Tính đến hết đầu năm 2026, “những chiến binh thầm lặng” của Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm đã phát triển được 30 khung ươm trồng san hô phục vụ đắc lực cho việc trồng phục hồi thành công 165 ha diện tích rạn san hô bị hư hại. Đặc biệt, các cán bộ và nhà khoa học của Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm đã tiến hành thành công việc trồng mới 146 ha diện tích rạn san hô ở khu vực biển Cù Lao Chàm, nâng tổng diện tích các rạn san hô ở đây lên 311 ha diện tích mặt nước.
Trên một chiếc thuyền được trang bị các phương tiện lặn biển chuyên nghiệp, Huỳnh Đức đưa chúng tôi đến Mũi Đá Trắng, nơi được mệnh danh là “thiên đường dưới đáy biển” ở Cù Lao Chàm, để tham quan vẻ đẹp huyền ảo của những rạn san hô. Rạn san hô ở Mũi Đá Trắng rộng khoảng 30ha, là điểm lặn ngắm san hô lý tưởng nhất ở Cù Lao Chàm. Dưới độ sâu chừng 5 mét, qua chiếc kính lặn, ẩn hiện trong làn nước trong xanh là cả một thế giới đầy màu sắc của các loài động, thực vật biển, trông như chốn thủy cung huyền bí.
Ngồi bên mạn thuyền, cúi nhìn chăm chú vào những rạn san hô ẩn hiện trong làn nước biển trong xanh, Huỳnh Đức tâm sự: “Bỏ được nghề khai thác san hô nung vôi chuyển sang làm công tác bảo tồn biển, tôi như trả được món nợ với biển của quê hương. Ở Khu bảo tồn biển này, chúng tôi đã làm hồi sinh những rạn san hô tuyệt đẹp, giúp Cù Lao Chàm trở thành một điểm du lịch lặn ngắm san hô hấp dẫn nhất ở Việt Nam”.
Từ giữa năm 2019, BQL Khu bảo tồn biển đã thực hiện giám sát nhanh trên hiện trường và phát hiện 2 khu vực có san hô cứng mọc, hồi sinh và phát triển tương đối tốt tại nền các bờ kè bê tông tại Cù Lao Chàm. Việc san hô hồi sinh tại các khu vực vốn chịu nhiều tác động từ các công trình đang xây dựng được xem là tín hiệu đáng mừng cho thấy môi trường và chất lượng nước biển ở Cù Lao Chàm đang từng bước được cải thiện.
Vào mùa hè, trung bình ngày hơn 3.500 khách nước ngoài ra Cù Lao Chàm tắm biển và lặn ngắm san hô. Vì thế, cứ theo như cách tính đơn giản của Huỳnh Đức thì mỗi người dân trên đảo phục vụ hơn một du khách nên nguồn thu nhập chắc chắn sẽ cao hơn nhiều so với nghề đi biển như trước đây.
Bảo vệ “Lồng ấp nở” cho các loài thủy sản
Theo Ban quản lý Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm, các vệt san hô lớn với vai trò như "một lồng ấp nở" cho các thủy hải sản, trong đó có nhiều loài lần đầu được tìm thấy trong vùng biển Việt Nam. Khoảng chục năm năm gần đây, trước thực trạng nhức nhối về rác thải đại dương đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái biển Cù Lao Chàm. Rác biển đang từng bước xâm hại đến những rạn san hô mà công sức của Đội tuần tra kiểm soát biển đã tiến hành gần 20 năm trời mới được hồ sinh. Nguyễn Thị Hồng Thúy, nữ cán bộ trẻ có nhiều năm công tác tại Phòng tuần tra kiểm soát của Ban quản lí Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm cho biết, những loại rác thải này có sức tàn phá rất lớn đến sự phát triển của rạn san hô, thảm cỏ biển và cả loài rùa biển. Đây đều là những đối tượng có giá trị đặc biệt mà Khu Bảo tồn đang đầu tư công sức, tiền của để nghiên cứu bảo vệ.
Những rạn san hô tuyệt đẹp dưới biển Cù Lao Chàm là địa địa du lịch lặn ngắm san hô lý tưởng và vùng là nơi bảo tồn các loại ghen thủy sản quý hiểm, đặc hữu làm nên sự đa dạng sinh học của biển Việt Nam. Ảnh: Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm
Chương trình đã nhận được sự ủng hộ nhiệt tình của các tình nguyện viên, vốn là người dân sinh sống trên đảo. Trong một thời gian dài, lực lượng bảo tồn biển cùng với đông đảo tình nguyện viên đã thực hiện dọn vệ sinh đáy biển, lặn tìm bắt sao biển gai, một loại thiên địch nguy hại, tàn phá san hô rất nhanh tại Bãi Tra, Bãi Nần, Bãi Xếp và Bãi Bắc. Ngoài ra, lực lượng tình nguyện còn tiến hành thu gom lưới bị hỏng, dây cước, bao tải, chất thải chìm dưới đáy biển nơi các loài san hô sinh sống nhằm có những đánh giá kịp thời, chính xác, đưa ra các giải pháp cụ thể bảo vệ sự phát triển tốt cho hệ sinh thái biển, các rạn san hô, các loại tôm cá.
Ông Nguyễn Văn Vũ – Phó Giám đốc BQL Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm cho biết: “Chúng tôi đã phối hợp tổ chức thu gom rác thải, giám sát vùng biển theo bộ công cụ hướng dẫn của Liên minh Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN). Sắp tới, chương trình sẽ tiếp tục được thực hiện hằng năm nhằm giảm thiểu rác thải nhựa đại dương góp phần bảo tồn hệ sinh thái, đa dạng sinh học”.
Thấy người dân trên đảo hưởng ứng nhiệt tỉnh, Ban quản lý Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm đã phối hợp và nhóm Hành động vì môi trường biển duy trì định kỳ công việc dọn rác dưới đáy biển trong những năm tiếp theo.
Từ năm 2021 đến nay, vùng biển Cù Lao Chàm cho biết có sự xuất hiện của đàn cá heo lên đến cả trăm con trên vùng biển Cửa Đại rồi vui đùa với du khách. Qua quan sát đoạn clip ghi lại cảnh đàn cá heo bơi tung đang lan truyền trên mạng xã hội thì có thể khẳng định rằng đàn cá heo này thuộc họ Delphinidae. Đây là loài lớn thứ 3 của họ cá heo đại dương với chiều dài khoảng 1 m và cân nặng dao động từ 40 - 50 kg. Sự xuất hiện của đàn cá heo là một tín hiệu tích cực. Điều này cho thấy môi trường vùng biển thuộc khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm đang được bảo tồn tốt. Hệ sinh thái ở đây chắc chắc đang hết sức đa dạng. Bởi lẽ, theo thuộc tính, cá heo thường di chuyển theo các con mồi và thức ăn của chúng thường là những loại cá nhỏ.
Việc đàn cá heo lại xuất hiện tại vùng biển Cù Lao Chàm cho thấy có một sự trùng hợp đến kỳ lạ, bởi cả hai địa phương đều có hệ sinh thái đa dạng, phong phú là khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm và Vườn Quốc gia Côn Đảo.
Khi tôi đứng trên bờ biển Cù Lao Chàm vào chiều tối, nhìn mặt trời lặn xuống biển, làm cho toàn bộ bầu trời và biển trở thành màu cam vàng, tôi nghĩ rằng đây chính là hy vọng cho bảo vệ môi trường tại Việt Nam. Rạn san hô Cù Lao Chàm đã được phục hồi thành công nhờ sự kết hợp giữa khoa học, công nghệ và sự tham gia của cộng đồng, theo đúng tinh thần của Nghị quyết 57 -NQ/TW./.
- Nội dung: Thu Hiền/Báo ảnh Việt Nam
- Ảnh: Thông Thiện, Tất Sơn/Báo ảnh Việt Nam và Tư liệu Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm