắc, duy trì quan hệ với các đối tác khác nhau và biến những khác biệt chiến lược thành cơ hội hợp tác thực chất. Nếu làm được điều đó, Việt Nam vừa bảo vệ được tính độc lập, tự chủ, vừa nâng cao vai trò kiến tạo và đóng góp vào sự ổn định của khu vực.
Phóng viên: Với tư cách là một chuyên gia kinh tế tại Anh, Phó Giáo sư đánh giá như thế nào về việc Việt Nam chọn Đặc khu Phú Quốc làm tâm điểm sự kiện APEC 2027? Điều này phản ánh tư duy phát triển mới nào, và sự kiện sẽ tác động thế nào đến lòng tin của các tập đoàn đa quốc gia đối với môi trường pháp lý, hạ tầng và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Việt Nam?
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lương Tuấn Anh: Theo tôi, việc lựa chọn đặc khu Phú Quốc làm tâm điểm APEC 2027 phản ánh một tư duy phát triển mới: sử dụng sự kiện quốc tế để tạo cú hích hạ tầng, nâng cấp thể chế và đưa một địa phương trở thành điểm đến đầu tư có tầm vóc quốc tế. Tuy nhiên, thành công không chỉ nằm ở những công trình được xây dựng, mà còn ở niềm tin mà Việt Nam tạo dựng được với các nhà đầu tư sau sự kiện.
Tôi muốn nhấn mạnh ba khía cạnh.
Thứ nhất, Phú Quốc là phép thử cho mô hình phát triển dựa trên hạ tầng và kết nối quốc tế. Một ví dụ cụ thể là dự án mở rộng sân bay quốc tế Phú Quốc, với tổng vốn đầu tư được công bố là 22.000 tỷ đồng và mục tiêu nâng công suất lên 20 triệu hành khách mỗi năm. Cùng với trung tâm hội nghị APEC và các dự án giao thông, những khoản đầu tư này có thể tạo nền tảng dài hạn cho du lịch, dịch vụ và thu hút doanh nghiệp quốc tế. Điểm quan trọng là các công trình không nên chỉ phục vụ vài ngày hội nghị. Chúng cần giúp Phú Quốc giảm chi phí kết nối, cải thiện chất lượng dịch vụ và mở rộng cơ hội kinh doanh trong nhiều năm sau đó.
Thứ hai, APEC 2027 là cơ hội để Việt Nam chứng minh chất lượng môi trường pháp lý và năng lực thực thi. Đối với các tập đoàn đa quốc gia, hạ tầng hiện đại là điều kiện cần, nhưng chưa đủ. Họ còn quan tâm đến tính minh bạch của thủ tục đầu tư, khả năng dự đoán chính sách, tính nhất quán trong thực thi pháp luật và cơ chế bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 41/2026/QH16 về các cơ chế đặc thù tháo gỡ khó khăn cho dự án phục vụ APEC tại Phú Quốc. Đây là cơ hội để đẩy nhanh đầu tư, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu quan trọng: các cơ chế đặc thù phải được thực hiện minh bạch, có trách nhiệm giải trình và bảo đảm chất lượng công trình.
Thứ ba, Việt Nam cần biến Phú Quốc thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thay vì chỉ là một trung tâm du lịch và hội nghị. Chẳng hạn, Việt Nam có thể ưu tiên thu hút các doanh nghiệp quốc tế trong lĩnh vực công nghệ du lịch, dịch vụ số, năng lượng sạch và quản lý đô thị thông minh; đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia cung cấp công nghệ và dịch vụ cho các dự án này. Nếu các tập đoàn chỉ xây dựng khách sạn và cơ sở nghỉ dưỡng, hiệu ứng lan tỏa sẽ có giới hạn. Nhưng nếu họ đưa công nghệ, nhân lực chất lượng cao, hoạt động nghiên cứu và mạng lưới đối tác vào Phú Quốc, giá trị kinh tế sẽ bền vững hơn.
Tóm lại, APEC 2027 tại Phú Quốc vừa là cơ hội phát triển, vừa là một phép thử về năng lực quản trị của Việt Nam. Hạ tầng tốt có thể thu hút sự chú ý của nhà đầu tư; nhưng chính sự minh bạch, ổn định của môi trường pháp lý và khả năng tạo ra giá trị lâu dài mới quyết định liệu sự chú ý đó có chuyển thành niềm tin và dòng vốn đầu tư bền vững hay không.
Phóng viên: Từ các sự kiện ngoại giao lớn mà Anh đã chủ trì hoặc đúc rút từ kinh nghiệm quốc tế, theo Phó Giáo sư đâu là bài học cốt lõi để Việt Nam tối ưu hóa giá trị biểu tượng của APEC 2027, biến sự kiện này thành dấu mốc khẳng định vị thế và uy tín của một quốc gia năng động trên trường quốc tế?
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lương Tuấn Anh: Theo tôi, bài học cốt lõi là biến APEC 2027 từ một sự kiện ngoại giao thành bằng chứng về năng lực kiến tạo, quản trị và phát triển của Việt Nam. Giá trị biểu tượng chỉ thực sự bền vững khi cộng đồng quốc tế nhìn thấy những kết quả cụ thể, chứ không chỉ những hình ảnh ấn tượng trong vài ngày hội nghị.
Tôi cho rằng Việt Nam cần tập trung vào các việc sau.
Thứ nhất, tạo ra một dấu ấn ngoại giao có giá trị lâu dài. Bài học từ APEC 2017 tại Đà Nẵng là Việt Nam đã góp phần thúc đẩy Tuyên bố Đà Nẵng, với các ưu tiên về tăng trưởng bao trùm, hội nhập kinh tế, đổi mới sáng tạo và phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đặc biệt, Việt Nam đã thúc đẩy đối thoại giữa các nhà lãnh đạo APEC và toàn bộ 10 thành viên ASEAN, qua đó làm nổi bật vai trò trung tâm của ASEAN. Năm 2027, Việt Nam cần tiếp nối cách làm đó bằng một sáng kiến có tính thực tiễn, chẳng hạn chương trình hợp tác về kinh tế số và AI, với mục tiêu cụ thể, cơ chế triển khai và sự tham gia của nhiều nền kinh tế. Dấu ấn của Việt Nam nên được đo bằng những gì khu vực tiếp tục thực hiện sau hội nghị.
Thứ hai, biến hình ảnh quốc gia năng động thành niềm tin của nhà đầu tư. Một hội nghị được tổ chức tốt có thể tạo sự chú ý quốc tế, nhưng niềm tin đầu tư phụ thuộc vào những yếu tố sâu xa hơn: pháp luật minh bạch, thủ tục nhất quán, hạ tầng đáng tin cậy và khả năng thực thi cam kết. Vì vậy, các dự án tại Phú Quốc cần được nhìn nhận như một phép thử về năng lực quản trị. Nếu hạ tầng được hoàn thành đúng tiến độ, các dự án tuân thủ pháp luật và công trình tiếp tục phục vụ nền kinh tế sau APEC, Việt Nam sẽ có bằng chứng cụ thể để củng cố uy tín với các tập đoàn đa quốc gia.
Thứ ba, bảo đảm di sản của APEC mang lại lợi ích thực chất cho người dân và doanh nghiệp trong nước. Nếu lợi ích chỉ tập trung vào một số dự án lớn hoặc thời gian diễn ra hội nghị, giá trị lâu dài sẽ bị hạn chế. Ngược lại, nếu hạ tầng cải thiện khả năng kết nối, doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế, và người lao động có thêm cơ hội tiếp cận việc làm chất lượng cao, APEC sẽ tạo ra một di sản phát triển thực sự. Điều này cũng giúp hình ảnh Việt Nam trở nên thuyết phục hơn: không chỉ là một quốc gia tổ chức sự kiện quốc tế thành công, mà là một nền kinh tế biết chuyển cơ hội hội nhập thành lợi ích phát triển rộng khắp.
Tóm lại, theo tôi, giá trị biểu tượng lớn nhất của APEC 2027 không nằm ở quy mô hội nghị, mà ở những gì Việt Nam để lại sau khi hội nghị kết thúc. Một dấu ấn ngoại giao có sức lan tỏa, một môi trường đầu tư đáng tin cậy và những thành quả phát triển được người dân thụ hưởng sẽ là ba bằng chứng thuyết phục nhất để khẳng định vị thế và uy tín quốc tế của Việt Nam.
Phóng viên: Xin cảm ơn Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lương Tuấn Anh về cuộc trò chuyện thú vị này!
- Nội dung: Hà Anh/Báo Ảnh Việt Nam
- Ảnh: Thông Thiện/Báo Ảnh Việt Nam và Hữu Tiến/ Pv TTXVN tại Vương quốc Anh