Tại Phiên họp thứ hai của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam nhằm đánh giá tình hình thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và triển khai nhiệm vụ công tác trong thời gian tới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhiều lần nhắc đến thế hệ trẻ, đối tượng chịu sự tác động trực tiếp và mạnh mẽ của không gian văn hóa số.

Đông đảo khán giả hào hứng thưởng thức chương trình nghệ thuật âm nhạc trong phim "Cineshow - Music in Film" trên sân khấu hoành tráng ngoài trời của Liên hoan phim Quốc tế Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: Tư liệu 

Bước vào môi trường số, thế hệ trẻ sở hữu những lợi thế vượt trội mà các thế hệ đi trước chưa từng có. Với tư duy nhạy bén, khả năng làm chủ công nghệ và sự sáng tạo không giới hạn, người trẻ vừa là lực lượng tiêu dùng văn hóa lớn nhất, vừa là những đại sứ tiềm năng nhất đưa di sản văn hóa Việt Nam ra thế giới.

Thời gian qua, chúng ta đã chứng kiến nhiều người trẻ biến không gian mạng thành những sàn diễn văn hóa sống động. Họ mạnh dạn tham gia số hóa các di sản, phục dựng cổ phục, làm mới âm nhạc truyền thống bằng chất liệu hiện đại hay tạo ra các không gian sáng tạo thu hút hàng triệu lượt tương tác.

Giới trẻ tham gia khám phá, tìm hiểu về văn hóa truyền thống bằng hệ thống công nghệ thực tế ảo. Ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam 

Sự tham gia của giới trẻ đã mang lại cho văn hóa truyền thống một sức sống mới, chuyển hóa nguồn lực di sản thành những tài sản trí tuệ và sản phẩm văn hóa có khả năng cạnh tranh cao. Họ chính là thế hệ mang sứ mệnh kép: vừa "giữ lửa" các giá trị văn hóa nghìn đời của cha ông, vừa "thắp sáng" những giá trị đó bằng ngôn ngữ của công nghệ số và truyền thông hiện đại.

Tuy nhiên, mặt trái của thời đại số và toàn cầu hóa đang đặt thế hệ trẻ trước những thách thức và nguy cơ vô cùng lớn. Khi các sản phẩm văn hóa ngoại lai có ưu thế tuyệt đối về công nghệ, thuật toán phân phối toàn cầu xâm nhập sâu rộng vào đời sống, chúng dễ dàng tác động làm thay đổi nhận thức, thị hiếu và lệch lạc lối sống của một bộ phận người trẻ. Trong khi đó, nhiều giá trị văn hóa tích cực của Việt Nam chưa được thể hiện tương xứng trên không gian mạng, tạo nên một "khoảng trống" lớn về nội dung số bản địa.

Các bạn trẻ trải nghiệm nghệ thuật ca trù truyến thống. Ảnh: Khánh Hoà - TTXVN 

Nguy cơ phai nhạt bản sắc văn hóa dân tộc, tình trạng "xâm lăng văn hóa" vô hình qua phim ảnh, âm nhạc, lối sống ngoại lai thực dụng đang hiện hữu. Một bộ phận thanh niên trẻ tuổi, do thiếu bản lĩnh chính trị và bộ lọc văn hóa vững vàng, nên dễ rơi vào trạng thái sùng bái thái quá các giá trị bên ngoài, quay lưng hoặc thờ ơ với cội nguồn. Đặc biệt nguy cơ này ngày càng lớn trong bối cảnh không gian văn hóa số đang chiếm lĩnh mọi góc cạnh của đời sống.

"Chạm Ca trù" là dự án văn hoá do nhóm sinh viên Trường Đại học FPT phối hợp Câu lạc bộ Ca trù Bích Câu thực hiện. Ảnh: Khánh Hoà - TTXVN 

Vấn đề này đã được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ: “Thực tế cho thấy, các sản phẩm văn hóa có lợi thế về công nghệ, nền tảng và khả năng phân phối toàn cầu đang tác động sâu rộng đến nhận thức, thị hiếu, lối sống, nhất là đối với thế hệ trẻ. Trong khi đó, nhiều giá trị văn hóa Việt Nam chưa được thể hiện tương xứng trên không gian số; một bộ phận người dân, nhất là thế hệ trẻ, có xu hướng tiếp cận, ghi nhớ và hiểu biết nhiều hơn về văn hóa nước ngoài so với chính những giá trị văn hóa của dân tộc.”.

Sự phát triển vũ bão của công nghệ đã làm mờ đi ranh giới địa lý vật lý. Vì vậy, nếu chúng ta chỉ loay hoay trong không gian truyền thống mà bỏ quên không gian văn hóa số thì khả năng dẫn dắt, định hướng có nguy cơ bị chiếm lĩnh ngay trên sân nhà.

Các thiếu nữ trong trang phục Áo dài truyền thống thành kính dâng hương. Ảnh: Trần Thanh Giang/Báo ảnh Việt Nam 

Để giải quyết bài toán này, đòi hỏi một sự chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy "quản lý" sang "kiến tạo phát triển" trong hệ sinh thái văn hóa số. Chúng ta không thể ngăn chặn dòng chảy toàn cầu hóa bằng các biện pháp cấm đoán cơ học, mà phải xây dựng cho người trẻ một "hệ miễn dịch văn hóa" tự thân bền vững.

“Trong môi trường số, sự cạnh tranh giữa các dòng chảy văn hóa diễn ra ngày càng mạnh. Sự giao thoa, tiếp biến văn hóa là xu thế tất yếu, tạo điều kiện để Việt Nam tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực tự chủ, khả năng định hướng và sức đề kháng của nền văn hóa dân tộc.”, - Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phân tích và chỉ rõ.

Các bạn trẻ hóa trang thành các nhân vật văn quan và võ tướng. Ảnh: Trần Thanh Giang/Báo ảnh Việt Nam 

Vì vậy, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, cần phải đẩy mạnh xây dựng chủ quyền văn hóa trên không gian số, xem không gian số không chỉ là nơi đưa các giá trị văn hóa lên môi trường mới, mà phải trở thành không gian để văn hóa Việt Nam hiện diện, được yêu thích, lan tỏa và có khả năng tham gia định hướng giá trị xã hội. Đồng thời, các cơ quan chức năng cần phải tham mưu định hướng công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức xã hội về giá trị văn hóa Việt Nam. “Đổi mới phương thức truyền thông, nhất là trên các nền tảng số, để đưa hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam đến gần hơn với nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ”, - Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.

Học viết thư pháp tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám là trải nghiệm được nhiều du khách yêu thích. Ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam 

Khi thế hệ trẻ được trao quyền, được trang bị đầy đủ công cụ và bản lĩnh, họ sẽ biết cách gạn đục khơi trong, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại một cách có chọn lọc, đồng thời cũng có thể tự tin, mạnh dạn sáng tạo, lan tỏa và bảo vệ các giá trị văn hóa của dân tộc trên không gian số./.

• Bài: Thanh Hòa - Ảnh: Báo ảnh Việt Nam

https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/tang-cuong-suc-de-khang-cho-gioi-tre-tren-khong-gian-van-hoa-so-457013.html