Làng nghề Sơn Đồng, với bề dày lịch sử hơn nghìn năm trong lĩnh vực điêu khắc mỹ nghệ, vừa đạt được một cột mốc lịch sử quan trọng, trở thành thành viên của Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới. Đây không chỉ là niềm tự hào của người dân Sơn Đồng, mà còn là bước ngoặt quan trọng để tinh hoa nghề thủ công Việt Nam vươn ra toàn cầu.

Từ làng cổ nghìn năm đến "ngôi sao" toàn cầu của thủ công mỹ nghệ Việt Nam

Sơn Đồng không chỉ là một làng nghề, mà là một di sản văn hóa sống đã tồn tại qua hơn 1.000 năm lịch sử. Nguồn gốc của nghề điêu khắc gỗ và sơn son thếp vàng được cho là bắt đầu từ thời Tiền Lê, với Đức Thánh Đào Trực - người đã mở lớp dạy học truyền nghề cho dân làng, cùng với việc xây dựng đền chùa và tạo ra những tác phẩm chạm khắc tinh xảo. Qua nhiều thế hệ, nghề truyền thống đã trải qua những biến cố thăng trầm, từ giai đoạn mai một trong thời kháng chiến đến được khôi phục lại vào năm 1983 bởi các nghệ nhân như Nguyễn Chí Dậu và Nguyễn Đức Cường.

 

Hiện nay, Sơn Đồng có khoảng 700 hộ gia đình tham gia sản xuất, với hơn 26 nghệ nhân ưu tú và hơn 50 thợ giỏi là lực lượng cốt lõi của làng nghề. Các sản phẩm chủ yếu là tượng phật, đồ thờ, hoành phi và câu đối với kỹ thuật chạm khắc tỉ mỉ, theo những quy chuẩn chặt chẽ về tỷ lệ và hình khối, tạo nên sự cân đối, hài hòa và mang nét đặc trưng riêng của làng nghề. Nguyên liệu chính là gỗ mít mềm, thớ mịn, ít nứt và dễ tạo hình, sau khi trải qua nhiều công đoạn chế tác tỉ mỉ từ chọn gỗ, đục chạm, sơn lót, thếp vàng đến tô vẽ hoàn thiện.

 

Năm 2007, Sách Kỷ lục Việt Nam đã ghi danh Sơn Đồng là "Làng nghề tạc tượng và đồ thờ phụng Phật giáo lớn nhất Việt Nam". Hiện nay, các sản phẩm của Sơn Đồng không chỉ xuất hiện khắp mọi miền đất nước, mà còn được giới thiệu tại các không gian tâm linh của kiều bào Việt ở châu Âu, châu Mỹ và Đông Nam Á.

 

Việc được gia nhập Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới là một vinh dự lớn lao cho Sơn Đồng, nhưng cũng gắn với những trách nhiệm nặng nề. Ông Cao Văn Tâm, Phó Chủ tịch UBND xã Sơn Đồng, cho biết: "Đây vừa là niềm vinh dự tự hào, nhưng cũng gắn với trọng trách vô cùng lớn lao trong quá trình bảo tồn và phát triển làng nghề".

Nghệ nhân làng tạc tượng Sơn Đồng với khách quốc tế tại Lễ đón nhận danh hiệu làng nghề khảm trai sơn mài Chuyên Mỹ và làng nghề điêu khắc sơn mỹ nghệ Sơn Đồng là thành viên của Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới. Ảnh: Việt Cường/Báo ảnh Việt Nam

 

Hành trình phát triển bền vững

Một trong những thách thức lớn nhất là việc làm sao vừa giữ gìn được hồn cốt truyền thống, vừa thích ứng với nhu cầu thị trường quốc tế. Nghệ nhân Nguyễn Thanh Sơn, người được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu nghệ nhân ưu tú, chia sẻ: "Khi làm sản phẩm mang ra thế giới thì điều kiện sản xuất phải hoàn toàn khác. Truyền thống hoa văn của làng nghề là phục vụ mảng văn hoá tâm linh, phục vụ đất nước mình, điều kiện nay chúng tôi có thể bảo đảm, nhưng khi mang ra thế giới thì đường nét hoa văn phải làm sao phù hợp với thị hiếu khách hàng phương Tây nhưng vẫn giữ gìn được tinh hoa của làng nghề truyền thống Sơn Đồng".

 

Ngoài một quy trình chung cha ông truyền lại, thì mỗi nghệ nhân làng Sơn Đồng lại có những bí truyền hay thủ pháp mang phong cách riêng của mình. Khâu đầu tiên nhưng rất quan trọng đó là khâu chọn gỗ. Và gỗ mít chính là nguyên liệu tốt nhất để đục tượng. Ảnh: Thông Thiện/Báo ảnh Việt Nam

Để giải quyết những thách thức này, làng nghề đã bắt đầu thay đổi mô hình sản xuất, cập nhật những cái mới và tự học hỏi thêm từ các đối tác quốc tế. Địa phương cũng đã xây dựng Trung tâm thiết kế sáng tạo, thành lập phòng truyền nghề với hơn 20 học viên trẻ đang theo học các kỹ thuật sơn mài, chạm khắc và thư pháp, đồng thời xây dựng website để quảng bá hình ảnh làng nghề bằng nhiều ngôn ngữ trên toàn cầu.

 

Những xưởng nghề của làng nay đã chuyển dần sang chuyên môn hóa, chuyên từng công đoạn. Có xưởng chuyên làm phần mộc, xưởng chuyên hoàn thiện sơn son thiếp vàng để rồi tạo ra những sản phẩm tinh tế. Ảnh: Thông Thiện/Báo ảnh Việt Nam

Với việc gia nhập mạng lưới quốc tế, Sơn Đồng sẽ có cơ hội thu hút đầu tư, mở rộng thị trường và hợp tác quốc tế, tạo thêm việc làm và tăng thu nhập cho người dân địa phương. Đồng thời, đây cũng là động lực để thành phố Hà Nội tiếp tục hỗ trợ các làng nghề truyền thống trong việc đổi mới sáng tạo, thiết kế mẫu mã, phát triển thương hiệu và đào tạo nguồn nhân lực.

Công đoạn “hom” tượng bằng sơn trộn đất phù sa, sau đó dùng nước và giấy ráp mài sao cho tượng thật phắng nhẵn. Ảnh: Thông Thiện/Báo ảnh Việt Nam

 

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu, việc Sơn Đồng và Chuyên Mỹ được công nhận là thành viên của mạng lưới là sự ghi nhận quốc tế đối với giá trị văn hóa, kỹ thuật thủ công, tính sáng tạo và sức sống bền vững của các làng nghề truyền thống Việt Nam. Thành phố cam kết sẽ tiếp tục tăng cường hợp tác quốc tế, bảo tồn và phát huy giá trị nghề truyền thống, nâng cao năng lực cạnh tranh cho các sản phẩm thủ công mỹ nghệ của Thủ đô.

Sự kiện Sơn Đồng trở thành thành viên của Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới là một bước ngoặt quan trọng trong hành trình phát triển của làng nghề hơn nghìn năm tuổi. Đây không chỉ là niềm tự hào của người dân Sơn Đồng, mà còn là minh chứng cho sức sống bền bỉ của những giá trị truyền thống, khi được kết hợp với sự sáng tạo và hội nhập quốc tế./.

• Bài:  Thông Thiện/Báo ảnh Việt Nam
• Ảnh: Việt Cường, Thông Thiện/Báo ảnh Việt Nam
•  

https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/son-dong-lang-nghe-tac-tuong-nghin-nam-tuoi-vuon-tam-the-gioi-445178.html