Thạch Hãn là một trong những con sông lớn nhất và nằm ở phía Nam tỉnh Quảng Trị. Con sông này có độ dốc lớn từ Tây sang Đông, lưu tốc dòng chảy lớn nên khi có mưa lớn dài ngày ở thượng nguồn là có lũ lớn và lên rất nhanh.

Mực nước lúc 4 giờ ngày 14/9/2026 trên sông Thạch Hãn đo được tại trạm Thạch Hãn là 5,9m, dưới báo động 3 là 0,1m. Ảnh: Tường Vi - TTXVN

Những ngày qua, phía Nam tỉnh Quảng Trị có mưa to đến rất to khiến lũ trên sông Thạch Hãn dâng cao. Đêm 13/9, lũ trên sông Thạch Hãn đã vượt báo động 3 là 0,37m, gây ngập lụt vùng hạ lưu. Đến sáng sớm 14/9, lũ trên sông Thạch Hãn đang xuống chậm nhưng vẫn còn cao, khi ở dưới báo động 3 chỉ 0,1m khiến nhiều khu dân cư thấp trũng ven sông vẫn bị ngập lụt.

Ghi nhận của phóng viên sáng 14/9 ở vùng thấp trũng hạ lưu sông Thạch Hãn, Quốc lộ 49C từ Bồ Bản đến phương Quảng Trị nước ngập sâu khoảng 45cm. Nhiều tuyến đường giao thông, khu dân cư vùng trũng thấp các xã Ái Tử, Triệu Bình, Triệu Phong… còn bị ngập khiến việc đi lại gặp khó khăn, học sinh phải nghỉ học.

Ở những khu dân cư thấp trũng, chỉ cần mưa lớn kết hợp nước sông Thạch Hãn dâng là nhiều tuyến đường, khu vực sản xuất và nhà dân có nguy cơ bị ngập. Bởi vậy, kinh nghiệm được người dân truyền cho nhau qua nhiều năm là phải chủ động trước khi lũ đến. “Phòng lũ quan trọng nhất là phải biết nước đang lên như thế nào. Nếu đợi nước vào sân mới chuyển đồ thì đã muộn”, ông Lê Bá Văn, Trưởng thôn Nam Long, xã Ái Tử - địa phương ở ven sông Thạch Hãn chia sẻ.

Từ kinh nghiệm đó, mỗi khi có thông tin về mưa lớn, lũ trên sông, các gia đình lập tức kiểm tra lại nhà cửa, tài sản và phương tiện. Những vật dụng quan trọng được đưa lên cao; xe máy, ô tô được di chuyển đến nơi an toàn; lương thực, nước uống, thuốc men, đèn pin, pin dự phòng được chuẩn bị sẵn. Trong mỗi gia đình, những vật dụng thiết yếu được bố trí ở vị trí dễ lấy. Giấy tờ quan trọng được bảo quản trong túi chống nước. Các thiết bị điện được chủ động ngắt khi nước có nguy cơ tràn vào nhà. Những tài sản có giá trị được kê cao hoặc chuyển đến nơi an toàn.

Nhà nào có gia súc, gia cầm cũng chủ động đưa vật nuôi đến khu vực cao ráo. Những hộ nuôi cá, sản xuất nông nghiệp ven sông tranh thủ thu hoạch sớm những sản phẩm có thể thu hoạch, hạn chế thiệt hại. Với những gia đình có thuyền, ghe hoặc phương tiện đường thủy, việc kiểm tra dây neo, động cơ, áo phao cũng được thực hiện trước lũ về.

Hộ bà Lê Thị Thật, thôn Nam Long, xã Ái Tử làm nghề chăn nuôi lợn và nuôi bò quanh năm. Ở ven sông Thạch Hãn, từ tháng 9 – 12 hàng năm thường xảy ra vài cơn lũ; trong đó, có cả lũ đặt biệt lớn. Thế nhưng những chuồng nuôi lợn, nuôi bò của gia đình bà Thật ít bị thiệt hại. Bà Thật chia sẻ kinh nghiệm, trước khi nuôi lợn, nuôi bò số lượng lớn, gia đình đã làm chuồng kiên cố cao hơn mặt đất khoảng 1,5m để lũ lớn cũng không bị ngập lụt. Tiếp theo là chuẩn bị thức ăn cho lợn, bò khi lụt dài ngày. Khi gặt xong lúa Hè Thu, gia đình thu gom rơm rồi phơi khô bảo quản nơi cao ráo, làm thức ăn dự trữ cho bò trong những ngày lụt và mùa đông. Với thức ăn cho đàn lợn, gia đình tích trữ nhiều rau, cây chuối và thức ăn công nghiệp.

Mô hình xây dựng chuồng trại chăn nuôi trên cao, thiết kế kiên cố nhằm bảo vệ đàn gia súc, gia cầm khỏi bị lũ cuốn trôi hoặc ngập lụt đã và đang nhân rộng khắp các xã, phường ven sông Thạch Hãn như Triệu Phong, Ái Tử, Triệu Bình, Quảng Trị…

Đặc biệt, người dân có nhà ở khu vực thấp trũng ven sông Thạch Hãn thường xác định trước nơi tránh trú khi cần thiết. Người già, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và những người sức khỏe yếu được ưu tiên di chuyển trước. Đó chính là cách “đi trước một bước” để giảm rủi ro khi thiên tai xảy ra. Những thao tác tưởng như đơn giản nhưng nếu được thực hiện sớm sẽ giúp người dân giảm đáng kể áp lực khi lũ bất ngờ dâng cao.

Ông Trương Quang Lê, xã Triệu Bình, một địa phương ven sông Thạch Hãn chia sẻ, khi xây dựng nhà ở, người dân vùng thấp trũng ven sông ưu tiên sự chắc chắn kiên cố lên đầu tiên, để tránh thiệt hại khi có lụt lớn và bão. Tiếp đến, nếu xây dựng nhà cấp 4 thì luôn có một gian được xây dựng cao hơn 2-3m, so với các gian còn lại. Khi có lụt lớn cả gia đình di chuyển lên gian cao nhất trong nhà, để đảm bảo an toàn.

Mô hình nhà văn hóa cộng đồng tránh lũ cũng phát huy hiệu quả khi ứng phó với lũ lớn. Tại xã Ái Tử, nhiều nhà văn hóa cộng đồng tránh lũ đã được xây dựng. Tại thôn Nam Long, xã Ái Tử nhà văn hóa cộng đồng tránh lũ được xây dựng với kinh phí 2,5 tỷ đồng do các doanh nghiệp tài trợ, sức chứa hơn 200 người, giúp người dân yên tâm có chỗ tránh trú khi mùa mưa lũ về. Nhà văn hóa cộng đồng tránh lũ thôn Trà Liên Tây cũ, xã Ái Tử là điểm tránh lũ an toàn cho người dân, khi sông Thạch Hãn có lũ lớn.

Kinh nghiệm của người dân sinh sông ven sông Thạch Hãn cho thấy, cảnh báo lũ sớm chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành hành động sớm. Tại các khu dân cư ven sông Thạch Hãn, thông tin về mưa lũ thường được chia sẻ nhanh chóng. Khi một gia đình phát hiện nước dâng bất thường, thông tin được báo cho hàng xóm; các nhóm liên lạc cộng đồng trở thành kênh cảnh báo hữu hiệu. Người dân theo dõi thông tin từ chính quyền, cơ quan phòng chống thiên tai, đồng thời quan sát thực tế mực nước tại địa phương để chủ động điều chỉnh phương án.

Trong những thời điểm nước lên nhanh, tinh thần tương trợ càng được phát huy. Những gia đình có người già, người neo đơn hoặc hoàn cảnh khó khăn được hàng xóm quan tâm, hỗ trợ di chuyển tài sản, đưa người đến nơi an toàn. Đây là “mạng lưới cảnh báo” đặc biệt hiệu quả, bởi thông tin được truyền đi nhanh và sát với từng khu dân cư.

Phòng, chống lũ hiệu quả cũng không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm của người dân, mà cần sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền và cộng đồng. Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Triệu Bình Nguyễn Thành Vũ chia sẻ, khi có dự báo mưa lớn, nguy cơ lũ, chính quyền nhanh chóng thông tin đến từng khu dân cư; rà soát những điểm có nguy cơ ngập sâu, chia cắt; chuẩn bị lực lượng, phương tiện và địa điểm sơ tán. Ở những vùng thấp trũng ven sông Thạch Hãn, phương châm “4 tại chỗ” càng có ý nghĩa thực tế. Khi tình huống xảy ra, lực lượng tại chỗ phải nắm chắc địa bàn, biết hộ nào cần hỗ trợ trước, tuyến đường nào có nguy cơ bị chia cắt và khu vực nào có thể làm nơi tránh trú./.

https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/tin-van/ung-pho-tu-som-kinh-nghiem-hay-chong-lu-cua-nguoi-dan-ven-song-thach-han-467166.html