Trong bối cảnh các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ diễn biến phức tạp với nhiều phương thức ngày càng tinh vi, cũng như nhiều nước trên thế giới, Việt Nam kiên quyết chống, xử lý nghiêm các vi phạm sở hữu trí tuệ. Đây vừa là ưu tiên cao, vừa là chủ trương, chính sách xuyên suốt của Việt Nam nhằm xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, minh bạch và chuyển đổi mô hình tăng trưởng lấy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số làm động lực chính.

Ngày 1/5, trả lời câu hỏi của phóng viên đề nghị cho biết phản ứng của Việt Nam trước việc Hoa Kỳ xác định Việt Nam là “quốc gia nước ngoài ưu tiên” trong Báo cáo đánh giá thường niên về tình hình bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ trên phạm vi toàn cầu, Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng nêu rõ:

Thời gian qua, Việt Nam luôn hết sức nỗ lực trong bảo vệ sở hữu trí tuệ, cả trong hoàn thiện hệ thống quy định, nâng cao nhận thức của người dân, tăng cường hợp tác quốc tế với Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới (WIPO), Hoa Kỳ và nhiều nước khác; kiên quyết chống, xử lý nghiêm các vi phạm sở hữu trí tuệ. Đây vừa là ưu tiên cao, vừa là chủ trương, chính sách xuyên suốt của Việt Nam nhằm xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, minh bạch và chuyển đổi mô hình tăng trưởng lấy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số làm động lực chính.

Quốc hội thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025. Ảnh: TTXVN

Sở hữu trí tuệ luôn là ưu tiên trong chính sách phát triển của Việt Nam

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo, Việt Nam xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là ba trụ cột chiến lược để đưa đất nước vươn lên trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, khi đất nước tròn 100 năm tuổi. Trong cả ba trụ cột này, sở hữu trí tuệ đóng vai trò then chốt của chiến lược đổi mới sáng tạo quốc gia, bởi nó không chỉ là công cụ pháp lý tạo ra môi trường minh bạch, thuận lợi mà còn là động lực tinh thần thúc đẩy các nhà sáng chế, doanh nghiệp và cả cộng đồng có thể an tâm sáng tạo, đóng góp và phát triển cho quốc gia.

Vì vậy, Việt Nam đang nỗ lực hoàn thiện cơ chế chính sách, đẩy mạnh cải cách thể chế, hiện đại hoá quy trình xử lý đơn, tăng cường phổ biến kiến thức về sở hữu trí tuệ, biến sở hữu trí tuệ trở thành công cụ đắc lực giúp doanh nghiệp bảo hộ tài sản trí tuệ, xây dựng thương hiệu, nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút đầu tư.

Việt Nam hợp tác với WIPO trong công tác nâng cao năng lực quản lý sở hữu trí tuệ. Ảnh: TTXVN 

Bên cạnh đó, nhiều sáng kiến hợp tác quốc tế, trong đó có WIPO, cũng đang được triển khai nhằm giúp Việt Nam tiếp cận các mô hình quản lý sở hữu trí tuệ tiên tiến, thúc đẩy thương mại hóa tài sản trí tuệ và khơi thông dòng chảy sáng tạo trong xã hội.

Thực tế cũng cho thấy, quyền sở hữu trí tuệ đang được cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam sử dụng ngày càng chủ động, đặc biệt trong chiến lược phát triển thương hiệu và mở rộng thị trường quốc tế.

Hiện nay, cả nước có gần 1 triệu nhãn hiệu được đăng ký, trong đó là phần lớn các doanh nghiệp trong nước. Nhiều thương hiệu nội địa nổi tiếng như Vinamilk, Viettel, Trung Nguyên… đã đăng ký quyền sở hữu trí tuệ tại các thị trường quốc tế như Mỹ, EU, Nhật Bản để mở rộng kinh doanh và phòng ngừa tranh chấp.

Việc sử dụng hiệu quả quyền sở hữu trí tuệ như nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, kiểu dáng công nghiệp… không chỉ góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, mà còn là giúp bảo vệ nguồn gốc xuất xứ, uy tín, bản sắc doanh nghiệp, địa phương trong môi trường toàn cầu hóa.

Việt Nam tham gia Hội nghị Nhóm công tác ASEAN về Hợp tác Sở hữu trí tuệ lần thứ 78 (AWGIPC 78) tại Bali (Indonesia) nhằm đánh giá kết quả hợp tác sở hữu trí tuệ giai đoạn trước và định hình chiến lược mới cho giai đoạn 2026–2030. Ảnh: Đỗ Quyên –TTXVN 

Không ngừng hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả thực thi

Trong thời gian qua, hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ của Việt Nam đã có bước phát triển đáng kể. Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 là nền tảng pháp lý quan trọng, lần đầu tiên thiết lập khung khổ tương đối đầy đủ cho việc xác lập, bảo hộ và thực thi quyền.

Từ đó đến nay, luật này đã nhiều lần được sửa đổi, bổ sung vào các năm 2009, 2019, 2022 và gần đây nhất là năm 2025. Các lần sửa đổi đều theo hướng tiệm cận chuẩn mực quốc tế, đồng thời phản ánh những thay đổi nhanh chóng của môi trường kinh tế, công nghệ.

Việt Nam tăng cường phổ biến kiến thức về bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ cho người dân và doanh nghiệp. Ảnh: TTXVN  

Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025 được đánh giá là bước tiến quan trọng khi tập trung vào cải cách thủ tục hành chính và thúc đẩy chuyển đổi số.

Theo đó, thời gian xử lý đơn sở hữu công nghiệp được rút ngắn đáng kể. Đặc biệt, Luật đã bổ sung cơ chế thẩm định nhanh nội dung đơn đăng ký sáng chế, nhãn hiệu chỉ trong thời hạn 3 tháng đối với một số trường hợp, một cơ chế mà không nhiều quốc gia áp dụng.

Một điểm đáng chú ý nữa trong Luật sửa đổi năm 2025 là việc mở rộng phạm vi bảo hộ sang các đối tượng mới, bao gồm cả sản phẩm phi vật lý như giao diện đồ họa, biểu tượng số, hay kiểu dáng của phần không tách rời sản phẩm. Đáng chú ý hơn, lần đầu tiên các vấn đề liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) được đề cập rõ ràng trong luật.

Song song với công tác tuyên truyền, Việt Nam cũng đẩy mạnh công tác kiểm tra, kiểm soát và xử lý nghiêm các hành vi gian lận thương mại, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Ảnh: TTXVN 

Song song với hoàn thiện thể chế, Việt Nam cũng đẩy mạnh công tác thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Các cơ quan chức năng từ trung ương đến địa phương đã tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm, đặc biệt trong các lĩnh vực nhạy cảm như thương mại điện tử, hàng giả, hàng nhái.

Đáng chú ý, Việt Nam đã thành lập tòa án chuyên trách về sở hữu trí tuệ tại Hà Nội và Tp. Hồ Chí Minh, góp phần nâng cao tính chuyên môn và hiệu quả giải quyết tranh chấp.

Trên cơ sở bổ sung thêm các chế tài dân sự, Luật sửa đổi năm 2025 cho phép tòa án áp dụng các biện pháp mạnh như buộc gỡ bỏ, chặn truy cập nội dung vi phạm trên không gian mạng, hoặc tạm thời vô hiệu hóa tài khoản, ứng dụng liên quan.

Những nỗ lực về cải cách thể chế và thực thi quyền sở hữu trí tuệ trong thời gian qua đã mang lại kết quả tích cực. Giai đoạn 2021–2025, Việt Nam tiếp nhận hơn 423.000 đơn sở hữu công nghiệp, tăng hơn 26% so với giai đoạn trước. Số đơn được xử lý đạt hơn 436.000, tăng gần 70%, trong khi số văn bằng bảo hộ được cấp vượt 255.000, tăng hơn 55%. Riêng năm 2025, Việt Nam đã xử lý hơn 250.000 đơn sở hữu công nghiệp và cấp hơn 83.000 văn bằng. Trong đó, số đơn đăng ký sáng chế trong nước tăng 36%, còn số văn bằng được cấp tăng hơn 134%. Điều đó cho thấy việc thực thi quyền sở hữu trí tuệ của Việt Nam đang chuyển biến hết sức tích cực.

Các sản phẩm gian lận thương mại, vi phạm bản quyền, quyền sở hữu trí tuệ được trưng bày công khai để người dân, doanh nghiệp có thể nắm bắt kịp thời. Ảnh: TTXVN 

Thực tế cho thấy, các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn còn diễn biến phức tạp với nhiều phương thức ngày càng tinh vi. Tuy nhiên, đây là thách thức phổ biến, không chỉ riêng tại Việt Nam mà cả trong khu vực và trên thế giới. Điều cần nhìn nhận là Việt Nam luôn chủ trương kiên quyết chống và xử lý nghiêm các vi phạm về sở hữu trí tuệ; thể chế chính sách về sở hữu trí tuệ của Việt Nam đang ngày càng hoàn thiện; năng lực xử lý và thực thi cũng được nâng lên, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể và tạo nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, hướng tới một mô hình tăng trưởng minh bạch, bền vững, phù hợp với những giá trị chuẩn mực mà toàn cầu đang hướng tới./.

• Bài: Thanh Hòa - Ảnh: TTXVN

https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/viet-nam-chu-truong-xu-ly-nghiem-cac-vi-pham-ve-so-huu-tri-tue-444191.html