Giữa những dãy núi đá trùng điệp của xã Lùng Tám, tỉnh Tuyên Quang, nghề dệt lanh truyền thống của đồng bào dân tộc Mông vẫn được gìn giữ và phát triển qua nhiều thế hệ. Đằng sau những tấm thổ cẩm rực rỡ sắc màu là câu chuyện về tinh thần đoàn kết, sự chung sức của cộng đồng trong bảo tồn di sản văn hóa, phát triển kinh tế và xây dựng cuộc sống ngày càng ấm no.
Nằm giữa thung lũng được bao bọc bởi núi non hùng vĩ, bên dòng sông Miện, làng dệt lanh Lùng Tám từ lâu nổi tiếng với nghề thủ công độc đáo của phụ nữ Mông. Trong những nếp nhà mộc mạc, hình ảnh người phụ nữ cần mẫn bên khung cửi, đôi tay thoăn thoắt se sợi, dệt vải đã trở thành nét đẹp bình dị của đời sống vùng cao. Với đồng bào Mông, vải lanh không đơn thuần là chất liệu may mặc mà còn gắn liền với phong tục, tín ngưỡng và những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Hợp tác xã lanh Lùng Tám, xã Lùng Tám, tỉnh Tuyên Quang, là nơi gìn giữ, phát triển nghề dệt lanh truyền thống của đồng bào dân tộc Mông, đồng thời phục vụ du khách tham quan, trải nghiệm.
Để tạo ra một tấm vải lanh hoàn chỉnh, người thợ phải trải qua quy trình sản xuất công phu với 41 công đoạn, chủ yếu thực hiện bằng phương pháp thủ công. Từ những cây lanh được trồng trên nương, người dân thu hoạch, phơi khô, tước lấy phần vỏ, nối và se thành những sợi dài, đều nhau. Sợi lanh tiếp tục được xử lý, luộc, giặt, làm mềm trước khi đưa lên khung cửi để dệt thành vải. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự kiên trì, khéo léo và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm.
Đặc biệt, một trong những kỹ thuật tạo nên nét riêng của vải lanh Lùng Tám là nghệ thuật vẽ hoa văn bằng sáp ong kết hợp nhuộm chàm. Người thợ sử dụng dụng cụ chuyên dụng chấm sáp ong nóng chảy lên mặt vải, tỉ mỉ tạo thành các họa tiết hình học, đường nét và hoa văn truyền thống. Khi tấm vải được đưa vào nhuộm chàm, những phần phủ sáp sẽ không bắt màu. Sau khi loại bỏ lớp sáp, các họa tiết dần hiện lên trên nền vải xanh chàm đặc trưng. Cùng với kỹ thuật thêu và ghép vải màu, những tấm lanh mộc mạc trở thành sản phẩm thổ cẩm thủ công giàu tính thẩm mỹ, thể hiện sự sáng tạo và đôi bàn tay tài hoa của người phụ nữ Mông.
Góp phần quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển nghề truyền thống là Hợp tác xã lanh Lùng Tám, được thành lập năm 2001, gắn liền với tâm huyết của nghệ nhân Vàng Thị Mai. Từ chỗ nghề dệt chủ yếu phục vụ nhu cầu sinh hoạt trong gia đình, hợp tác xã đã từng bước tổ chức sản xuất, tập hợp những người phụ nữ có chung niềm đam mê với nghề truyền thống, cải tiến mẫu mã và mở rộng thị trường tiêu thụ. Đây không chỉ là mô hình phát triển kinh tế mà còn là nơi gắn kết cộng đồng, tạo điều kiện để các thành viên cùng chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ nhau trong sản xuất và truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ.
Bên cạnh những bộ trang phục truyền thống, các nghệ nhân còn sáng tạo nhiều sản phẩm như túi xách, khăn quàng, ví, vỏ gối, đồ trang trí và quà lưu niệm, đáp ứng thị hiếu ngày càng đa dạng của người tiêu dùng. Từ sự chung sức của các thành viên, nghề dệt lanh từng bước chuyển mình từ hoạt động sản xuất nhỏ lẻ trong mỗi gia đình thành sản phẩm hàng hóa có giá trị, góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập và cải thiện đời sống người dân địa phương.
Điểm đặc biệt của làng nghề Lùng Tám hiện nay là sự kết hợp giữa bảo tồn nghề truyền thống với phát triển du lịch trải nghiệm. Trên hành trình khám phá Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn, nhiều du khách lựa chọn ghé thăm hợp tác xã để tìm hiểu đời sống văn hóa của đồng bào Mông. Tại đây, du khách được tận mắt chứng kiến quy trình làm ra một tấm vải lanh, từ những bó sợi thô sơ đến các sản phẩm thổ cẩm rực rỡ sắc màu.
Không chỉ dừng lại ở hoạt động tham quan, du khách còn có cơ hội trực tiếp trải nghiệm một số công đoạn sản xuất dưới sự hướng dẫn của các nghệ nhân địa phương. Những thao tác tưởng chừng đơn giản như tước sợi, nối sợi lanh, điều khiển khung dệt hay thử vẽ hoa văn bằng sáp ong đều mang đến sự thích thú. Qua từng động tác, du khách hiểu thêm về sự tỉ mỉ và công sức của người thợ để làm ra một sản phẩm thủ công. Đối với khách quốc tế và du khách đến từ các vùng miền khác nhau, đây còn là dịp giao lưu, tìm hiểu và thêm trân trọng những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng người Mông.
Hoạt động đón khách tham quan, trải nghiệm cũng mở ra hướng phát triển kinh tế cho làng nghề. Những sản phẩm dệt lanh được trưng bày, giới thiệu và bán trực tiếp cho du khách, góp phần tạo thêm nguồn thu nhập cho các hộ gia đình. Mỗi chiếc túi, tấm khăn hay món quà lưu niệm được mang đi không chỉ là một sản phẩm thủ công mà còn góp phần quảng bá hình ảnh, văn hóa và con người Lùng Tám đến nhiều vùng miền, quốc gia.
Hoạt động giới thiệu sản phẩm dệt lanh truyền thống tới du khách góp phần quảng bá nét đẹp văn hóa của đồng bào Mông và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm địa phương.
Du khách tham quan, tìm hiểu nghề dệt lanh và lựa chọn các sản phẩm thủ công tại Hợp tác xã lanh Lùng Tám, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch trải nghiệm gắn với bảo tồn làng nghề truyền thống.
Đặc biệt, câu chuyện về làng nghề dệt lanh Lùng Tám còn mang ý nghĩa thiết thực trong việc phát huy tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc. Từ sự gắn bó giữa các thành viên hợp tác xã, sự chung tay của các gia đình trong gìn giữ nghề truyền thống đến sự kết nối giữa cộng đồng địa phương với du khách, các tổ chức và thị trường tiêu thụ, tất cả đã tạo nên sức mạnh để một nghề thủ công lâu đời tiếp tục được duy trì và phát triển. Mỗi người dân, bằng khả năng và trách nhiệm của mình, đều góp một phần vào việc bảo tồn bản sắc văn hóa, xây dựng sinh kế và phát triển quê hương.
Những sợi lanh được đan kết tỉ mỉ trên khung cửi truyền thống, đòi hỏi người thợ phải có sự tập trung, khéo léo và kinh nghiệm lâu năm.
Tinh thần đoàn kết ấy cũng được thể hiện qua việc các thế hệ cùng chung tay gìn giữ di sản của cha ông. Những nghệ nhân lớn tuổi truyền dạy kỹ thuật cho lớp trẻ; phụ nữ trong bản cùng tham gia sản xuất, giới thiệu sản phẩm; các thành viên hợp tác xã hỗ trợ nhau cải tiến mẫu mã, tìm kiếm thị trường. Sự tiếp nối giữa truyền thống và hiện đại không chỉ giúp nghề dệt lanh có thêm sức sống mà còn góp phần củng cố sự gắn bó trong cộng đồng dân cư.
Hướng tới Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc 18/11, câu chuyện ở Lùng Tám cho thấy bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế chính là những việc làm cụ thể góp phần xây dựng khối đại đoàn kết từ cơ sở. Khi mỗi dân tộc đều được tôn trọng, gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa riêng, đồng thời cùng tham gia vào quá trình phát triển chung, bản sắc văn hóa các dân tộc sẽ trở thành nguồn lực quan trọng gắn kết cộng đồng, tạo động lực xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.
Các sản phẩm trang phục từ vải lanh truyền thống được Hợp tác xã Dệt lanh Lùng Tám phát triển với nhiều kiểu dáng, góp phần đưa chất liệu thủ công của người Mông đến gần hơn với người tiêu dùng.
Giữa nhịp sống hiện đại, tiếng khung cửi vẫn đều đặn vang lên nơi bản làng Lùng Tám. Những sợi lanh mộc mạc qua đôi bàn tay khéo léo của phụ nữ Mông không chỉ kết thành những tấm vải bền đẹp mà còn dệt nên câu chuyện về sự bền bỉ gìn giữ bản sắc, tinh thần tương trợ và sức mạnh đoàn kết cộng đồng. Từ một nghề thủ công truyền thống, dệt lanh Lùng Tám đang từng bước trở thành sản phẩm văn hóa, du lịch có giá trị, góp phần nâng cao đời sống người dân và làm phong phú thêm bức tranh văn hóa đa dạng, thống nhất của cộng đồng các dân tộc Việt Nam./.
-
- Bài, ảnh, video: Khánh Long, Công Đạt/Báo Ảnh Việt Nam
https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/tho-cam-lung-tam-–-nhung-tam-vai-duoc-det-nen-bang-tinh-doan-ket-cua-nguoi-mong-477724.html