Một giáo viên mầm non với tình yêu dành cho những chất liệu mộc mạc của quê hương, bà Nguyễn Thị Vân đã bén duyên với “hạt ngọc trời” để rồi miệt mài thổi hồn tạo nên những bức tranh gạo mang đậm giá trị văn hóa. Trải qua hành trình 10 năm bền bỉ, những tác phẩm chứa đựng hồn quê ấy không chỉ chạm đến trái tim người yêu nghệ thuật trong nước mà còn vươn xa, gặt hái nhiều dấu ấn tự hào trên thế giới.

Thổi hồn vào “hạt ngọc trời”

Sinh ra và lớn lên tại vùng đất Sóc Sơn (Hà Nội) giàu truyền thống, cuộc sống hằng ngày của bà Nguyễn Thị Vân (49 tuổi) vốn gắn liền với sự nghiệp trồng người - một giáo viên mầm non. Từ chính những bài học giảng dạy trên lớp, khi bà hướng dẫn các em học sinh sáng tạo nên những sản phẩm thủ công, nghề thủ công nghệ thuật cứ thế tiếp tục được bà phát triển trở thành một phần trong cuộc sống của mình.

Bước ngoặt lớn đến vào năm 2016, khi bà Vân quyết định thực hiện bức tranh “chữ Tâm” đầu tiên để đóng góp vào buổi đấu giá gây quỹ tại trường mầm non xã Phù Lỗ - nơi cô công tác. Nhớ lại những ngày đầu đến với tranh gạo, bà tâm sự: “Đầu tiên có bất cập là mình chưa biết kỹ thuật như thế nào và hạt gạo rang ra sao”. Dù gặp phải những thiếu sót ban đầu nhưng từ từ nghiên cứu, tìm kiếm và tích luỹ kinh nghiệm, giờ đây, bà đã có được những bí quyết riêng để tạo nên được những bức tranh gạo tinh xảo đến khách hàng.

Hạt gạo có màu khác nhau phụ thuộc vào thời gian rang gạo. Ảnh: Đào Thảo 

Để hoàn thiện một bức tranh gạo đưa đến tay khách hàng, bà Nguyễn Thị Vân phải trải qua một quy trình lao động vô cùng khắt khe, tỉ mỉ và tốn rất nhiều thời gian. Công đoạn đầu tiên bắt đầu từ việc chuẩn bị nguyên liệu gồm gạo, gỗ, phác thảo chi tiết nội dung, tiếp đến là xếp chu vi các đường viền bằng keo sữa để định hình phom dáng. Thế nhưng, bước quan trọng và đòi hỏi nhiều kỹ thuật nhất chính là khâu tạo nền. Nói về độ khó của công đoạn này, bà Vân cho biết: “Bức tranh bao giờ cũng có điểm sáng, điểm tối theo luật xa gần. Người thợ muốn bức tranh có chiều sâu thì phải nhìn vào độ xa gần, sáng tối của hạt gạo để đưa vào nền”.

Loại gạo được bà Vân tin dùng là giống gạo Lài Thái sữa có hạt thon dài, chắc chắn, độ bóng cao và khi rang lên cho ra màu sắc rất sáng, tươi tắn. Để có được những bức tranh sinh động, người phụ nữ ấy đã tự mình mày mò và nghiên cứu thành công bảng màu lên tới 42 màu gạo khác nhau. Chia sẻ về bí quyết tạo màu, chị cười nói: “Cô rang theo thời gian: 40 phút được màu trắng, tầm 5 tiếng được màu nâu, màu trung bình này là 4 tiếng, còn màu đen như gạo cẩm là khoảng 7 tiếng”.

Mỗi hạt gạo rang lên đều đòi hỏi sự chuẩn xác tuyệt đối để khi kết hợp lại tạo thành một bức tranh với tổng thể hài hòa, thanh thoát mà không hề để lộ các khoảng hở trên tấm ván. Anh Quách Thức -  một vị khách quen thuộc của xưởng tranh Vân Quân chia sẻ cảm nhận: “Mỗi bức tranh chị đặt rất nhiều tâm huyết, không chỉ đẹp mắt, tinh xảo và đường nét chân thực về hình thức mà còn phù hợp với giá tiền”.

Khát vọng phát triển tranh gạo

Những nỗ lực suốt một thập kỷ qua đã kết trái khi sản phẩm tranh gạo của xưởng ngày càng chiếm trọn niềm tin từ các cơ quan, đơn vị lớn, được lựa chọn làm những món quà tặng ngoại giao và lưu niệm mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam. Từ Hội Liên hiệp Phụ nữ thành phố Hà Nội, Phòng Kinh tế, Phòng Văn hóa huyện Sóc Sơn, đến di tích văn hóa lịch sử lâu đời như Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Nhà tù Hỏa Lò đều lựa chọn tranh gạo của bà để làm quà lưu niệm.

Bà Nguyễn Thị Vân khéo léo tạo nên bức tranh gạo tại hoạt động triển lãm. Ảnh: NVCC

Hành trình ấy càng trở nên rực rỡ hơn khi đưa tinh hoa Việt Nam hội nhập. Kỷ niệm khắc sâu nhất trong cuộc đời làm nghề của bà Vân chính là chuyến công tác “mang chuông đi đánh xứ người” tại xứ sở Chùa Vàng - Thái Lan. Có sự hỗ trợ của Bộ Nông nghiệp bà có cơ hội để trưng bày và giới thiệu các sản phẩm thủ công mỹ nghệ tiêu biểu của Thủ đô, gian hàng tranh gạo của đoàn Việt Nam đã tạo nên một sức hút kỳ lạ với bạn bè quốc tế. Nhớ lại khoảnh khắc đầy tự hào đó, bà Vân hào hứng chia sẻ: “Cô rất vui và tự hào vì đại diện cho Hà Nội và Việt Nam mang thủ công mỹ nghệ  sang Thái Lan quảng bá và được họ ghi nhận”.

Không dừng lại ở đó, ngọn lửa đam mê của người phụ nữ Sóc Sơn vẫn luôn sục sôi những trăn trở về tương lai của nghề. Cô Vân đang ấp ủ những bước đi chiến lược mang tính đột phá: mở rộng mô hình không chỉ cung cấp tranh thành phẩm mà còn kinh doanh nguyên liệu, kết hợp xây dựng các không gian trải nghiệm văn hóa thực tế cho du khách. Đặc biệt, dự án kết hợp với khu du lịch tour đêm tại di tích đền Thánh Gióng Sóc Sơn đang được khẩn trương triển khai, hứa hẹn sẽ tạo nên một điểm hẹn văn hóa độc đáo, nơi du khách trong và ngoài nước không chỉ được chiêm ngưỡng mà còn trực tiếp tham gia vào từng công đoạn làm nên tranh gạo.

Hội phụ nữ, các cơ quan văn hóa lựa chọn tranh gạo của Bà Nguyễn Thị Vân làm quà. Ảnh: Đào Thảo

Nhờ sự hỗ trợ của Nhà nước cùng sự nhạy bén của bà Nguyễn Thị Vân đã đưa thương hiệu tranh gạo Việt Nam đến với Thái Lan. Ảnh: NVCC

Nhìn lại chặng đường 10 năm đã qua, thành quả ngày hôm nay của cô giáo mầm non Nguyễn Thị Vân không thể tách rời sự quan tâm, đồng hành và những chính sách hỗ trợ thiết thực từ Nhà nước cùng Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp. Từ việc tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn ưu đãi để mở rộng kinh doanh, cho đến việc bảo trợ, chắp cánh cho sản phẩm góp mặt tại các hội chợ thương mại lớn, trung tâm triển lãm quốc tế hay phố đi bộ Hà Nội. Tất cả đã trở thành bệ phóng vững chắc giúp thương hiệu tranh gạo của doanh nghiệp bà Vân phát triển và mở rộng hơn, lan tỏa tích cực hồn cốt văn hoá Việt giữa thời đại số./.

• Nội dung:  Quỳnh Anh, Đào Thảo
•  

https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/vuon-tam-hat-ngoc-viet-tai-vung-dat-thanh-giong-474827.html