Đẩy mạnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang mở ra động lực mới cho nông nghiệp Việt Nam. Từ đổi mới tư duy sản xuất, hình thành đội ngũ “nông dân số” đến thúc đẩy minh bạch chuỗi giá trị, Việt Nam đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp xanh, thông minh và bền vững.

Sử dụng máy bay không người lái để quản lí vùng trồng chuối xuất khẩu ở Gia Lai. Ảnh: Thanh Hòa/ Báo ảnh Việt Nam

Ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, tạo động lực quan trọng để nông nghiệp Việt Nam chuyển mình theo hướng hiện đại, xanh, thông minh và bền vững.

Sau nhiều thập kỷ phát triển, Việt Nam từ chỗ thiếu lương thực đã vươn lên trở thành một trong những quốc gia xuất khẩu nông, lâm, thủy sản hàng đầu thế giới. Nông nghiệp giữ vai trò “trụ đỡ” của nền kinh tế, đứng thứ hai Đông Nam Á và thứ 15 thế giới về xuất khẩu.

Trang trại sản xuất cây giống chất lượng cao của Công ty Red Pine ở Gia Lai. Ảnh: Thanh Hòa/Báo ảnh Việt Nam

 

Tuy nhiên, phía sau những con số ấn tượng vẫn là bài toán về giá trị gia tăng. Giá trị sản xuất trên mỗi nông dân Việt Nam vẫn ở mức thấp, dưới 1.000 USD. Nghị quyết số 57 được xem là lời giải cho những “điểm nghẽn” ấy khi đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ cách tiếp cận “xuất phát từ nghiên cứu” sang “xuất phát từ nhu cầu thực tiễn”, lấy doanh nghiệp và người nông dân làm trung tâm của đổi mới sáng tạo. 

Tinh thần này được Tổng Bí thư Tô Lâm (nay là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm) nhấn mạnh tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngành Nông nghiệp và Môi trường (12/11/2025): khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và dữ liệu phải trở thành động lực then chốt. Đưa khoa học - công nghệ vào trung tâm của sản xuất nông nghiệp, từ giống cây trồng - vật nuôi, công nghệ sinh học, tự động hóa, đến truy xuất nguồn gốc, logistics, thương mại số. Khuyến khích mô hình "nhà khoa học - doanh nghiệp - hợp tác xã - nông dân" cùng tham gia chuỗi giá trị; khuyến nông phải gắn với đồng ruộng, với cơ sở sản xuất, không dừng lại ở hô hào phong trào.

Phòng thí nghiệm tạo giống cây trồng chất lượng cao của Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên.
Ảnh: Thanh Hòa/Báo ảnh Việt Nam

Sản phẩm hoa tươi xuất khẩu được gắn nhãn QR truy xuất nguồn gốc. Ảnh: Thanh Hòa/Báo ảnh Việt Nam

 

Trên thực tế, quá trình chuyển đổi đang hình thành một thế hệ “nông dân số”. Nhiều điển hình cho thấy sức mạnh của khoa học công nghệ trong sản xuất nông nghiệp, như ông Hồ Quang Cua ở thành phố Cần Thơ với các giống lúa ST24, ST25; ông Chu Văn Sâm ở tỉnh Phú Thọ với mô hình chăn nuôi bò sữa cho doanh thu 1,2 tỷ đồng/năm; hay ông Nguyễn Chí Linh ở tỉnh Cà Mau với mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng đạt doanh thu tới 90 tỷ đồng/năm.

Song song với đó là làn sóng khởi nghiệp của thế hệ trẻ. Năm 2025 ghi nhận nhiều dự án ứng dụng AI dự báo sâu bệnh, quản lý trang trại bằng cảm biến, chăn nuôi tuần hoàn và phân tích dữ liệu lớn. Người nông dân ngày nay không chỉ dựa vào kinh nghiệm mà còn ra quyết định từ các chỉ số độ ẩm, nhiệt độ, dinh dưỡng hiển thị trên điện thoại thông minh. Một “văn hóa dữ liệu” đang dần hình thành trên đồng ruộng.
Một bước đột phá khác là truy xuất nguồn gốc. Việc số hóa dữ liệu đất đai, rừng và mã số vùng trồng giúp người tiêu dùng quốc tế có thể theo dõi toàn bộ hành trình của nông sản Việt Nam, từ khâu sản xuất đến chế biến. Sự minh bạch này là điều kiện quan trọng để nông sản Việt Nam vượt qua các hàng rào kỹ thuật của những thị trường khó tính.

Dây chuyền chế biến tôm xuất khẩu của Tập đoàn Thuỷ sản Minh Phú, Cà Mau. Ảnh: Vũ Sinh/TTXVN

Sinh viên Khoa Thuỷ sản (Học viện Nông nghiệp Việt Nam) nghiên cứu mô hình tàu đánh cá của ngư dân Khánh Hòa để tiếp cận thực tiễn nghề biển. Ảnh: Lê Đông – TTXVN

Để khoa học công nghệ thực sự thẩm thấu vào từng tấc đất, Nghị quyết số 57 thúc đẩy liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà doanh nghiệp. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo chính sách và hạ tầng số; doanh nghiệp đầu tư nguồn lực; còn giới khoa học giải quyết những bài toán cụ thể từ thực tiễn.

Các chuyên gia nông nghiệp Úc đi thực tế tìm hiểu và đánh giá về mô hình trồng cà phê đặc sản tại Đắk Lắk.
Ảnh: Thanh Hòa/Báo ảnh Việt Nam

Chiếc mũ truyền thống của người phụ nữ Hà Nhì ở Sì Lở Lầu cũng mang nhiều nét đặc sắc. Ảnh: Thanh Giang/Báo ảnh Việt Nam

Cà Mau hiện là địa phương có diện tích nuôi tôm lớn nhất cả nước, đạt hơn 424.000 ha, chiếm khoảng 40% tổng diện tích nuôi tôm cả nước; sản lượng mỗi năm ước đạt 566.000 tấn, kim ngạch xuất khẩu khoảng 2,3 tỷ USD (tương đương gần 50% kim ngạch xuất khẩu tôm của cả nước).
Ảnh: Vũ Sinh/TTXVN

Tại Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố, các nhà khoa học đã hiện thực hóa Nghị quyết số 57 bằng việc ứng dụng IoT để điều khiển tiểu khí hậu trong nhà màng. Hệ thống tưới chính xác kết hợp cung cấp dinh dưỡng tự động giúp cây trồng “ăn đúng, ăn đủ”, giảm lãng phí và hạn chế ô nhiễm môi trường.

Từ tinh thần Nghị quyết số 57 có thể thấy, khi tư duy được đổi mới, điểm nghẽn được tháo gỡ và công nghệ được trao tận tay người nông dân, nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước cơ hội bứt phá mạnh mẽ để trở thành một nền nông nghiệp hiện đại, xanh và bền vững./.

Bài: Thanh Hòa - Ảnh: Thanh Hòa/Báo ảnh Việt Nam/TTXVN

https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/viet-nam-huong-toi-nen-nong-nghiep-xanh-thong-minh-va-ben-vung-452578.html