Ông Cứ A Lồng người bản Lao Chải 1 ( Lai Châu) bên cây đàn Nhị - một nhạc cụ vô cùng đặc biệt, gắn liền với đời sống tâm linh và sinh hoạt văn hóa của đồng bào người Mông tại các vùng cao như Lai Châu. Ảnh: Thanh Giang/Báo ảnh Việt Nam
Sinh sống tại bản Lao Chải 1, xã Khun Há, tỉnh Lai Châu, ông Lồng hàng ngày vẫn cần mẫn chế tác đàn từ những khối gỗ. Từ đôi bàn tay khéo léo, ông tạo ra nhiều cây đàn nhị với kích cỡ khác nhau để phục vụ du khách đến tham quan, mua làm kỷ niệm.
Theo ông Lồng, để làm được một cây đàn nhị hoàn chỉnh, người thợ không chỉ cần sự khéo léo mà còn phải biết chơi đàn và có khả năng cảm nhận âm thanh. Chính sự am hiểu đó giúp họ tạo ra những cây đàn có âm sắc chuẩn. Mỗi cây đàn nhị thường mất vài ngày để hoàn thành, đòi hỏi sự kiên nhẫn và tỉ mỉ trong từng công đoạn.
Trước đây, đàn nhị của người Mông thường được làm từ tre. Tuy nhiên, loại vật liệu này dễ bị mục, khiến tuổi thọ của đàn không cao. Vì vậy mà ông Lồng đã chuyển sang sử dụng gỗ để làm, giúp cây đàn bền hơn theo thời gian.
Một cây đàn nhị của người Mông gồm nhiều bộ phận: bát nhị, cần nhị, trục dây, dây nhị, cử nhị và cung vĩ. Trong đó, bát nhị được làm từ phần ruột của những thân gỗ lấy từ rừng về. Sau khi chọn được khối gỗ phù hợp, người thợ tiến hành khoan từ ba đến bốn lỗ để tạo kết cấu lắp cần nhị. Bề mặt sau đó được mài nhẵn bằng giấy ráp để đảm bảo độ mịn và thẩm mỹ.
Giữa không gian yên bình của bản Lao Chải 1, ông Cứ A Lồng miệt mài bên những thớ gỗ để tạo hình cho thân đàn Nhị.
Ảnh: Thanh Giang/Báo ảnh Việt Nam
Các chi tiết đều được chế tác từ những thanh gỗ chắc, cứng nhằm giữ dây đàn luôn căng, tạo độ vang và độ trong cho âm thanh. Riêng cung vĩ bộ phận tạo nên tiếng đàn được làm từ lông đuôi ngựa, một chất liệu truyền thống giúp âm thanh phát ra mềm mại nhưng vẫn rõ nét, giàu cảm xúc.
Không chỉ dừng lại ở công năng, đàn nhị còn mang giá trị thẩm mỹ. Trên trục nhị, người thợ thường sáng tạo, chạm khắc các hình ảnh như con chim, con công, con thằn lằn hay chiếc cưa… để tăng tính hấp dẫn và giúp khách hàng có thêm lựa chọn.
Anh Cứ A Lồng kiểm tra độ dày của thành ống đàn, một chi tiết nhỏ nhưng ảnh hưởng lớn đến âm thanh của nhạc cụ.
Ảnh: Thanh Giang/Báo ảnh Việt Nam
Hiện nay, nhiều du khách khi đến lưu trú tại các homestay ở ban thường mua đàn nhị làm quà lưu niệm, với giá dao động từ khoảng 400-500 nghìn đồng cho loại nhỏ và 800 nghìn đến 1 triệu đồng cho loại lớn.
Để đàn nhị vẫn giữ vai trò thiết yếu trong đời sống văn hóa của người Mông, trong các buổi văn nghệ hay lễ hội của bản, tiếng đàn nhị vẫn vang lên, góp phần tạo nên không khí vui tươi, gắn kết cộng đồng và lưu giữ những giá trị truyền thống quý báu.
Anh Nguyễn Thanh Sơn, Phó phòng Văn hóa xã hội xã Khun Há cho biết, việc bảo tồn đàn nhị không chỉ là giữ gìn một nhạc cụ, mà còn là gìn giữ văn hóa của người Mông. Qua đó vừa phát huy giá trị truyền thống vừa có thể phát triển thành sản phẩm du lịch, thu hút du khách đến với bản Lao Chải, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.
Không chỉ làm đàn, ông Lồng còn trực tiếp tấu lên những bản nhạc để kiểm tra âm thanh trước khi hoàn thiện.
Ảnh: Thanh Giang/Báo ảnh Việt Nam
Tiếng đàn Nhị vang lên như sợi dây vô hình kết nối quá khứ và hiện tại tại Lao Chải. Ảnh: Thanh Giang/Báo ảnh Việt Nam
Có thể nói, giữa núi rừng Tây Bắc, việc gìn giữ và truyền lại nghề làm đàn nhị của ông Cứ A Lồng sẽ góp phần tiếp nối những nỗ lực bảo tồn bản sắc văn hóa cho các thế hệ mai sau trong dòng chảy hiện đại./.
Bài: Ngân Hà- Ảnh: Tất Sơn, Trần Thanh Giang/Báo ảnh Việt Nam
https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/nguoi-quotgiu-luaquot-nghe-lam-dan-nhi-cua-nguoi-mong-tren-nui-lao-chai-445459.html