Một sự kiện trọng đại đã đánh dấu bước ngoặt trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Việt Nam: UNESCO chính thức công nhận Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là Di sản Văn hóa Thế giới. Đây không chỉ là niềm vinh dự của Việt Nam mà còn là sự ghi nhận về một giá trị nổi bật toàn cầu, kết tinh hài hòa giữa lịch sử, văn hóa, tâm linh và cảnh quan thiên nhiên đặc sắc.

Tượng Phật Hoàng Trần Nhân Tông được đúc bằng đồng nguyên khối, cao 15m, nặng 138 tấn, tọa lạc trên đỉnh An Kỳ Sinh (Yên Tử, Quảng Ninh) có độ cao 900m so với mặt nước biển. Ảnh: Minh Đức - TTXVN 

Quần thể di tích này, trải dài trên địa bàn ba tỉnh Quảng Ninh, Bắc Ninh và thành phố Hải Phòng, là một không gian di sản liên hoàn, thống nhất, phản ánh trọn vẹn quá trình hình thành, phát triển và lan tỏa của một hệ giá trị văn hóa - tinh thần độc đáo của Việt Nam. Nơi đây gắn liền với sự ra đời và phát triển của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, một dòng Thiền thuần Việt do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập vào thế kỷ XIII.

 

Vẻ đẹp của Yên Tử là sự kỳ vĩ, yên tĩnh của núi rừng hòa quyện với nét cổ kính trầm mặc của hệ thống chùa, tháp và cõi Thiền. Ảnh: Minh Đức - TTXVN

Dưới triều đại nhà Trần, Phật giáo Trúc Lâm không chỉ là một hệ thống tín ngưỡng mà còn là nền tảng tư tưởng, góp phần quan trọng trong việc đoàn kết dân tộc, bảo vệ độc lập, chủ quyền và bản sắc văn hóa Đại Việt. Sự kết hợp giữa tư tưởng Phật giáo nhập thế, hòa hợp đạo và đời với tinh thần yêu nước đã tạo nên một sức mạnh tinh thần to lớn, huy động sức mạnh toàn dân trong công cuộc chống giặc ngoại xâm và xây dựng đất nước hùng cường. 

UNESCO đã công nhận Quần thể di tích này dựa trên các tiêu chí về Giá trị Nổi bật Toàn cầu (OUV), nhấn mạnh sự tương tác hữu cơ giữa địa điểm (dãy núi Yên Tử, cảnh quan Côn Sơn - Kiếp Bạc), niềm tin tôn giáo (Phật giáo Trúc Lâm) và sức mạnh chính trị (triều Trần).

Sự hình thành và lan tỏa của Phật giáo Trúc Lâm: Đây là minh chứng toàn cầu về cách một tôn giáo, chắt lọc tinh hoa từ nhiều nguồn và tín ngưỡng bản địa, đã bắt nguồn từ một vùng đất tâm linh (Yên Tử) và ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống xã hội, góp phần củng cố quốc gia, đảm bảo hòa bình trong khu vực. 

Đền Kiếp Bạc nằm giữa thung lũng ba mặt được bao bọc bởi dãy núi Rồng, mặt còn lại hướng ra sông Lục Đầu. Đền có tổng diện tích khoảng 13.500m², với kiến trúc cổ kính, nổi bật là nghi môn gồm ba cửa lớn, uy nghi. Ảnh: Minh Đức – TTXVN

Quần thể Di tích và Danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc có sự kết hợp độc đáo giữa di sản vật thể và phi vật thể. Quần thể bao gồm hệ thống chùa cổ, tháp, mộc bản (như bộ mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm được UNESCO công nhận là Di sản Tư liệu Khu vực châu Á - Thái Bình Dương), bia đá, kiến trúc truyền thống, cùng với các nghi lễ, giáo lý, phong tục hành hương và lễ hội còn được gìn giữ. Sự kết hợp này mang đến cái nhìn sâu sắc về đời sống tâm linh và tính liên tục văn hóa của người Việt, là điều hiếm thấy ở các quần thể di sản khác trong khu vực. 

Quần thể Di tích còn gắn liền với thân thế, sự nghiệp của các bậc minh quân, thiền sư vĩ đại như Phật hoàng Trần Nhân Tông, các vị vua và hoàng tộc triều Trần, Thiền sư Pháp Loa, Thiền sư Huyền Quang, cùng các danh nhân lịch sử như Trần Hưng Đạo, Nguyễn Trãi. Các di tích lưu giữ những giá trị về lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật và tư tưởng qua nhiều thế kỷ. 

Việc Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc trở thành Di sản Văn hóa Thế giới là kết quả của quá trình chuẩn bị công phu, khoa học, lâu dài và sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ, trách nhiệm của nhiều cấp, nhiều ngành và đặc biệt là ba địa phương Quảng Ninh, Bắc Ninh và Hải Phòng. Đây là hồ sơ đề cử đầu tiên ở Việt Nam triển khai theo hình thức di sản theo chuỗi, liên tỉnh, thể hiện một cách tiếp cận độc đáo và mới mẻ. Sự thành công này không chỉ là sự ghi nhận giá trị mà còn mở ra cơ hội để phát triển du lịch bền vững, giáo dục văn hóa và tăng cường đối thoại toàn cầu về di sản tinh thần. 

 

Việc UNESCO công nhận Quần thể di tích này là niềm tự hào dân tộc, đồng thời đặt ra trách nhiệm lớn lao trong công tác bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa độc đáo. Chính phủ Việt Nam cam kết thực hiện nghiêm ngặt việc bảo vệ tính toàn vẹn, xác thực và giá trị nổi bật toàn cầu của di sản, quản lý tổng thể, liên ngành, liên vùng, hài hòa giữa bảo tồn, phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường. Vai trò của cộng đồng địa phương, các tổ chức tôn giáo và các chủ thể văn hóa sẽ được phát huy mạnh mẽ trong việc gìn giữ và trao truyền các giá trị di sản cho các thế hệ mai sau.

Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc không chỉ là minh chứng cho chiều sâu lịch sử, văn hóa và tinh thần của dân tộc Việt Nam mà còn là một đóng góp quan trọng vào kho tàng di sản chung của nhân loại./.

• Tổ chức thực hiện: Trịnh Bộ/Báo ảnh Việt Nam
  
• Ảnh:  Báo ảnh Việt Nam/ TTXVN

https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/quan-the-di-tich-va-danh-thang-yen-tu-vinh-nghiem-con-son-kiep-bac-di-san-van-hoa-the-gioi-voi-tam-voc-toan-cau-426383.html