Đồng bằng sông Cửu Long, vựa lúa của cả nước, đang ngày càng đối mặt với những thách thức từ biến đổi khí hậu, đặc biệt là tình trạng xâm nhập mặn và hạn hán. Trong bối cảnh đó, Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long đã trở thành điểm sáng, nơi khoa học công nghệ được ứng dụng mạnh mẽ để lai tạo và phát triển những giống lúa mới, góp phần đảm bảo an ninh lương thực và nâng cao thu nhập cho nông dân.
Đồng bằng sông Cửu Long, vựa lúa của cả nước, đang ngày càng đối mặt với những thách thức từ biến đổi khí hậu, đặc biệt là tình trạng xâm nhập mặn và hạn hán. Trong bối cảnh đó, Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long đã trở thành điểm sáng, nơi khoa học công nghệ được ứng dụng mạnh mẽ để lai tạo và phát triển những giống lúa mới, góp phần đảm bảo an ninh lương thực và nâng cao thu nhập cho nông dân.
Năn 2024, sau đợt xâm nhập mặn, bà Nguyễn Thị Tâm, 52 tuổi, nông dân tại xã Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu, chia sẻ với đôi mắt đượm buồn: "Cả đời tôi trồng lúa, nhưng từ năm 2018, mùa khô mỗi năm đều gặp mặn xâm nhập. Ruộng lúa của gia đình tôi chỉ trồng được 1 vụ thay vì 2 vụ như trước. Năm 2022, cả vườn lúa bị chết trắng chỉ sau 3 ngày nước mặn tràn vào, mất hơn 50 triệu đồng vốn đầu tư”. Câu chuyện của bà Lan không phải là cá biệt. Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Mội trường, trong giai đoạn El Nino năm 2016, đồng bằng sông Cửu Long đã mất gần 1 triệu tấn lúa do hạn và mặn. Đến năm 2024, cơn bão Yagi đã gây thiệt hại hơn 3,3 tỷ USD, ảnh hưởng nghiêm trọng đến 2.000 người, đặc biệt là các vùng ven biển và đồng bằng lúa.
Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã khẳng định khoa học công nghệ là "động lực chính" để Việt Nam phát triển nhanh, bền vững và ngăn chặn nguy cơ tụt hậu. Đối với ngành lúa, việc ứng dụng công nghệ chọn tạo giống lúa chịu mặn, chịu hạn đã trở thành ưu tiên hàng đầu để bảo vệ an ninh lương thực quốc gia. Trách nhiệm với Đảng, với nhân dân đặt lên vai những kỹ su ở Viên lúa Đồng bằng sông Cửu Long.
Với hơn 45 năm bề dày kinh nghiệm, Viên lúa Đồng bằng sông Cửu Long đã lai tạo thành công trên 180 giống lúa, trong đó các giống mang thương hiệu OM đã trở nên quen thuộc và chiếm diện tích lớn tại Đồng bằng sông Cửu Long. Viện không ngừng nghiên cứu để cho ra đời những giống lúa tiên tiến, có khả năng thích ứng cao với điều kiện bất lợi.
Viện Lúa ĐBSCL ứng nhiều máy móc, trang thiết bị hiện đại trong việc nghiên cứu, lai tạo các giống lúa mới. Ảnh: Thông Thiện/Báo Ảnh Việt Nam
Theo thông tin từ Viện, vào đầu năm 2024, Viện đã giới thiệu và lựa chọn 3 giống lúa mới để đưa vào sản xuất. Trong số đó, giống OM3 nổi bật với khả năng canh tác được ở các vùng sinh thái nhiễm mặn. Giống lúa này có thời gian sinh trưởng 98-105 ngày, chiều cao cây khoảng 90-110 cm, cho năng suất 6-8 tấn/ha, với hạt gạo thon dài, cơm mềm, dẻo.
Bên cạnh đó, nhóm giống lúa thơm cũng được Viện chú trọng phát triển. Giống lúa OM63 với hạt dài, mùi thơm đậm và ngon cơm, được kỳ vọng sẽ thay thế giống OM8 vốn không thích hợp với vụ Đông Xuân do dễ đổ ngã.
Nhằm bù đắp cho những giống lúa cao sản hiện nay đang bị thoái hóa nhiều, Đồng bằng sông Cửu Long cũng tập trung lai tạo các giống lúa cao sản mới với năng suất vượt trội. Theo báo cáo tổng kết công tác năm 2025, Viện đã đạt được nhiều thành tích đáng khích lệ, với 11 giống lúa được cấp bằng bảo hộ và 12 giống khác đang chờ cấp bằng.
Theo dự báo của Liên hợp quốc, nếu không có biện pháp kịp thời, biến đổi khí hậu có thể làm giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế của Việt Nam từ 2% đến 4,5% trong thập kỷ tới. Viện Lúa Đồng bằng Sông Cửu Long đã chứng minh rằng, khoa học công nghệ là chìa khóa để chúng ta đối mặt và vượt qua thách thức này, bảo vệ ruộng lúa của cả nước cho thế hệ mai sau.
Để đẩy nhanh quá trình chọn tạo giống và nâng cao hiệu quả, Viên lúa Đồng bằng sông Cửu Long đã ứng dụng nhiều kỹ thuật công nghệ sinh học tiên tiến, điển hình như công nghệ đánh dấu phân tử. Công nghệ này giúp xác định nhanh các gen kháng mặn, hạn trong cây lúa, rút ngắn thời gian nghiên cứu và chọn tạo giống từ 8-10 năm xuống còn 3-5 năm. TS. Trần Ngọc Thạch, Viện trưởng Viên lúa Đồng bằng sông Cửu Long cho biết, Viện đã thực hiện Đề tài cấp Quốc gia về "Nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật công nghệ sinh học trong chọn tạo giống lúa tích hợp đa gen kháng (rầy nâu, đạo ôn, mặn...) thích ứng với điều kiện biến đổi khí hậu và phục vụ xuất khẩu cho vùng đồng bằng sông Cửu Long". Qua đó, Viện đã lai tạo 8 tổ hợp lai mang nền di truyền của giống lúa OM4900 được tích hợp 5 gen quy định tính chống chịu sâu bệnh hại chính.
Ngoài ra, với Đề tài cấp Bộ về "Nghiên cứu chọn tạo giống lúa Japonica năng suất chất lượng cao thích nghi với điều kiện canh tác lúa các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long", Viện đã chọn tạo 1 giống lúa Japonica mới OM46 được công nhận lưu hành sản xuất. Các giống lúa mới này không chỉ có năng suất cao mà còn có khả năng chống chịu tốt với các điều kiện bất lợi như mặn, hạn, sâu bệnh, góp phần quan trọng vào việc ổn định sản xuất nông nghiệp tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long đã có nhiều đóng góp lớn trong việc nghiên cứu và triển khai ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất lúa, đặc biệt là cho khu vực phía Nam, vùng nông nghiệp trọng điểm của cả nước. Ảnh: Nguyễn Luân/Báo Ảnh Việt Nam
Viên lúa Đồng bằng sông Cửu Long không chỉ dừng lại ở khâu nghiên cứu mà còn chú trọng công tác chuyển giao các tiến bộ kỹ thuật và giống lúa mới đến nông dân. Theo Phó Giáo sư Tiến sĩ Dương Văn Chín, Chủ tịch Hội đồng khoa học Tập đoàn Lộc Trời, Tập đoàn đã liên kết với Viện để chuyển giao các giống lúa mới như OM9577, OM18 vào sản xuất.
"Thời gian qua, Tập đoàn Lộc Trời đã liên kết với Viện Lúa để chuyển giao các giống lúa mới vào sản xuất. Trong đó, một số giống lúa như OM9577, OM18 được sản xuất ra giống xác nhận với sản lượng lớn để cung ứng cho nông dân," ông Chín chia sẻ.
Rời phòng thí nghiệm, hành trình của hạt gạo tiếp tục trên những cánh đồng sản xuất quy mô lớn ở An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ hay Cà Mau. Ảnh: Lê Minh/Báo Ảnh Việt Nam
Theo Tiến sĩ Trần Ngọc Thạch,trong giai đoạn tới, Viện sẽ tập trung triển khai các nhiệm vụ trọng tâm như nghiên cứu chọn tạo giống lúa hướng nâng cao chất lượng gạo, giống lúa phù hợp với biến đổi khí hậu, cũng như phục tráng các giống lúa mùa đặc sản địa phương.
Đồng bằng sông Cửu Long có hơn 17 triệu dân, với hơn 2,4 triệu ha đất trồng lúa, sản xuất 24-25 triệu tấn lúa, chiếm khoảng 55% sản lượng, chiếm hơn 90% sản lượng gạo xuất khẩu của cả nước. Vùng này không chỉ bảo đảm an ninh lương thực quốc gia mà còn góp phần quan trọng vào xuất khẩu nông sản và ổn định kinh tế vĩ mô.
Đại diện Tập đoàn Lộc Trời, ông Võ Thành Phong cùng với nông dân Hòn Đất kiểm tra chất lượng hạt thóc trước khi vận chuyển đến nhà máy chế biến. Ảnh: Lê Minh/Báo Ảnh Việt Nam
Trong năm 2025, khu vực này cung cấp khoảng 7,54 triệu tấn gạo hàng hóa để đóng góp vào sản lượng xuất khẩu toàn quốc đạt hơn 8 triệu tấn, mang về kim ngạch khoảng 4,1 tỷ USD. Kỳ tích ấy có sự đóng góp và nỗ lực không ngừng trong nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ của những người kĩ sư ở Viên lúa Đồng bằng sông Cửu Long.
- Nội dung: Thông Thiện/Báo Ảnh Việt Nam
- Ảnh: Lê Minh, Nguyễn Luân, Thông Thiện/Báo Ảnh Việt Nam
https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/nhung-quotchien-binhquot-lua-moi-tren-dong-dat-chau-tho-470079.html