* EC đánh giá tích cực về nỗ lực gỡ “thẻ vàng” của Việt Nam

Tôm hùm đánh bắt tại ngư trường Côn Đảo, Bà Rịa - Vũng Tàu. Ảnh: Tràng Dương - TTXVN

Kể từ khi Ủy ban châu Âu (EC) áp dụng cảnh báo “thẻ vàng” từ ngày 23/10/2017, Việt Nam đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từng bước hoàn thiện khung pháp lý, siết chặt quản lý đội tàu, truy xuất nguồn gốc và xử lý nghiêm vi phạm. Việc gỡ "thẻ vàng" của Ủy ban châu Âu là quyết tâm lớn của Đảng, Nhà nước và nhân dân vì lợi ích chung của ngành thủy sản Việt Nam.

Thời gian qua, Việt Nam đã thúc đẩy, hoàn thiện hệ thống quy định pháp luật về chống khai thác IUU, xử phạt nghiêm minh các hành vi vi phạm khai thác IUU, quản lý chặt chẽ đội tàu, kiểm soát chặt nguồn gốc thủy sản, có cơ chế, chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề cho ngư dân, bảo đảm sinh kế cho người dân... Các cấp, ngành, chính quyền địa phương trên cả nước, cộng đồng doanh nghiệp và ngư dân đã quyết liệt triển khai đồng bộ các chủ trương, chính sách và giải pháp phòng, chống khai thác IUU.

Sau hơn 8 năm nỗ lực, tuy chưa đạt mục tiêu gỡ cảnh báo, nhưng những chuyển biến tích cực đã tạo nền tảng quan trọng để Việt Nam bước vào giai đoạn quyết định.

Mới đây nhất, trong đợt kiểm tra lần thứ 5 của Đoàn thanh tra Ủy ban châu Âu (EC)  từ ngày 9 đến 19/3/2026, phía EC đã có những đánh giá tích cực về việc thực hiện phòng, chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) tại Việt Nam. Trong buổi làm việc của Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà với Đoàn thanh tra IUU của EC ngày 19/3/2026, ông Fernando Andresen Guimaraes, Vụ trưởng Vụ Quản trị đại dương quốc tế và Nghề cá bền vững, Tổng Vụ các vấn đề về Biển và Thủy sản (DG MARE), Trưởng Đoàn thanh tra IUU cho rằng, Việt Nam đã có những nỗ lực vượt bậc, đạt được bước tiến lớn nhằm loại bỏ IUU vì lợi ích quốc gia, vì mục tiêu phát triển bền vững và kinh tế xanh. Đơn cử như việc xây dựng, vận hành Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase), hệ thống Truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT), tỷ lệ lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) đã đạt gần 100%... đặc biệt, cách tiếp cận toàn diện, chỉ đạo sát sao của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các phiên họp định kỳ của Ban Chỉ đạo quốc gia về IUU.

Tuy nhiên, Đoàn thanh tra của EC cũng nêu một số vấn đề Việt Nam cần tập trung làm rõ, khắc phục trong thời gian tới như tính minh bạch của nguyên liệu hải sản sử dụng tại các nhà máy chế biến xuất khẩu; xử lý nghiêm khắc hơn các tàu cá mất kết nối VMS hoặc cố tình chuyển thiết bị sang tàu khác để tránh bị phát hiện.

Nhìn chung, Đoàn thanh tra IUU của EC đã có một số đánh giá và khuyến nghị sơ bộ về công tác chống khai thác IUU ở Việt Nam ở 4 nhóm vấn đề. Cụ thể:
Đối với nhóm vấn đề hoàn thiện khung pháp lý, Đoàn thanh tra EC đề nghị bổ sung hình phạt tước giấy phép khai thác thủy sản, tịch thu tàu cá đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng; đưa hành vi tháo niêm phong, kẹp chì, tháo, gửi thiết bị giám sát hành trình tàu cá (VMS) là vi phạm nghiêm trọng; đối với hành vi vi phạm nghiêm trọng cần xử phạt ở mức cao nhất để răn đe.

Về hoạt động quản lý và giám sát hoạt động tàu cá (MCS), Đoàn thanh tra khuyến nghị tất cả các tàu cá đã đăng ký, tham gia hoạt động khai thác phải thực hiện kẻ số đăng ký, đánh dấu tàu cá theo quy định (kể cả đang neo đậu ở bờ, không tham gia hoạt động khai thác). Đồng thời tăng cường sự phối hợp liên ngành kiểm tra, kiểm soát tàu cá xuất, nhập bến và hoạt động trên các vùng biển để ngăn chặn và xử lý nghiêm minh tàu cá vi phạm hành vi khai thác IUU.
Đối với nhóm vấn đề truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác, Đoàn thanh tra khuyến nghị các sản phẩm thủy sản khai thác, thủy sản nhập khẩu phải được kiểm soát chặt chẽ từ cảng về doanh nghiệp và xuất khẩu, đặc biệt là các sản phẩm khai thác thủy sản bằng container; thực hiện kiểm tra công tác truy xuất nguồn gốc tại doanh nghiệp để phát hiện và xử lý vi phạm sử dụng nguyên liệu thủy sản khai thác bất hợp pháp.

Trong thực thi pháp luật, xử lý vi phạm, Đoàn thanh tra khuyến nghị đẩy nhanh tiến độ xử lý các tàu cá vi phạm; ưu tiên xử phạt hành chính đối với hành vi khai thác IUU để đảm bảo tính răn đe, nghiêm minh của pháp luật; thống nhất thông tin, dữ liệu các trường hợp tàu cá vi phạm IUU giữa các bộ, ngành, địa phương; có cơ chế theo dõi, giám sát, xử lý tình trạng thực thi pháp luật chậm trễ tại địa phương.

 * Khẩn trương, quyết liệt xử lý các tồn tại

Mùa sứa tại vùng biển huyện Cô Tô kéo dài khoảng 3 tháng, đem lại thu nhập cho người lao động tại các xưởng chế biến từ 10-20 triệu đồng/người. Ảnh: TTXVN phát

Tiếp thu những khuyến nghị của EC, các bộ, ngành, địa phương đã tập trung làm rõ những tồn tại, hạn chế đã được Đoàn thanh tra IUU của EC chỉ ra.

Tại cuộc họp trực tiếp kết hợp trực tuyến với 22 tỉnh, thành phố ven biển và tỉnh Tây Ninh về các nhiệm vụ, giải pháp, phòng, chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) chiều 27/3/2026 vừa qua, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đã yêu cầu nêu rõ và giải quyết những vấn đề Đoàn thanh tra IUU của Ủy ban châu Âu (EC) nêu ra sau khi làm việc tại Việt Nam từ ngày 10-19/3/2026 vừa qua.

Theo đó, Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tiếp tục triển khai quyết liệt, với trách nhiệm cao, cầu thị, thẳng thắn để xử lý các tồn tại mà Đoàn thanh tra IUU của EC đã nêu; thống nhất việc ghi nhận đầy đủ các vấn đề được Đoàn thanh tra chỉ ra, yêu cầu chủ động rà soát, bổ sung các nội dung phát sinh trong thực tiễn. Trong đó, đặc biệt lưu ý nhóm tàu từ 12m đến dưới 15m hiện chưa được quản lý đầy đủ, tiềm ẩn nguy cơ vi phạm lớn; giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường nghiên cứu, đề xuất mở rộng đối tượng lắp thiết bị VMS, bảo đảm quản lý toàn bộ đội tàu từ 12m trở lên.

Đối với việc lắp đặt và sử dụng thiết bị giám sát hành trình tàu cá (VMS), Phó Thủ tướng yêu cầu sớm ban hành quy định, hướng dẫn cụ thể đối với trường hợp tàu cá được lắp đồng thời 2 thiết bị, bảo đảm quản lý chặt chẽ, tránh bị lợi dụng để che giấu hành vi vi phạm. Trường hợp chưa có hướng dẫn thì thuộc trách nhiệm của cơ quan quản lý chuyên ngành. Cơ quan kỹ thuật liên quan phối hợp xây dựng tiêu chuẩn, quy trình vận hành, đăng ký và sử dụng thiết bị VMS, bảo đảm đồng bộ, thống nhất.

Liên quan đến quản lý đội tàu, Phó Thủ tướng đề nghị khẩn trương rà soát, bổ sung quy định về các hành vi “không đủ điều kiện hoạt động”, trong đó làm rõ trách nhiệm của chủ tàu, người được ủy quyền và người điều khiển phương tiện; đồng thời siết chặt quản lý đối với các trường hợp mua bán, chuyển nhượng, thay đổi chủ sở hữu, thay đổi địa bàn quản lý. Mọi tàu cá phải được đăng ký, xác định rõ chủ sở hữu; việc mua bán phải thực hiện đăng ký lại và cấp phép theo quy định.

Về công tác kiểm tra, giám sát trên biển, Phó Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ bị động sang chủ động phòng ngừa. Tất cả các trường hợp tàu cá bị phát hiện vượt ranh giới vùng biển Việt Nam sang vùng biển nước ngoài qua hệ thống VMS đều phải được xác định là vi phạm và kịp thời thông báo, lập biên bản, xử lý ngay trên cơ sở dữ liệu, không phụ thuộc vào việc tàu đã bị bắt giữ hay chưa; trường hợp tái phạm hoặc có tình tiết nghiêm trọng thì xem xét xử lý hình sự.

Về hoàn thiện các quy định xử phạt vi phạm hành chính gắn với quản lý đội tàu, Phó Thủ tướng đồng ý bổ sung đầy đủ các hành vi vi phạm còn thiếu, nhất là các hành vi liên quan đến mua bán, chuyển nhượng tàu khi chưa đủ điều kiện pháp lý; hành vi sai phạm về biển số, số hiệu, nhận diện tàu; đồng thời làm rõ trách nhiệm của các cơ quan đăng kiểm, kiểm định trong việc xác định tàu đủ điều kiện hoạt động, bảo đảm các thông tin nhận diện tàu chính xác, thống nhất theo quy chuẩn.

Về hệ thống dữ liệu và phối hợp liên ngành, Phó Thủ tướng yêu cầu khẩn trương rà soát, hoàn thiện các cơ sở dữ liệu nghề cá, bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống” và được cập nhật kịp thời, đồng bộ giữa các cơ quan. Các hệ thống, như: VN Fishbase, eCDT, VNeID và các cơ sở dữ liệu liên quan phải được vận hành thống nhất, có quy chế rõ ràng về cập nhật, khai thác và trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp. Mọi trường hợp không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ việc cập nhật dữ liệu phải được xác định là hành vi vi phạm và xử lý theo quy định.

Về tổ chức thực hiện, ở cấp trung ương, Phó Thủ tướng giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương thành lập tổ công tác liên ngành, ban hành quy chế mẫu để hướng dẫn địa phương triển khai thống nhất, đồng thời xây dựng kế hoạch hoạt động cụ thể đến hết năm 2026, tập trung cao độ cho việc thực hiện các khuyến nghị của Đoàn thanh tra của EC…

Từ nay đến khi EC ra quyết định về vấn đề “thẻ vàng” thủy sản của Việt Nam là thời gian quan trọng. Các bộ, ngành và chính quyền địa phương cần tập trung cao độ thực hiện nghiêm các công điện, chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; chung sức, đồng lòng giải quyết triệt để các khuyến nghị của EC. Với tinh thần lạc quan và quyết tâm xử lý vấn nạn khai thác IUU, ngành thủy sản Việt Nam quyết tâm vững bước trên con đường phát triển, có trách nhiệm và hội nhập quốc tế./.