Đằng sau những hạt muối trắng là mồ hôi của bao thế hệ diêm dân và một nghề thủ công lâu đời gắn bó mật thiết với biển cả, khí hậu và văn hóa ẩm thực Việt Nam.

Làm muối là một trong những nghề truyền thống vất vả nhất của người Việt. Điều đặc biệt của nghề này là niềm vui lại gắn liền với sự khắc nghiệt của thời tiết. Khi nhiều người tìm cách tránh nắng, diêm dân lại mong những ngày nắng gắt để muối nhanh kết tinh và đạt chất lượng tốt nhất.

Công việc thường bắt đầu từ lúc bình minh chưa lên và kéo dài đến giữa trưa, khi nhiệt độ trên đồng muối có thể lên tới 40 - 45°C. Nắng chiếu từ trên xuống, ánh sáng phản chiếu từ những ô ruộng muối trắng xóa hắt ngược lên mặt khiến làn da người làm muối luôn sạm đen. Chỉ một cơn mưa bất chợt cũng có thể cuốn trôi công sức của cả ngày lao động.

Nghề muối của người Việt thể hiện sự thích ứng khéo léo với điều kiện tự nhiên ở từng vùng miền. Ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ, nơi nắng không quá gay gắt quanh năm, người dân Ninh Bình, Thanh Hóa hay Nghệ An sử dụng kỹ thuật phơi cát. Nước biển được dẫn vào cát để muối bám quanh từng hạt cát nhỏ, sau đó lọc lấy phần nước mặn đậm đặc nhất rồi tiếp tục phơi trên ruộng đất. Hạt muối tạo ra có độ mịn và vị dịu, rất thích hợp cho nghề làm nước mắm truyền thống.

Trong khi đó, Nam Trung Bộ và Nam Bộ với khí hậu nhiều nắng và gió biển quanh năm lại phát triển phương pháp phơi nước. Tại các vùng nổi tiếng như Cà Ná, Hòn Khói (Khánh Hòa), Sa Huỳnh (Quảng Ngãi) và Bạc Liêu, nước biển được dẫn qua nhiều ô ruộng để cô đặc dần trước khi kết tinh thành những hạt muối to, trắng và khô.
Muối không chỉ là gia vị thiết yếu mà còn trở thành sản vật đặc trưng của nhiều địa phương. Muối Sa Huỳnh và muối Bạc Liêu đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, đồng thời góp phần tạo nên hương vị của những thương hiệu nước mắm nổi tiếng như Nam Ô, Phú Quốc và Phan Thiết.

Ngày nay, nhiều làng nghề đã ứng dụng công nghệ phơi bạt, phát triển muối hoa, muối dược liệu và kết hợp du lịch trải nghiệm. Những cánh đồng muối ở Sa Huỳnh hay Hòn Khói vì thế không chỉ là nơi sản xuất mà còn trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách và các nhiếp ảnh gia muốn khám phá vẻ đẹp lao động mộc mạc của vùng biển Việt Nam./.

Mỗi năm, đồng muối Hòn Khói (Khánh Hòa) cung cấp cho thị trường khoảng 30.000 tấn muối các loại. Ảnh: Tất Sơn/Báo Ảnh Việt Nam

Nghề làm muối ở Cà Mau hình thành và phát triển sớm, từ những năm đầu thế kỷ 20. Cà Mau được xem là “thủ phủ muối” của Việt Nam và là tỉnh có sản lượng muối lớn nhất nước. Năm 2020, nghề làm muối ở Cà Mau vinh dự được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Ảnh: Huỳnh Lâm

Diêm dân ở đồng muối Hòn Khói (Khánh Hòa) sản xuất mặt hàng muối tinh phục vụ xuất khẩu thị trường Nhật Bản. Ảnh: Tất Sơn/Báo Ảnh Việt Nam

Diêm dân Quất Lâm (Ninh Bình) đưa muối vào nhà bổi (nhà lợp bằng lá) để bảo quản. Ảnh: Việt Cường/Báo Ảnh Việt Nam

Cánh đồng muối Hòn Khói (Khánh Hòa) được xem là một địa điểm du lịch hấp dẫn với những núi muối trắng tinh, tạo nên vẻ đẹp đặc trưng cho vùng đất miền biển. Ảnh: Tất Sơn/Báo Ảnh Việt Nam

Niềm vui được mùa của diêm dân Hải Lý (Ninh Bình). Ảnh: Trần Thanh Giang/Báo Ảnh Việt Nam

Từ thời Pháp thuộc, muối Sa Huỳnh (Quảng Ngãi) đã trở thành một mặt hàng được người Châu Âu ưa chuộng, nên trong công cuộc khai thác thuộc địa, người Pháp đã huy động và đưa số lượng muối lớn về bản quốc. Ngày nay, diêm dân phường Phổ Thạch vẫn nhẫn nại kiên trì giữ gìn và phát huy nghề cổ của tiền nhân. Ảnh: Thông Thiện/Báo Ảnh Việt Nam

Cơ giới hóa trên cánh đồng muối Hòn Khói (Khánh Hòa). Ảnh: Công Đạt/Báo Ảnh Việt Nam

Công nhân của khu sản xuất muối Tân Tiến (Khánh Hòa) làm muối ớt tôm phụ vụ thị trường. Ảnh: Công Đạt/Báo Ảnh Việt Nam

Nghề làm muối ở Cà Mau hình thành và phát triển sớm, từ những năm đầu thế kỷ 20. Cà Mau được xem là “thủ phủ muối” của Việt Nam và là tỉnh có sản lượng muối lớn nhất nước. Năm 2020, nghề làm muối ở Cà Mau vinh dự được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Ảnh: Huỳnh Lâm