Trong dòng chảy hối hả của đô thị hiện đại, có những giá trị dẫu mỏng manh như tờ giấy bản nhưng lại mang trong mình sức nặng của hàng nghìn năm lịch sử. Triển lãm “Từ Dó mà ra” tại không gian di tích 40 Lãn Ông không chỉ đơn thuần là một buổi trưng bày, mà là một nỗ lực khơi gợi ký ức, tôn vinh một chất liệu đã từng là "hồn cốt" của văn hóa viết và nghệ thuật dân gian Việt Nam.

Không gian trưng bày nghề giấy dó thu hút du khách tham quan, tìm hiểu quy trình sản xuất truyền thống tại 40 Lãn Ông.
Ảnh: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam

Làng nghề thủ công Việt Nam vốn có lịch sử phát triển hàng nghìn năm, và Thăng Long - Hà Nội chính là nơi hội tụ, kết tinh của những tinh hoa ấy. Từ những làng nghề ven đô, các nghệ nhân đã mang theo tri thức dân gian và tinh thần sáng tạo về Kẻ Chợ, hình thành nên những phố nghề đặc trưng. Trong bức tranh đa sắc đó, nghề làm giấy Dó nổi lên như một nhịp cầu nối giữa tri thức và thời gian.

Ra đời từ rất sớm, giấy Dó từng là nguồn nguyên liệu thiết yếu phục vụ mọi nhu cầu của xã hội xưa: từ việc in ấn kinh sách, viết chữ Hán, chữ Nôm cho đến việc sản xuất giấy sắc - loại giấy quý dùng làm sắc phong trong các triều đại phong kiến. Đặc biệt, giấy Dó chính là "nền móng" tạo nên sức sống cho các dòng tranh dân gian trứ danh như Đông Hồ hay Hàng Trống.

Du khách nghe giới thiệu về các công đoạn làm giấy dó và sản phẩm thủ công đặc trưng. Ảnh: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam

Hoạt động thuyết minh giúp du khách tham quan hiểu rõ về lịch sử và giá trị văn hóa của nghề giấy dó. Ảnh: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam

Dù vẻ ngoài mộc mạc, mỏng manh, nhưng giấy Dó lại sở hữu những đặc tính kỹ thuật kinh ngạc: tính dai, độ bền cao, hút ẩm tốt và khả năng "thách thức" thời gian. Một tờ giấy Dó được chế tác đúng quy trình có thể lưu giữ vẹn nguyên những nét mực, nét vẽ suốt hàng trăm năm, trở thành phương tiện quan trọng nhất để lưu giữ và truyền tải các giá trị văn hóa, lịch sử từ ngàn xưa cho đến tận hôm nay.

Tuy nhiên, sự phát triển của xã hội hiện đại đã đẩy nhiều nghề thủ công vào thế khó khăn, và nghề làm giấy Dó cũng không ngoại lệ. Sự chiếm lĩnh của giấy công nghiệp giá rẻ và tiện lợi đã khiến những trang giấy Dó "vang bóng một thời" dần vắng bóng trong đời sống thường nhật.

Thế nhưng, di sản chỉ thực sự mất đi khi con người không còn nhìn thấy giá trị của nó. Nhìn nhận giấy Dó không chỉ là sản phẩm thủ công mà là nền tảng vật chất cho sự phát triển của nhiều loại hình văn hóa, vài năm trở lại đây, một làn sóng "hồi sinh" đã bắt đầu lan tỏa. Nhiều nghệ sĩ, nhà nghiên cứu và nhà thiết kế trẻ đã bắt đầu tìm về với Dó. Họ không chỉ dừng lại ở tranh dân gian hay thư pháp, mà còn đưa Dó vào đồ họa, nghệ thuật sắp đặt và các sản phẩm thủ công sáng tạo đương đại. Điều này chứng minh một thực tế đầy hy vọng: Chất liệu truyền thống vẫn luôn có sức sống mãnh liệt và khả năng thích nghi tuyệt vời với những hình thức sáng tạo mới.

Du khách quốc tế trực tiếp trải nghiệm công đoạn xeo giấy . Ảnh: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam

Du khách tham gia trải nghiệm tự tay thực hiện các bước cơ bản trong quy trình làm giấy. Ảnh: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam

 

Tại không gian cổ kính của ngôi nhà 40 Lãn Ông - nơi vốn gắn liền với nghề thuốc Bắc, sự hiện diện của giấy Dó tạo nên một sự cộng hưởng kỳ lạ về mặt khứu giác lẫn thị giác. Du khách đến đây không chỉ để xem giấy, mà để hiểu về một "sợi chỉ đỏ" xuyên suốt lịch sử dân tộc.

Tranh nghệ thuật sử dụng giấy dó thể hiện giá trị ứng dụng trong đời sống văn hóa. Ảnh: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam

Các sản phẩm sổ tay làm từ giấy dó được giới thiệu với nhiều mẫu mã đa dạng. Ảnh: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam

Việc nhìn lại và khơi gợi giá trị của nghề làm giấy Dó không chỉ mang ý nghĩa bảo tồn di sản văn hóa đơn thuần. Đây còn là cách để chúng ta nuôi dưỡng niềm tin và khát vọng cho tương lai. Khi chúng ta tôn vinh chất liệu nội địa, khi chúng ta biết cách biến di sản thành nguồn lực cho công nghiệp sáng tạo, đó cũng là lúc bản sắc dân tộc được khẳng định mạnh mẽ nhất.

Không gian di tích kết hợp với trưng bày hiện vật nghề truyền thống, tạo điểm đến văn hóa cho du khách.
Ảnh: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam

 

Không gian tổ chức trải nghiệm nghề truyền thống trở thành điểm nhấn, góp phần thu hút khách du lịch đến với Hà Nội.
Ảnh: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam

 

“Từ Dó mà ra” thực sự đã hoàn thành sứ mệnh của một sứ giả văn hóa, kết nối truyền thống với hiện tại, lan tỏa tình yêu di sản đến cộng đồng. Để rồi khi rời bước khỏi không gian tĩnh lặng của triển lãm, mỗi người khách tham quan đều mang theo một niềm tin rằng: Dòng chảy văn hóa nghìn năm sẽ không bao giờ đứt đoạn, miễn là chúng ta vẫn còn biết trân quý những "thớ dó" bền bỉ của cha ông./.

Bài: Trần Thanh Giang - Ảnh: Vũ Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam

https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/quottu-do-ma-raquot-ton-vinh-van-hoa-viet-va-nghe-thuat-dan-gian-viet-nam-445556.html